Αλέξανδρος Λιβιτσάνος: Paraphrasis

Οι παραφράσεις γνωστών –και μη– φθαρμένων μελωδιών με μοναδικό εργαλείο τη δύναμη της ενορχήστρωσης μακριά από οποιοδήποτε χρονολογικό και υφολογικό πλαίσιο.

Άπειρα ηχοχρώματα και τεχνοτροπίες, από το beatmaking και τον αυτοσχεδιασμό μέχρι την παλέτα της συμφωνικής ορχήστρας, γίνονται η βάρκα μέσα στο καμένο δάσος, δημιουργώντας νέες συνάψεις και αναδεικνύοντας μουσικές συγγένειες μέχρι στιγμής αφάνταστες.

Σκοπός της έρευνας αυτής είναι να καταγραφούν οι προσλαμβάνουσες, καθώς και το αποτύπωμα της πολυσυλλεκτικής ματιάς του συνθέτη/ενορχηστρωτή στην εποχή μας.

Κατά τη διάρκεια του fellowship μου στο Onassis AiR, η εργασία μου δεν οργανώθηκε γύρω από ένα μεμονωμένο project, αλλά γύρω από μια συγκεκριμένη συνθετική μέθοδο και τρόπο σκέψης, τα οποία συνοψίζω στον όρο Paraphrasis.

Η Paraphrasis, όπως την αντιλαμβάνομαι, δεν αφορά τη μίμηση ή την απλή επανεπεξεργασία υλικού, αλλά τη συνειδητή μεταμόρφωση ετερόκλητων μουσικών στοιχείων –ιστορικών, λαϊκών ή λόγιων– σε ένα ενιαίο και συνεκτικό ηχητικό σώμα. Πρόκειται για μια πρακτική που διατρέχει τη δουλειά μου εδώ και χρόνια και αποτέλεσε το κοινό υπόβαθρο όλων των έργων που ολοκληρώθηκαν κατά τη διάρκεια του residency.

Η έννοια της Paraphrasis και η ενορχηστρωτική μου προσέγγιση δεν αποτέλεσαν μια νέα κατεύθυνση που προέκυψε κατά τη διάρκεια του fellowship, αλλά συνέχεια μιας δουλειάς και μιας συνεργασίας που είχε ήδη αναπτυχθεί σε προηγούμενο χρόνο. Στο πλαίσιο της συνεργασίας μου με τη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση για το «Σπιρτόκουτο: The Musical» το 2022, η πολυθεματική και πολυστυλιστική ενορχήστρωση αποτέλεσε θεμελιώδες στοιχείο της δραματουργίας του έργου, παράλληλα με την πρωτότυπη σύνθεση. Η περίοδος στο Onassis AiR λειτούργησε ως επέκταση και εμβάθυνση αυτής της προσέγγισης.

Το fellowship λειτούργησε για μένα πρωτίστως ως χώρος συγκέντρωσης και ολοκλήρωσης. Όχι ως πεδίο ανοιχτής έρευνας χωρίς κατάληξη, αλλά ως περιβάλλον όπου συγκεκριμένα έργα δημιουργήθηκαν και έφτασαν στην τελική τους μορφή, μέσα από συστηματική εργασία και συνεχή αναθεώρηση.

Κεντρικός άξονας της περιόδου αυτής ήταν η ολοκλήρωση και η ηχογράφηση του soundtrack της ταινίας “The Birthday Party”. Η εργασία περιλάμβανε τη σύνθεση, την τελική επεξεργασία και την παραγωγή του μουσικού υλικού, καθώς και την ηχογράφηση τραγουδιού με τη συμμετοχή του Willem Dafoe. Η ταινία έκανε την πρεμιέρα της στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Λοκάρνο.

Παράλληλα, ολοκλήρωσα το “Sunbeam”, έργο ευρείας συμφωνικής κλίμακας που γράφτηκε κατόπιν ανάθεσης της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, συντέθηκε σε βάθος χρόνου με αφετηρία το 2018 και αποτελεί το πρώτο του είδους του στο ελληνικό συμφωνικό ρεπερτόριο. Το έργο παρουσιάστηκε στις 30 Μαΐου 2025, τυγχάνοντας θερμής υποδοχής. Η περίοδος του fellowship υπήρξε καθοριστική για την τελική του ολοκλήρωση.

Στο ίδιο πλαίσιο, ασχολήθηκα με διασκευές οκτώ έργων του 20ού αιώνα για κουαρτέτο εγχόρδων, ορχήστρα και άλλα σύνολα, εστιάζοντας σε έργα των Ναπολέοντα Λαμπελέτ, Γιώργου Λαμπελέτ και Σπύρου Σαμάρα, με δύο από αυτά να είναι ήδη ηχογραφημένα και έτοιμα για κυκλοφορία το 2026.

Η έννοια της Paraphrasis παρουσιάστηκε και έμπρακτα μέσα από ένα ολοκληρωμένο performing act για κουαρτέτο εγχόρδων, πιάνο και ηλεκτρονικά, το οποίο παρουσιάστηκε τον Μάρτιο του 2025 στο πλαίσιο των Ανοιξιάτικων Open Days του Onassis AiR. Το έργο θα ηχογραφηθεί εντός του 2027 με μεγάλο σύνολο, σε εκτεταμένη μορφή.

Συμπληρωματικά, ολοκλήρωσα τη διασκευή που συνέθεσα για την ταινία «Σπασμένη Φλέβα» του Γιάννη Οικονομίδη.

Παράλληλα, ξεκίνησα ένα μεγάλο, μακρόπνοο project ορχηστρικής και ηλεκτρονικής Paraphrasis του έργου και των τραγουδιών του Παύλου Παυλίδη.

Συνολικά, η περίοδος στο Onassis AiR λειτούργησε ως ένα συμπυκνωμένο εργαστήριο πράξης. Τα έργα που ολοκληρώθηκαν ή ξεκίνησαν εκεί αποτελούν στιγμιότυπα μιας διαρκούς συνθετικής πρακτικής που βασίζεται στη μεταμόρφωση του υλικού ως δομικού εργαλείου.