ORACLE | Łukasz Twarkοwski, Dailes Theatre Latvia

Το “ORACLE” διασχίζει δεκαετίες. Φωτίζει οραματιστές που άλλαξαν τον ρου της Ιστορίας. Από την επιστήμη στον πόλεμο, από τον αλγόριθμο στη διαίσθηση, από τη δίψα για γνώση στην αγωνία για ειρήνη, από τον άνθρωπο στη μηχανή, από την παρουσία στην απουσία, αποθεώνει τελικά όσους τολμούν να φανταστούν έναν άλλο κόσμο και ξεπερνούν τα όρια, χωρίς να διστάσουν να πληρώσουν το τίμημα αυτής της τόλμης.

Τι κοινό έχει ο Άλαν Τούρινγκ (1912–1954), η μαθηματική ιδιοφυΐα που προέβλεψε τον κόσμο των υπολογιστών και της τεχνητής νοημοσύνης και ο οποίος έσπασε τον γερμανικό κώδικα Enigma στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, με τη Hedy Lamarr, σταρ του Χόλιγουντ που η σπάνια ομορφιά της αποτυπώνεται στη «Χιονάτη» του Ντίσνεϊ, αλλά και εφευρέτρια που χάραξε τον δρόμο για τις σύγχρονες ασύρματες επικοινωνίες; Τι συνδέει τη μέντιουμ Helen Duncan, που έφερε τον πνευματισμό στο προσκήνιο, με τον απολυμένο από την Google, Blake Lemoine, ο οποίος έθεσε το ζήτημα της συνείδησης στην τεχνητή νοημοσύνη;

Κινούμενο ανάμεσα στη μεταπολεμική Βρετανία και σε ένα διαχρονικό ψηφιακό σύμπαν, το “ORACLE”, δεύτερο μέρος της επιστημονικής τριλογίας του Τβαρκόφσκι που εξερευνά τη βαθιά διαπλοκή επιστήμης και πολέμου, χρησιμοποιεί θερμικές και υπέρυθρες κάμερες – όχι ως ουδέτερα εργαλεία εικόνας, αλλά πρωτίστως ως όπλα πολέμου. Ταυτόχρονα, μέσα από καθηλωτικά ηχητικά τοπία και κινηματογραφικές προβολές, διαλύει τα όρια ανάμεσα στην πραγματικότητα και την ψευδαίσθηση. Οπτικά εντυπωσιακό και εννοιολογικά προκλητικό, το έργο στοχάζεται πάνω στην ιστορία του Τούρινγκ, τη διορατικότητά του και το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης που εκείνος βοήθησε να οραματιστούμε, τοποθετώντας τη δίπλα σε λησμονημένες ιστορίες και βιογραφίες που στοιχειώνουν τα περιθώρια της επίσημης Ιστορίας.

Ο Τβαρκόφσκι εξηγεί ότι ο τίτλος της καθηλωτικής πολυμεσικής θεατρικής παράστασής του εμπνέεται από τον ίδιο τον Τούρινγκ και παραπέμπει στην έννοια του χρησμού, του μάντη και του μαντείου: «Αποκαλούσε μια από τις φανταστικές μηχανές του “the oracle” [το μαντείο, μια μορφή της δυνατότητας]. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι και ο ίδιος ο Τούρινγκ υπήρξε ένας μάντης, κάποιος που διέκρινε κάτι που οι άλλοι δεν μπορούσαν ακόμα να φανταστούν. Ίσως ο μάντης να είναι αυτός που λέει την αλήθεια αλλά τον αγνοούν».

Το “ORACLE” εμβαθύνει σε ανατριχιαστικά ακριβείς προβλέψεις για το μέλλον και στη σκοτεινή πλευρά της τεχνολογίας που ήδη διαμορφώνει τη ζωή μας. Μια περιστροφική σκηνή που εναλλάσσεται διαρκώς, μουσική που σε ξεσηκώνει και οι κάμερες να αναδεικνύουν κάθε ανάσα, κάθε καρδιοχτύπι των ηρώων της παράστασης του Πολωνού μάγου του σύγχρονου θεάτρου, ο οποίος μάς φωνάζει επιδεικτικά: «Το μέλλον είναι εδώ». Μια παραγωγή του Dailes Theatre.

- Με την παράσταση "ORACLE", ο Łukasz Twarkowski επιστρέφει στη Στέγη για τρίτη φορά, συνεχίζοντας τη στενή του σχέση με τον ελληνικό οργανισμό. Το "ROHTKO" παρουσιάστηκε με μεγάλη επιτυχία για δύο συνεχόμενες σεζόν (Μάιος 2023, Μάρτιος 2024), ενώ το εξάωρο "Respublika" (Ιούνιος 2024) μεταμόρφωσε τα χωράφια της Μαλακάσας σε έναν υβριδικό χώρο μεταξύ σινεμά, θεάτρου και ρέιβ πάρτι, κρατώντας ξύπνιους εκατοντάδες θεατές μέχρι το ξημέρωμα.

- Το "ORACLE" αποτελεί το δεύτερο μέρος μιας τριλογίας, που έχει ως κεντρικούς άξονες τρεις καθοριστικές επιστημονικές τομές του 20ού και 21ου αιώνα. Το πρώτο μέρος, "Quanta" (2024), εστιάζει στις απαρχές της κβαντικής φυσικής. Το "ORACLE" (2025) εξετάζει την περίπτωση του Alan Turing και την εξέλιξη της πληροφορικής έως την εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. Το τρίτο μέρος, που προγραμματίζεται για το 2028, θα επικεντρωθεί στους James Watson, Francis Crick και Rosalind Franklin και στην ανακάλυψη της δομής του DNA.

- Η ιδέα της τριλογίας γεννήθηκε μέσα από την ανάγνωση του βιβλίου «Όταν παύουμε να καταλαβαίνουμε τον κόσμο» του Benjamin Labatut, ένα μυθιστόρημα για τους επιστήμονες εκείνους που οι ανακαλύψεις τους αναδιαμόρφωσαν τον κόσμο μας.

- Η παράσταση, λειτουργώντας σαν χρονομηχανή, βάζει τέσσερα ιστορικά πρόσωπα – μαζί με άλλα – που έζησαν σε διαφορετικές χρονικές περιόδους ή/και συγκυρίες, να εμφανιστούν, να συνυπάρξουν και να αλληλεπιδράσουν μέσα στην ίδια αφήγηση: τον Alan Turing (1912–1954), τη Hedy Lamarr (1914–2000), τη Helen Duncan (1897–1956) και τον Blake Lemoine (γενν. 1981).

- Ο Άλαν Τούρινγκ ήταν Άγγλος μαθηματικός, επιστήμονας της λογικής και των υπολογιστών, κρυπταναλυτής και φιλόσοφος, μία από τις κορυφαίες μορφές της σύγχρονης επιστήμης και θεμελιωτής της θεωρίας της τεχνητής νοημοσύνης. Το όνομά του συνδέθηκε με το περίφημο Τεστ Τούρινγκ, ενώ σε ηλικία μόλις 24 ετών δημοσίευσε την εμβληματική εργασία "On Computable Numbers" (Για τους υπολογίσιμους αριθμούς), εισάγοντας τη θεωρητική έννοια της Μηχανής Τούρινγκ, που έθεσε τα θεμέλια της σύγχρονης πληροφορικής. Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο εντάχθηκε στο μυστικό βρετανικό κέντρο κρυπτανάλυσης του Bletchley Park, όπου ηγήθηκε της ομάδας Hut 8 και συνέβαλε καθοριστικά στην αποκρυπτογράφηση της γερμανικής μηχανής Enigma. Σύμφωνα με ιστορικούς, η συμβολή του υπήρξε καθοριστική στην επιτάχυνση της λήξης του πολέμου. Μετά τον πόλεμο συνέχισε να πρωτοπορεί στην ανάπτυξη των πρώτων ηλεκτρονικών υπολογιστών, όμως το 1952 διώχθηκε ποινικά λόγω της ομοφυλοφιλίας του.

- Η Χέντι Λαμάρ υπήρξε Αμερικανίδα ηθοποιός και εφευρέτρια που ανέπτυξε, μαζί με τον συνθέτη George Antheil, ένα σύστημα καθοδήγησης τορπιλών με αναπήδηση συχνοτήτων, με σκοπό την απόκρυψή τους από τα εχθρικά ραντάρ και τη μείωση δυνατότητας παρεμβολών. Η πατέντα της συνέβαλε αργότερα στην ανάπτυξη ασύρματων τεχνολογιών, όπως του συστήματος GSM (που αφορά τη λειτουργία ασύρματων τηλεφώνων και τις ασύρματες ευζωνικές συνδέσεις, συμπεριλαμβανομένων των GPS, Bluetooth και WiFi). Ο Walt Disney, θαυμάζοντας την εμφάνισή της, χρησιμοποίησε το πρόσωπο και την εικόνα της ως έμπνευση για τη Χιονάτη στην ομώνυμη ταινία του 1937.

- Η Χέλεν Ντάνκαν υπήρξε Σκοτσέζα μέντιουμ, γνωστή για τις πνευματιστικές συνεδρίες και τους ισχυρισμούς της ότι επικοινωνούσε με νεκρούς. Ήταν η τελευταία γυναίκα στη Βρετανία που καταδικάστηκε βάσει του Νόμου περί Μαγείας του 1735, επειδή αποκάλυψε μυστικές πληροφορίες κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, και εξέτισε ποινή φυλάκισης εννέα μηνών. Η αυθεντικότητα των συνεδριών της αργότερα αμφισβητήθηκε, καθώς αποκαλύφθηκε χρήση θεατρικών τεχνασμάτων και ομοιωμάτων.

- Ο Μπλέικ Λεμόιν είναι Αμερικανός μηχανικός λογισμικού που υποστήριξε δημόσια το 2022 ότι το γλωσσικό μοντέλο LaMDA της Google είχε αναπτύξει συνείδηση. Η Google τον έθεσε σε διαθεσιμότητα, επικαλούμενη παραβίαση της πολιτικής απορρήτου της εταιρείας.

- Ο Τβαρκόφκσι ξεκίνησε να εργάζεται πάνω στην τριλογία το 2023, έναν χρόνο μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Σύμφωνα με τον ίδιο, το έργο συνδέεται με «τον εσωτερικό μας φόβο για τον πόλεμο αυτή τη στιγμή».

- Το "ORACLE" έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στις 28 Αυγούστου 2025 στο διεθνές φεστιβάλ Ruhrtriennale, στη Γερμανία. Ακολούθησε η επίσημη πρεμιέρα του, στις 19 Σεπτεμβρίου 2025, στο Dailes Teātris στη Ρίγα.