Το Onassis Culture στην 61η Biennale της Βενετίας

Το Ελληνικό Περίπτερο στην 61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης La Biennale di Venezia, από τις 9 Μαΐου έως τις 22 Νοεμβρίου 2026, μεταμορφώνεται σε ένα σύγχρονο Πλατωνικό Σπήλαιο.

Το Onassis Culture είναι στρατηγικός υποστηρικτής της συμμετοχής της Ελλάδας στην 61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης La Biennale di Venezia, με το έργο Escape Room του Ανδρέα Αγγελιδάκη, σε επιμέλεια του Γιώργου Μπεκιράκη. Το Ελληνικό Περίπτερο μεταμορφώνεται σε ένα σύγχρονο Πλατωνικό Σπήλαιο. Στα χέρια του Ανδρέα Αγγελιδάκη, η πλατωνική αλληγορία μετατρέπεται σε ένα εργαλείο που διερευνά το τώρα, σε ένα παρόν όπου ο κόσμος των εικόνων είναι διαποτισμένος από ψηφιακές ψευδαισθήσεις και ρεπλίκες. Ως ένα αλληγορικό "Escape Room", το Ελληνικό Περίπτερο αντικατοπτρίζει μια πραγματικότητα που μοιάζει με παιχνίδι, ενώ σε συμβολικό επίπεδο φέρει το παράδοξο ενός κτιρίου που προσπαθεί να ξεφύγει από τον «εαυτό» του, δηλαδή την ιστορία του.

Σχετικά με τη σύνθεση και τη δομή του έργου, ο καλλιτέχνης σημειώνει ότι το Περίπτερο χωρίζεται σε δύο διακριτές ενότητες: «Το ένα θυμίζει μια πίστα από μπουζούκια και το άλλο ένα περίπτερο που πουλάει σουβενίρ». Το ένα μέρος αναπτύσσεται πλήρως ψηφιακά, πλαισιωμένο από τις χαρακτηριστικές πουφοκολόνες του, ενώ το άλλο ακολουθεί μια αισθητική α λα τούρκα.

Εμβαθύνοντας στην ιστορική υπόσταση του Περιπτέρου, ο Ανδρέας Αγγελιδάκης επισημαίνει τον ιδεολογικό ρόλο που φέρουν τα Εθνικά Περίπτερα της Biennale: «Τα Εθνικά Περίπτερα των Giardini σχεδιάστηκαν για να επικοινωνήσουν τις πολιτικές πεποιθήσεις των κυβερνήσεων που τα ανήγειραν σε εκείνη την ιστορική συγκυρία. Κάθε Περίπτερο συνιστά έναν μηχανισμό αλήθειας – όπως ακριβώς και οι μηχανισμοί στην αλληγορία του πλατωνικού σπηλαίου».

Η υλοποίηση του έργου "Escape Room" και η έκθεσή του στη Βενετία έχουν ως κύριο χρηματοδότη το Υπουργείο Πολιτισμού. Εθνικός Επίτροπος είναι ο Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης (MOMus).

Στην ίδια κατεύθυνση, ο επιμελητής του Ελληνικού Περιπτέρου, Γιώργος Μπεκιράκης, εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο το έργο διαβάζει την ιστορία μέσα από το καθημερινό και το βιωμένο: «Ο Αγγελιδάκης παρακολουθεί τις ιστορικές εξελίξεις στην Ελλάδα και την Ιταλία μέσα από μικρές ιστορίες και περιστατικά που συνδέονται με τον χώρο. Το Περίπτερο μετατρέπεται σε μια κάψουλα όπου ιστορικές εκδοχές της ελληνικότητας τοποθετούνται δίπλα σε αστικές, βιωμένες εκφράσεις της, υπενθυμίζοντας την ένταση ανάμεσα στην πραγματικότητα και τις πολιτισμικές καθηλώσεις».

Το έργο προτείνει μια διαφορετική ανάγνωση της ιστορίας ως κάτι μη σταθερό αλλά διαρκώς διαπραγματεύσιμο. Όπως σημειώνει ο ίδιος ο επιμελητής: «Το “Escape Room” είναι μια πρόσκληση να δούμε την ιστορία όχι ως δεδομένο, αλλά ως ένα ανοιχτό πεδίο ερμηνειών».

Αφετηρία για τη δημιουργία του έργου αποτέλεσε η ίδια η αρχιτεκτονική του Ελληνικού Περιπτέρου στα Giardini, η οποία επηρεάστηκε από τις κυβερνητικές παρεμβάσεις της δεκαετίας του 1930. Παρατηρώντας τη διαφοροποίησή του από τα υπόλοιπα Εθνικά Περίπτερα, που εμφανίζονται λευκά και απλοποιημένα, το Ελληνικό Περίπτερο ξεχωρίζει για τη χρήση πέτρας και αψίδων, παραπέμποντας περισσότερο σε εκκλησιαστική αρχιτεκτονική.

Τον προβληματισμό γύρω από την έννοια της εθνικής εκπροσώπησης επεκτείνει η Καλλιτεχνική Διευθύντρια του Ιδρύματος Ωνάση, Αφροδίτη Παναγιωτάκου, θέτοντας το ερώτημα της ταυτότητας στο σήμερα: «Νομίζω ότι έρχεται μια στιγμή που αναλογιζόμαστε εμείς οι ίδιοι τι σημαίνει εθνική συμμετοχή. Εμείς πώς συμμετέχουμε εθνικά σε αυτή την Biennale; Πώς συμμετέχουμε ως πρόσωπα, όταν βλέπουμε να εκπροσωπούμαστε μέσα από την τέχνη σε μια διεθνή συνάντηση τέχνης; Και τι σημαίνει εθνικός σε μια εποχή που πολύς κόσμος επικαλείται το εθνικό, εννοώντας εθνικιστικό, όταν τα άκρα πλέον δεν θεωρούνται καν άκρα και τείνουν να γίνουν mainstream;»

Το Onassis Culture στηρίζει για ακόμη μία χρονιά τη συμμετοχή της Ελλάδας στην Biennale της Βενετίας, παραμένοντας σταθερά δίπλα στους καλλιτέχνες. Αυτή η πρωτοβουλία ακολουθεί μια διαδρομή που ξεκινά από το 2015 και προστίθεται στη λίστα των συμμετοχών με τις "Agrimiká. Why Look at Animals?" (2015), «Εργαστήριο διλημμάτων» (2017), “Mr. Stigl” (2019), «Αναζητώντας τον Κολωνό» (2022) και «Ξηρόμερο/Dryland» (2024).
Με αφετηρία αυτή τη διαχρονική στρατηγική υποστήριξη, το Ίδρυμα Ωνάση δίνει το παρών στη φετινή 61η Biennale της Βενετίας μέσα από μια σειρά σημαντικών έργων που θα παρουσιάζονται από τον Μάιο έως τον Νοέμβριο του 2026, με επίκεντρο την ελληνική συμμετοχή στον θεσμό, το “Escape Room” του Ανδρέα Αγγελιδάκη.

Σε συνεργασία με το Onassis Culture, η Patti Smith με τους Soundwalk Collective παρουσίασαν τη μυσταγωγική site-specific live performance "A Sonic Prayer with Patti Smith" στην Chiesa di Santa Maria di Nazareth, στο πλαίσιο της επίσημης έναρξης του Περιπτέρου της Αγίας Έδρας του Βατικανού, στην έκθεση "The Ear is the Eye of the Soul." Η performance, διάρκειας περίπου 30 λεπτών, περιείχε τρία έργα που δημιουργήθηκαν ειδικά για την έκθεση. Η εμφάνιση αποτελεί συνέχεια της ευρύτερης συνεργασίας της Patti Smith και των Soundwalk Collective με το Onassis Culture, μετά τις δύο ζωντανές εμφανίσεις στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, το 2024.

Στο Περίπτερο του Βατικανού, σε επιμέλεια των Hans Ulrich Obrist και Ben Vickers, συμμετέχουν 25 καλλιτέχνες, ανάμεσά τους οι FKA twigs, Brian Eno, Jim Jarmusch, Kali Malone, Dev Hynes και Precious Okoyomon. Σε παρουσίαση του Dicastery for Culture and Education και επιμέλεια των Hans Ulrich Obrist και Ben Vickers, συνολικά η έκθεση προτείνει μια εμβυθιστική εμπειρία ακρόασης, περισυλλογής και «ηχητικής προσευχής», εκεί όπου η τέχνη, η πνευματικότητα και η ανθρώπινη εμπειρία συναντιούνται.

Φέτος παρούσα και η Onassis Collection που συμμετέχει στην κεντρική έκθεση της 61ης Biennale της Βενετίας, "In Minor Keys", σε επιμέλεια της Koyo Kouoh, με δύο έργα των Joana Hadjithomas και Khalil Joreige: το "Time Capsules, Eleonas (Athens x 3)" και το "Zig Zag Over Time, Eleonas". Tα δύο έργα των Γαλλολιβανέζων καλλιτεχνών, που είχαν παρουσιαστεί στην έκθεση "Unconformities" το 2017 στο Μουσείο της Ακρόπολης, στο πλαίσιο του "Fast Forward Festival" της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, τον Μάιο του 2018, μεταφέρουν στη Βενετία ίχνη από τον Ελαιώνα της Αθήνας και ανοίγουν έναν διάλογο γύρω από τη μνήμη, το έδαφος και τα στρώματα μιας πόλης.

Το Onassis Culture είναι επίσης συμπαραγωγός του νέου έργου της Janis Rafa, “Baby I’m Yours, Forever” (2026), το οποίο περιλαμβάνεται στην έκθεση “CANICULA”, με οκτώ νέες βίντεο εγκαταστάσεις, σε ανάθεση και παραγωγή του Fondazione In Between Art Film, με την ευκαιρία της Biennale Arte 2026. Αξίζει να σημειωθεί πως η Janis Rafa υπήρξε Onassis AiR Fellow κατά την καλλιτεχνική περίοδο 2023–2024. Η βίντεο εγκατάσταση της Rafa, σηματοδοτεί την έναρξη της έκθεσης στον χώρο του ναού της Santa Maria dei Derelitti και σαν έργο συνιστά μια αλληγορία της έννοιας της θυσίας.

Το Onassis Culture δεν βρίσκεται στη Βενετία μόνο ως υποστηρικτής. Συμμετέχει ως ενεργός κρίκος σε ένα διεθνές δίκτυο καλλιτεχνών, παραγωγών και συνεργασιών, εκεί όπου η σύγχρονη τέχνη δοκιμάζει ξανά τον τρόπο με τον οποίο ακούμε, βλέπουμε και συνδεόμαστε.

Καλλιτέχνης: Ανδρέας Αγγελιδάκης
Επιμελητής: Γιώργος Μπεκιράκης
Στρατηγικός υποστηρικτής: Onassis Culture

Η υλοποίηση του έργου “Escape Room” και η έκθεσή του στη Βενετία έχουν ως κύριο χρηματοδότη το Υπουργείο Πολιτισμού. Εθνικός Επίτροπος είναι ο Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης (MOMus).