Χρύσα Κωτούλα | Matters of Concern

Καθώς προχωρούσε η έρευνα, συνειδητοποίησα πως σκεφτόμουν την κεραμική ολοένα και λιγότερο ως ολοκληρωμένο αντικείμενο και ολοένα και περισσότερο ως σύστημα μεταμόρφωσης. Η γλώσσα των συνταγών, των μετρήσεων και των ποσοστών έλαβε σταδιακά κεντρική θέση στο έργο. Η σύνθεση μιας κεραμικής εφυάλωσης μοιάζει τρομερά με τη μαγειρική: και οι δύο βασίζονται σε ακριβείς αναλογίες, και οι δύο μεταμορφώνουν την πρώτη ύλη μέσω της θερμότητας, και οι δύο εξαρτώνται από μια συσσωρευμένη γνώση που συνεχώς επαναπροσδιορίζεται μέσα από την πρακτική εξάσκηση. Αυτή η σχέση με οδήγησε να σκεφτώ τις συνταγές εφυάλωσης όχι μόνο ως σύνολο τεχνικών οδηγιών, αλλά ως μορφές σημειογραφίας, ικανές να κινούνται ανάμεσα σε διαφορετικά υλικά συστήματα. Αυτό ήταν ένα σημείο καμπής στο πρόγραμμα, άνοιξε νέες προοπτικές στη μελλοντική μου δουλειά και διεύρυνε την ιδέα της συνταγής, γεφυρώνοντας παράλληλα τη βαθιά μου αγάπη για το φαγητό και τη μαγειρική με την κεραμική μου πρακτική. Σταδιακά άρχισα να σκέφτομαι τη συνταγή όχι μόνο ως μέθοδο εφυάλωσης, αλλά και ως μέσο για να μοιραστούμε τη δημιουργική διαδικασία, την ανταλλαγή γνώσης και μια οξυμένη επίγνωση για τα υλικά απορρίμματα που μας περιστοιχίζουν.

Κάτι που ξεκίνησε ως υλική διερεύνηση εξελίχθηκε σιγά σιγά σε μια αρχειακή εγκατάσταση, στην οποία οι συνταγές εφυάλωσης, τα ψημένα κεραμικά πλακίδια και τα υλικά που είχαν συλλεχθεί έγιναν διασυνδεδεμένα αρχεία μεταμόρφωσης. Είμαι ιδιαίτερα ευγνώμων που συνειδητοποίησα, μέσα από τη συνεργασία, τη συζήτηση και τη συλλογική ανταλλαγή ιδεών με τα υπόλοιπα άτομα που πήραν μέρος στο πρόγραμμα αλλά και την ομάδα του Onassis AiR, ότι η δουλειά μου μπορεί να πάρει πολύ περισσότερες μορφές και τρόπους, πέρα από αυτό που συνήθιζα να κάνω πριν ή πέρα από μια φαινομενικά σαφή, συγκεκριμένη ιδέα. Είχε ανοίξει για μένα ένας καινούργιος χώρος.

Το residency διεύρυνε επίσης τις αντιλήψεις μου για την έννοια της συνεργασίας. Το πρότζεκτ δεν θα μπορούσε να έχει αναπτυχθεί χωρίς τη γενναιοδωρία ανθρώπων πρόθυμων να μοιραστούν υλικά, γνώση, εξοπλισμό και χρόνο. Οι συζητήσεις με σεφ, δημιουργούς, ερευνητές και άλλα άτομα που συμμετείχαν στο πρόγραμμα αναπροσάρμοζαν συνεχώς την κατεύθυνση της δουλειάς. Εξίσου σημαντική ήταν η υποστήριξη της Δάφνης Λέων, που με το στούντιο, τον εξοπλισμό, την υλική συνεισφορά και τον συνεχή διάλογο δημιούργησε χώρο για πειραματισμό καθ' όλη τη διάρκεια του residency. Εξαιτίας ενός λάθους στο ψήσιμο, στέρησα το οξυγόνο από την ατμόσφαιρα του κλιβάνου: αυτό είχε ως αποτέλεσμα το πρώτο μου αναγωγικό ψήσιμο και δημιούργησε απρόσμενα μία από τις αγαπημένες μου κεραμικές επιφάνειες. Αυτές οι ανταλλαγές μού θύμισαν ότι η υλική έρευνα δεν είναι ποτέ μια απομονωμένη πρακτική, αλλά μια πρακτική που αναδύεται μέσα από συλλογικές υποδομές φροντίδας και αμοιβαίας υποστήριξης.

Αυτή η συλλογιστική καθόρισε την εγκατάσταση που παρουσίασα κατά τη διάρκεια των Ανοιξιάτικων Open Days. Δεν ήθελα να εκθέσω μόνο ολοκληρωμένα κεραμικά αντικείμενα, αλλά μέρη της ίδιας της διαδικασίας: οι πρώτες ύλες, οι δοκιμές εφυάλωσης, ο εργαστηριακός εξοπλισμός, τα κεραμικά σκεύη, οι συνταγές και η αρχειακή τεκμηρίωση συνυπήρχαν στο περιβάλλον της εγκατάστασης, αποκαλύπτοντας τα πολλαπλά στάδια που συνήθως παραμένουν κρυμμένα πίσω από την κεραμική παραγωγή. Οι συνταγές έγιναν μέρος ενός αρχειακού τοίχου φτιαγμένου από κορνιζαρισμένα ψημένα κεραμικά πλακίδια – κάθε πλακίδιο παρήχθη μέσα από μία συγκεκριμένη συνταγή εφυάλωσης που αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια του προγράμματος. Κατά τη διάρκεια του residency, κάθε άτομο που συμμετείχε κλήθηκε να «μεταφράσει» μια συνταγή εφυάλωσης σε μια βρώσιμη σύνθεση, διατηρώντας τις ίδιες αναλογίες και σχέσεις ανάμεσα στα συστατικά. Στη συνέχεια επέστρεφαν στην αρχειακή εγκατάσταση, συγκρίνοντας τις βρώσιμες μεταφράσεις με τα αντίστοιχα κεραμικά τους πλακίδια, αναζητώντας ομοιότητες ως προς το χρώμα, την υφή και την υλική συμπεριφορά ανάμεσα στα δύο συστήματα. Αυτό που με συγκίνησε ιδιαίτερα ήταν ο ενθουσιασμός των ατόμων που συμμετείχαν για την ίδια τη διαδικασία. Έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον όχι μόνο στο τελικό βρώσιμο αποτέλεσμα, αλλά και στην προσεκτική επιλογή, μέτρηση και την ανάμειξη των υλικών – δηλαδή ουσιαστικά το μαγείρεμά τους. Το εργαστήριο ολοκληρώθηκε με όλους κι όλες μας να καθόμαστε γύρω από το ίδιο τραπέζι και να τρώμε ό,τι είχαμε προετοιμάσει συλλογικά, μετατρέποντας τη συνταγή σε μια κοινή βιωμένη εμπειρία δημιουργίας, συζήτησης και αναστοχασμού.

Κοιτώντας προς τα πίσω, ένα από τα πιο σημαντικά αποτελέσματα του residency είναι ότι άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο κατανοώ τα απορρίμματα. Υλικά που στην αρχή έμοιαζαν με κατάλοιπα απέκτησαν σταδιακά πιο ενεργή συμμετοχή στο έργο. Πρόβαλλαν αντίσταση, αντέδρασαν, συντήχθηκαν, ράγισαν και μεταμορφώθηκαν με τρόπους που υπονόμευαν συνεχώς τις προσδοκίες μου. Αντί να αντιμετωπίζω τα ανακυκλωμένα υλικά ως υποκατάστατα των εμπορικών κεραμικών συστατικών, άρχισα να τα βλέπω ως φορείς τοπικής γνώσης και ως καταγραφές της ίδιας της εμπειρίας της πόλης.

Το “Matters of Concern” παραμένει ένα ερευνητικό έργο σε εξέλιξη. Το residency αποκρυστάλλωσε μια μεθοδολογία που θα συνεχίσω να επεκτείνω μέσα από περαιτέρω δοκιμές υλικών, νέες συνεργασίες και την ανάπτυξη ενός διαρκώς αυξανόμενου αρχείου κεραμικών υλικών και συνταγών από τοπικές πηγές. Στο εξής με ενδιαφέρει να επεκτείνω αυτή την έρευνα πέρα από το στούντιο, μέσα από εκδόσεις, εργαστήρια και κοινές πρακτικές, συνεχίζοντας παράλληλα να διερευνώ πώς η κεραμική μπορεί να προσφέρει νέους τρόπους κατανόησης της υλικής ζωής της πόλης. Το επόμενο στάδιο του έργου είναι η ανάπτυξη ενός χειροποίητου βιβλίου μαγειρικής που θα λειτουργεί ως καλλιτεχνική έκδοση, ως υλικό αρχείο, και ως συλλογή συνταγών, διαδικασιών και στοχασμών. Με ενδιαφέρει να διερευνήσω πώς το ίδιο το βιβλίο μπορεί να πραγματώσει τις ίδιες αρχές με το έργο, και γι’ αυτό τον λόγο θα μελετήσω χαρτί και υλικά βιβλιοδεσίας που προέρχονται από οργανικά απόβλητα και αγροτικά υποπροϊόντα, όπως φλούδες κρεμμυδιού ή ίνες πατάτας. Με αυτό τον τρόπο η έκδοση γίνεται ένα ακόμη πείραμα με τα υλικά – ένα πείραμα που καλεί τους αναγνώστες και τις αναγνώστριες όχι μόνο να κατανοήσουν την έρευνα διανοητικά, αλλά και να αλληλεπιδράσουν σωματικά με τις υφές, τις γεύσεις και τις υλικές μεταμορφώσεις της.