Τάνια Μπιζούμη | Λάφυρα (προσωρινός τίτλος)

Σε ένα πρώτο επίπεδο, η έρευνα επικεντρώθηκε σε υλικά αντικείμενα: σε λείψανα καθολικών αγίων, τα οποία γίνονται δοχεία του θεΐκού στοιχείου· σε υλικούς πολιτισμούς στον Ειρηνικό Ωκεανό, στους οποίους τα αντικείμενα με ανθρώπινα δόντια διατηρούν μια σύνδεση με τους προγόνους· σε αποτροπαϊκά αντικείμενα, φυλαχτά, πρακτικές μαγείας και ανιμιστικές παραδόσεις. Όλα αυτά υποδεικνύουν τη μακραίωνη ιστορία των αντικειμένων που θεωρείται ότι φέρουν παρουσία και δύναμη πέρα από τη μορφή και τη λειτουργία τους. Τα ερωτικά ενθύμια και τα δώρα ερωτοτροπίας της βικτωριανής εποχής έκαναν το έργο να ριζώσει πιο βαθιά στο οικείο και το οικιακό.

Από την έρευνα των υλικών πέρασα στη θεωρία. Ο Igor Kopytoff έχει γράψει για τη μοναδικοποίηση των αντικειμένων και η Sarah Ahmed για τα «κολλώδη» αντικείμενα – κι έτσι μας βοηθούν και οι δύο να σκεφτούμε πώς τα συναισθήματα προσκολλώνται στα αντικείμενα και πώς τα πράγματα μετατοπίζονται και μεταβάλλονται όταν απομακρύνονται από το αρχικό τους πλαίσιο. Μια απρόσμενη πηγή έμπνευσης ήταν το πεδίο της κβαντικής φυσικής, και ιδιαίτερα η έννοια της υπέρθεσης, η οποία περιγράφει πως οι ιδιότητες υπάρχουν σε πολλαπλές καταστάσεις ώσπου η παρατήρηση τις συνθλίβει σε μία ενιαία. Έτσι ανέπτυξα την έννοια της συναισθηματικής υπέρθεσης, σύμφωνα με την οποία το νόημα δεν είναι σταθερό, αλλά παράγεται μέσω της επαφής και μεταβάλλεται ανάλογα με τη συναισθηματική κατάσταση του ατόμου που το παρατηρεί.

Βυθισμένη βαθιά στις ιδέες γύρω από ευμετάβλητους ορισμούς και ρευστά νοήματα, βρέθηκα να αποζητώ τη σχολαστικότητα. Προσπάθησα να φτιάξω ένα σύστημα ταξινόμησης για να χαρτογραφήσω κατηγορίες αντικειμένων και τις μεταξύ τους διασταυρώσεις, καταγράφοντας όλες τις καταστάσεις μέσα από τις οποίες θα μπορούσε να μετακινηθεί ένα και μόνο πράγμα. Όσο περισσότερο δούλευα σε αυτή την κατεύθυνση τόσο πιο ξεκάθαρο γινόταν ότι ματαιοπονούσα. Η άρνηση αυτών των αντικειμένων να ενταχθούν σε αμιγείς κατηγορίες δεν ήταν ένα πρόβλημα που έπρεπε να λυθεί μέσα από τη δομή, αλλά μέσα από το ίδιο το κεντρικό επιχείρημα. Το έργο εστιάζεται στην αστάθεια και την ένταση ανάμεσα στη συναισθηματική προσκόλληση και την επιθυμία μας για σαφήνεια.

Μια κεντρική ιδέα που αναδύθηκε κατά τη διάρκεια του προγράμματος ήταν η έννοια των «μουσείων της ζωής», η οποία αποκρυσταλλώθηκε μέσα από μια επίσκεψη στο Αρχείο Καβάφη και τις συνομιλίες που είχαμε με τη Μαριάννα Χριστοφή. Τα αντικείμενα που επιλέγουμε να διατηρήσουμε από προσωπικά αρχεία πάντα εμπερικλείουν μια διαδικασία επιμέλειας και νοηματοδότησης, αντανακλώντας τι ακριβώς επιθυμούμε να θυμόμαστε και πώς ακριβώς επιθυμούμε να μας θυμούνται.

Το κείμενο της περφόρμανς πήρε συγκεκριμένο σχήμα μέσα από έναν συγκερασμό πρόζας, ποίησης, χιούμορ και δοκιμιακών αποσπάσματα που αψηφούν την ενότητα του ύφους. Έχοντας εδραιώσει έναν «εσωτερικό» μονόλογο στο κείμενο, θέλησα να εισαγάγω μια ρήξη που θα έκανε βίωμα (και όχι καρπό περιγραφής) την ένταση ανάμεσα στους εσωτερικούς συναισθηματικούς κόσμους και την τάξη που επιχειρούν να επιβάλλουν τα εξωτερικά συστήματα. Μέσα από συνομιλίες με τη Νεφέλη Μυρωδιά, τη Σωτηρία Σμυρναίου και την Ιωάννα Ζούλη, διαμορφώθηκε η ιδέα μιας δημοπρασίας ερωτικών λαφύρων. Στην περφόρμανς αυτό εμφανίζεται ως μια πραγματική διακοπή: διακόπτεται το άτομο που επιτελεί την περφόρμανς σε spoken word, αναλαμβάνει δράση το άτομο που έχει τον ρόλο του δημοπράτη, και το κοινό παρασύρεται σε μια καπιταλιστική τελετουργία που διαπραγματεύεται μοναδικά αντικείμενα· η αξία αυτών των αντικειμένων παράγεται αποκλειστικά μέσω της αφηγηματικής τους προέλευσης, σχηματίζοντας μια εφήμερη κοινότητα γύρω από τη μεταβίβαση ενός πράγματος που κανείς δεν μπορεί ακριβώς να αποτιμήσει.

Πήρα συνεντεύξεις από διάφορους ανθρώπους και έκανα μια συλλογή από πραγματικά κομμάτια ερωτικών «λαφύρων» με αβέβαιες μετά θάνατον ζωές. Απέφυγα τη μυθοπλαστική επεξεργασία και διαχειρίστηκα κάθε αντικείμενο ως ένα τεκμήριο που θα βγει σε κάποια πολυτελή δημοπρασία, καταγράφοντας πρόχειρα την προέλευσή, σημειώσεις για την κατάστασή του και τη χρονολόγηση με βάση τις πραγματικές ιστορίες που μοιράστηκαν οι κάτοχοί τους.

Ο μηχανισμός της δημοπρασίας αναπτύχθηκε μέσα από συζητήσεις με τη Μυρτώ Μακρίδη και τη Βάσια Ατταριάν από τη θεατρική ομάδα NTOUTH και στηρίχτηκε τελικά σε ένα μοντέλο κλειστών ερωτήσεων που απαντιούνται (ναι/όχι) με σήκωμα πινακίδας. Η Κατερίνα Μαυρογεώργη ανέλαβε τον ρόλο της δημοπράτριας, με ένα ιδιαίτερο ένστικτο για το τι διακυβεύεται συναισθηματικά πίσω από την παραδοξότητα. Κάθε αντικείμενο άλλαζε χέρια κατά τη διάρκεια της περφόρμανς και κάθε άτομο που το είχε αρχικά στην κατοχή του παραλάμβανε μια στιγμιαία φωτογραφία ως τεκμήριο της ανταλλαγής, εν είδει τελετουργικού εκκαθάρισης – που θα μπορούσε με τη σειρά του να διαβαστεί ως μυστικιστική χειρονομία ή ταμπού πέρα από το αποδεκτό πλαίσιο μιας συναλλαγής.

Την περφόρμανς συνόδευε ένα μικρό ποίημα (“A Practical Guide to Managing the Plunder from your Failed Intimate Attachments OR How to Handle Your Love Loot OR 52 ιδέες για τη διαχείριση των λαφύρων του έρωτα”), το οποίο έγινε ένα χειροποίητο βιβλιαράκι. Η οπτική του ταυτότητα αναπτύχθηκε σε συνεργασία με τη Ναταλία Τσάλλη, τυπώθηκε σε μεταξοτυπία και δέθηκε στο χέρι από τη Μιρέλα Αδάμ, ενώ διανεμήθηκε στο κοινό στο τέλος της περφόρμανς. Το βιβλιαράκι αποτελεί το ίδιο ένα μικρό «λάφυρο», φορτισμένο με τα ίδια ερωτήματα που εξετάζει το έργο. Είναι κάτι που μπορείς να πάρεις μαζί σου, να το κρατήσεις, να το χάσεις ή να μην ξέρεις τι να το κάνεις.

Ο ήχος, που δημιουργήθηκε σε συνεργασία με τους ELEVENTH HOUSE, λειτουργεί ως ένα συνεχές στρώμα ατμόσφαιρας. Ένα ερωτικό γράμμα στα ελληνικά που διαβάζεται «φωναχτά», ένα ηχητικό «χαλί» καμωμένο από τον ήχο του μολυβιού πάνω σε χαρτί, του γυρίσματος των σελίδων και ενός φρονιμίτη που αντανακλάται σε διάφορες επιφάνειες, διακόπτεται από την απότομη εισβολή τζαζοειδούς μουσικής ασανσέρ για τη δημοπρασία.

Η ανταπόκριση που βρήκε η περφόρμανς από το κοινό κατά τη διάρκεια των Open Days ήταν ουσιαστικής σημασίας. Η ζωντανή ανατροφοδότηση και η ενέργεια στον χώρο συνέβαλαν καθοριστικά στη διαμόρφωση της τελικής μορφής τους έργου. Χρωστάω ένα μεγάλο ευχαριστώ στην Άννα Πασπαράκη, τη Φαίη Μινωπέτρου Κασιμάτη και σε όλη την ομάδα παραγωγής και τεχνικής υποστήριξης που τα έκαναν όλα πραγματικότητα.

Το έργο «Λάφυρα» δεν προσφέρει κάθαρση. Τα αντικείμενα αλλάζουν χέρια, αλλά δεν βρίσκουν λύση. Αυτό που αποκαλύπτεται είναι ότι όλοι κρατιούνται από κάτι, και ότι αυτή η προσκόλληση μπορεί να γίνει παράξενη, επίμονη και δύσκολο να εξηγηθεί. Οι συναλλαγές προσφέρουν μια καθησυχαστική απόσταση από την πολυπλοκότητα, καθοδηγώντας τη συμπεριφορά μας ακόμη και όταν κάθε νόημα και κάθε πλαίσιο καταρρέει.

Κάπου εκεί έξω, κάποιο άτομο εξακολουθεί να έχει ένα δόντι που ανήκει σε κάποιο άλλο.