Το Onassis Culture στην 62η Μπιενάλε της Βενετίας

Το Ελληνικό Περίπτερο στην 62η Διεθνή Έκθεση Τέχνης La Biennale di Venezia, από τις 9 Μαΐου έως τις 22 Νοεμβρίου 2026, πρόκειται να μεταμορφωθεί σε ένα σύγχρονο Πλατωνικό Σπήλαιο.

Στα χέρια του Ανδρέα Αγγελιδάκη, η πλατωνική αλληγορία μετατρέπεται σε ένα εργαλείο που διερευνά το τώρα, σε ένα παρόν όπου ο κόσμος των εικόνων είναι διαποτισμένος από ψηφιακές ψευδαισθήσεις και ρεπλίκες. Ως ένα αλληγορικό “escape room”, το Ελληνικό Περίπτερο αντικατοπτρίζει μια πραγματικότητα που μοιάζει με παιχνίδι, ενώ σε συμβολικό επίπεδο φέρει το παράδοξο ενός κτιρίου που προσπαθεί να ξεφύγει από τον «εαυτό» του, δηλαδή την ιστορία του.

Σχετικά με τη σύνθεση και τη δομή του έργου, ο καλλιτέχνης σημειώνει ότι το Περίπτερο χωρίζεται σε δύο διακριτές ενότητες: «Το ένα θυμίζει μια πίστα από μπουζούκια και το άλλο ένα περίπτερο που πουλάει σουβενίρ». Το ένα μέρος αναπτύσσεται πλήρως ψηφιακά, πλαισιωμένο από τις χαρακτηριστικές πουφοκολόνες του, ενώ το άλλο ακολουθεί μια αισθητική α λα τούρκα.

Εμβαθύνοντας στην ιστορική υπόσταση του Περιπτέρου, ο Ανδρέας Αγγελιδάκης επισημαίνει τον ιδεολογικό ρόλο που φέρουν τα Εθνικά Περίπτερα της Biennale: «Τα Εθνικά Περίπτερα των Giardini σχεδιάστηκαν για να επικοινωνήσουν τις πολιτικές πεποιθήσεις των κυβερνήσεων που τα ανήγειραν σε εκείνη την ιστορική συγκυρία. Κάθε Περίπτερο συνιστά έναν μηχανισμό αλήθειας – όπως ακριβώς και οι μηχανισμοί στην αλληγορία του πλατωνικού σπηλαίου».

Στην ίδια κατεύθυνση, ο επιμελητής του Ελληνικού Περιπτέρου, Γιώργος Μπεκιράκης, εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο το έργο διαβάζει την ιστορία μέσα από το καθημερινό και το βιωμένο: «Ο Αγγελιδάκης παρακολουθεί τις ιστορικές εξελίξεις στην Ελλάδα και την Ιταλία μέσα από μικρές ιστορίες και περιστατικά που συνδέονται με τον χώρο. Το Περίπτερο μετατρέπεται σε μια κάψουλα όπου ιστορικές εκδοχές της ελληνικότητας τοποθετούνται δίπλα σε αστικές, βιωμένες εκφράσεις της, υπενθυμίζοντας την ένταση ανάμεσα στην πραγματικότητα και τις πολιτισμικές καθηλώσεις».

Το έργο προτείνει μια διαφορετική ανάγνωση της ιστορίας ως κάτι μη σταθερό αλλά διαρκώς διαπραγματεύσιμο. Όπως σημειώνει ο ίδιος ο επιμελητής: «Το “escape room” είναι μια πρόσκληση να δούμε την ιστορία όχι ως δεδομένο, αλλά ως ένα ανοιχτό πεδίο ερμηνειών».

Αφετηρία για τη δημιουργία του έργου αποτέλεσε η ίδια η αρχιτεκτονική του Ελληνικού Περιπτέρου στα Giardini, η οποία επηρεάστηκε από τις κυβερνητικές παρεμβάσεις της δεκαετίας του 1930. Παρατηρώντας τη διαφοροποίησή του από τα υπόλοιπα Εθνικά Περίπτερα, που εμφανίζονται λευκά και απλοποιημένα, το Ελληνικό Περίπτερο ξεχωρίζει για τη χρήση πέτρας και αψίδων, παραπέμποντας περισσότερο σε εκκλησιαστική αρχιτεκτονική.

Τον προβληματισμό γύρω από την έννοια της εθνικής εκπροσώπησης επεκτείνει η Καλλιτεχνική Διευθύντρια του Ιδρύματος Ωνάση, Αφροδίτη Παναγιωτάκου, θέτοντας το ερώτημα της ταυτότητας στο σήμερα: «Νομίζω ότι έρχεται μια στιγμή που αναλογιζόμαστε εμείς οι ίδιοι τι σημαίνει εθνική συμμετοχή. Εμείς πώς συμμετέχουμε εθνικά σε αυτή την Μπιενάλε; Πώς συμμετέχουμε ως πρόσωπα, όταν βλέπουμε να εκπροσωπούμαστε μέσα από την τέχνη σε μια διεθνή συνάντηση τέχνης; Και τι σημαίνει εθνικός σε μια εποχή που πολύς κόσμος επικαλείται το εθνικό, εννοώντας εθνικιστικό, όταν τα άκρα πλέον δεν θεωρούνται καν άκρα και τείνουν να γίνουν mainstream;»

Το Onassis Culture στηρίζει για ακόμη μία χρονιά τη συμμετοχή της Ελλάδας στην Μπιενάλε της Βενετίας, παραμένοντας σταθερά δίπλα στους καλλιτέχνες. Όπως δήλωσε στη συνέντευξη Τύπου η Αφροδίτη Παναγιωτάκου: «Είμαστε εκείνοι που υποστηρίζουν τη στρατηγική η οποία θεωρούμε ότι οφείλει να υπάρχει, ώστε οι καλλιτέχνες να μπορούν να κάνουν το όραμά τους πραγματικότητα και να έχουν την πορεία που τους αξίζει». Αυτή η πρωτοβουλία ακολουθεί μια πορεία που ξεκινά από το 2015 και προστίθεται στη λίστα των συμμετοχών των περασμένων ετών, με πιο πρόσφατες τις «Ξηρόμερο/Dryland» (2024), «Αναζητώντας τον Κολωνό» (2022) και “Mr. Stigl” (2019).

Καλλιτέχνης: Ανδρέας Αγγελιδάκης
Επιμελητής: Γιώργος Μπεκιράκης
Στρατηγικός υποστηρικτής: Onassis Culture

Η υλοποίηση του έργου “escape room” και η έκθεσή του στη Βενετία έχουν ως κύριο χρηματοδότη το Υπουργείο Πολιτισμού. Εθνικός Επίτροπος είναι ο Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης (MOMus).