Η Ωνάσειος Βιβλιοθήκη


01/2

Ωνάσειος Βιβλιοθήκη
ΩΝΑΣΕΙΟΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Για το ρόλο του βιβλίου στη διαιώνιση της ιστορικής μνήμης έχουν κάνει λόγο ήδη από τα χρόνια του λυκαυγούς της γραφής. Ορισμένοι μάλιστα έχουν μιλήσει για τη «φωνή» και τη «σιωπή» του βιβλίου, όπως ο Mallarme και ο George Steiner. Βασική θέση των διανοούμενων είναι ότι το βιβλίο αντιπροσωπεύει τον κατεξοχήν φορέα της γνώσης και αδιάψευστο κριτή της αληθινής εικόνας των γεγονότων. Στη σημερινή εποχή του υπερπληθωρισμού των ασύντακτων πληροφοριών, της άτυπης λογοκρισίας, του πολιτικώς ορθού και του θρησκευτικά αποδεκτού και άλλων παρεμφερών φαινομένων, τα βιβλία, αντίθετα, συνεχίζουν να μας μιλούν πολύ καιρό μετά την ανάγνωσή τους. Οι ήρωες, οι έννοιες που αναπτύσσονται, η κοινωνική κριτική που ασκείται, συνεχίζουν να ζουν στο μυαλό μας και να οδηγούν τις σκέψεις μας. 

Έτσι πολλά βιβλία γίνονται τόσο πολύ κτήμα της κοινωνίας, ώστε αναφέρονται σε αυτά ακόμα και άτομα που δεν τα έχουν διαβάσει. Στίχοι του Κάφκα και του Μολιέρου, για παράδειγμα, χρησιμοποιούνται στον καθημερινό λόγο ακόμα και από ανθρώπους που δεν γνωρίζουν την προέλευσή τους. Τα βιβλία της Συλλογής του Κώστα Στάϊκου έχουν μια διαφορετική, εύγλωττη σιωπή. Είναι οι μάρτυρες μιας εποχής που πέρασε αλλά δεν έπαψε να μας επηρεάζει με τρόπους που δεν αναγνωρίζουμε ή δεν θέλουμε να αναγνωρίσουμε. Τυπώθηκαν από την εποχή της πρώιμης Αναγέννησης ως τα χρόνια του ύστερου Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Αυτό λεει πολλά για τη μοναδικότητα και την παλαιότητά τους. Λεει όμως ακόμα περισσότερα αν αναλογισθούμε ότι την εποχή εκείνη η Ελλάδα ήταν ακόμα υπό οθωμανικό ζυγό. Μια εποχή δηλαδή που στο κοινό υποσυνείδητο ταυτίζεται με τον σκοταδισμό, την τυραννία και την υποδούλωση. 

Οι 1500 τίτλοι της Συλλογής Στάϊκου κάθε άλλο παρά την υποδούλωση του πνεύματος των Ελλήνων καταδεικνύουν. Βιβλία επιστημονικά, εκδόσεις των χαμένων για πολλούς αρχαίων κλασσικών, βιβλία φιλοσοφικά και θεολογικά, λογικής, γεωγραφίας, γραμματικής, αλλά και βιβλία λειτουργικά. Αργότερα βιβλία επαναστατικά για την εποχή τους, αλλά και σήμερα ακόμα, όπως τα αγαπημένα μου: η πρώτη έκδοση της «Νομαρχίας, παρά Ανωνίμου του Έλληνος, τυπωθείσα ιδίοις αναλώμασι εν Παρισίοις, 1806» όλα τα βιβλία του Αδαμάντιου Κοραή, που αφορίσθηκε κάποια εποχή, η Χάρτα του Ρήγα Φεραίου. Είναι κάποια βιβλία που χαίρεσαι ότι υπήρξαν και λυπάσαι κυρίως για τις χαμένες ευκαιρίες. Όμως διασώθηκαν αυτοί οι τόμοι, ακόμα και οι πιο επαναστατικοί, όταν κάποιοι άνθρωποι κινδύνευσαν πολλές φορές οι ίδιοι για να τα διαβάσουν, να τα διασώσουν και στο τέλος να τα διαφυλάξουν από τον αδηφάγο χρόνο και τις αντιδραστικές δυνάμεις. Το γεγονός αυτό πρέπει να μας καθιστά αισιόδοξους για την τελική νίκη του πνεύματος και του ορθού λόγου, ακόμα και στην εποχή μας. 

Ας σκεφθούμε πώς ήταν η Ελλάδα όταν εκδίδονταν και πώς είναι τώρα. Ας σκεφθούμε κυρίως τις διαφορές και τις ομοιότητες. Πού έχουμε προοδεύσει και πού είμαστε ίδιοι. Είμαι από εκείνους που πιστεύουν ότι η εποχή που διανύουμε είναι πολύ καλύτερη από εκείνη πριν 50 χρόνια (δηλαδή τη δεκαετία 1960 – 1970), πριν από 90 χρόνια (Μικρασιατική Καταστροφή 1922) αλλά και πριν από 150 χρόνια (1860, η Ελλάδα μέχρι τον Αμβρακικό). Κρίσεις αξιών, κοινωνικές, εθνικές, πολιτικές και πολιτειακές υπήρχαν και τότε, υπάρχουν και τώρα. Αυτό που μαρτυρούν τα πολυκαιρισμένα φύλλα των αιώνων που πέρασαν είναι ότι, τελικά, εμείς οι Έλληνες μπορέσαμε να ξεπεράσουμε τα πάντα, ακόμα και τους εαυτούς μας, όταν όλοι στοιχημάτιζαν εναντίον μας. Η απόκτηση της Συλλογής του Κώστα Σπ. Στάϊκου από το Ίδρυμα Ωνάση δεν έγινε για να πλουτίσουμε τη βιβλιοθήκη μας. Έγινε, με τη σύμφωνη γνώμη του ίδιου του Κ. Στάϊκου, που τον ευχαριστώ ξανά και από τη θέση αυτή, για να διατηρηθούν ως κτήμα εσαεί του Ελληνικού έθνους. Έγινε για να είναι τα βιβλία αυτά προσιτά στους ερευνητές, για να αναρτηθούν σταδιακά στο διαδίκτυο, για να μπορέσουν όσο γίνεται περισσότεροι να τα «αγγίξουν» - έστω και ηλεκτρονικά. 

 ΑΝΤΩΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ 

 Πρόεδρος του Δ.Σ. 

 Του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης

scrollup scrolldown
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Η Ωνάσειος Βιβλιοθήκη στεγάζεται στο νεοκλασσικό κτίριο του Ιδρύματος Ωνάση στην Πλάκα (Λεωφόρος Αμαλίας 56) και θησαυρίζει δυο μεγάλες συλλογές βιβλίων:

1. Την Ελληνική Βιβλιοθήκη (πρώην συλλογή Κ. Στάικου)

2. Την Περιηγητική Συλλογή

Η Ελληνική Βιβλιοθήκη αποτελείται από βιβλία που αντιπροσωπεύουν την πνευματική δραστηριότητα του Γένους, τόσο των κοσμικών όσο και των ανθρώπων της Εκκλησίας, από την εποχή της ιταλικής Αναγέννησης ως τα ύστερα χρόνια του Νεο-Eλληνικού Διαφωτισμού: μία περίοδο δηλαδή από τις αρχές του 15ου ως τις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα. Η εκδοτική αυτή δραστηριότητα δεν περιορίζεται στις καθαρά πνευματικές ανησυχίες και στη συγγραφή εργαλείων μάθησης για εκπαιδευτικούς σκοπούς, ούτε μόνο στην κυκλοφορία των απαραίτητων βιβλίων για τη θεία λειτουργία στους ναούς της Ορθοδοξίας και στα δογματικά ζητήματα, αλλά περιλαμβάνει κείμενα, βούλες, πατέντες και κάθε είδους έγγραφο που νομιμοποιούσε προνόμια των Ελλήνων που έδρασαν στη Δύση και στην Ανατολή.

Οι Έλληνες άσκησαν την τυπογραφική τέχνη και ασχολήθηκαν με την έκδοση βιβλίων με την ιδιότητα του συγγραφέα, του φιλολογικού επιμελητή, του διορθωτή ή και του χορηγού, μία εποχή που η πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας, η Κωνσταντινούπολη, είχε αλωθεί (1453). Έτσι, αρχικά πλαισίωσαν εκδοτικά και τυπογραφικά κέντρα της Ιταλίας κυρίως, συμβάλλοντας κατ αυτόν τον τρόπο στην εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας από τους Δυτικούς, αλλά και στην κυκλοφορία πρώτων εκδόσεων συγγραμμάτων της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, στο πλαίσιο του ουμανιστικού πνεύματος. Στη συνέχεια, ήδη από το 1499, οργάνωσαν και θεμελίωσαν ελληνικής ιδιοκτησίας τυπογραφεία, που εξακολουθούσαν να λειτουργούν ως και τις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα στη Βενετία. Ο εκδοτικός προσανατολισμός τους άλλαξε ριζικά από τις αρχές του 16ου αιώνα, οπότε Έλληνες τυπογράφοι, εκδότες και πνευματικοί άνθρωποι βάλθηκαν να στηρίξουν το διάσπαρτο Γένος, τυπώνοντας τα απαραίτητα βιβλία που θα διατηρούσαν άρρηκτη την ενότητά του: γλώσσα, ορθόδοξη πίστη και πνευματική παράδοση.

Η βιβλιοθήκη περιλαμβάνει περισσότερους από 1.400 τίτλους, τα αντίτυπα των οποίων εκτείνονται σε 2.000 περίπου τόμους και μπορεί να καταταγεί σε πέντε βασικές ενότητες.

ΑΝΑΓEΝΝΗΣΗ – ΟΥΜΑΝΙΣΜOΣ
Αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς, ουμανιστικά έργα, γραμματικές, εγκυκλοπαίδειες, λεξικά, φιλοσοφικές πραγματείες και φιλολογικά δοκίμια.

ΝEΟ-ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ
Λογοτεχνικά έργα, ποιητικά και λαϊκά αναγνώσματα, ιστορικά συγγράμματα, γραμματικές για εκπαιδευτικούς σκοπούς, φιλολογικά δοκίμια, γραμματικές-λεξικά και σχολικά εγχειρίδια κάθε είδους.

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚA ΒΙΒΛIΑ
Ευαγγέλια, Μηναία, Ψαλτήρια, Ωρολόγια, Πεντηκοστάρια, Ευχολόγια κ.ά.

ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ ΣΥΓΓΡΑΜΜΑΤΑ

Έργα των Ελλήνων Πατέρων της Εκκλησίας, πραγματείες γύρω από το Σχίσμα των δύο Εκκλησιών, κείμενα για την ιστορία της Ορθοδοξίας, μακροσκελείς μελέτες αναφορικά με το Ορθόδοξο Δόγμα και το Πρωτείο του Πάπα κ.ά.

ΝΕΟ-ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ
Πρωτότυπα έργα που γράφτηκαν για την πνευματική ανύψωση του Γένους, ελληνικές μεταφράσεις έργων της παγκόσμιας πεζογραφίας και ποίησης, και δείγματα της φιλολογικής και γλωσσικής διαμάχης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού και των ιδεών που προέκυψαν από τη Γαλλική Επανάσταση.

Το σύνολο των ελληνικών τίτλων που εντάσσονται στην Ελληνική Βιβλιογραφία και αντιπροσωπεύουν εκδόσεις που εξυπηρετούσαν τους σκοπούς που προαναφέραμε, όπως και των βιβλίων που εκδόθηκαν στη λατινική ή άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες και έχουν να κάνουν με τα έργα και τις ημέρες των Ελλήνων, ανέρχονται σε περίπου 7.000. Ο μεγαλύτερος αριθμός των βιβλίων αυτών τυπώθηκε σε ελληνικά τυπογραφεία της Βενετίας κυρίως, ή σε τυπογραφικούς οίκους που εξέδιδαν ελληνικά βιβλία για το ελληνόγλωσσο κοινό. Τυπογραφεία με ανάλογο εκδοτικό προσανατολισμό συγκροτήθηκαν στη Βενετία, στη Φλωρεντία, στη Ρώμη, στο Παρίσι, στη Γενεύη, στην Αλκαλά, στην Κεφαλονιά, στο Λονδίνο, στην Κωνσταντινούπολη, στη Βιέννη, στη Λειψία, στο Ιάσιο, στο Βουκουρέστι, στη Μοσχόπολη, στη Βούδα, στην Πέστη, στην Πετρούπολη, στη Μόσχα, στο Άγιον Όρος, στη Σμύρνη, στην Οδησσό και στην Ιερουσαλήμ.

Η Περιηγητική Συλλογή αποτελείται από 1.200 περίπου τίτλους βιβλίων Δυτικοευρωπαίων ταξιδιωτών όπου περιγράφεται ο χώρος της Μεσογείου και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης από τον 16ο έως τον 20ό αιώνα. 

Οι περιηγητικές εκδόσεις, παρόλο που διαθέτουν πολλά στοιχεία του φανταστικού, αποτελούν πολύτιμη πηγή πληροφοριών για την κοινωνία, τον λαϊκό πολιτισμό, τη γεωγραφία, την οικονομία, τη θρησκεία και όλες τις εκφάνσεις του καθημερινού βίου των πληθυσμών με τους οποίους έρχονται σε επαφή οι ταξιδιώτες. Επιπλέον, καθώς τα συγκεκριμένα βιβλία συνοδεύονται από πλούσιο εικονογραφικό υλικό (φωτογραφίες, χαρακτικά, σχέδια, κλπ.) παρέχουν σημαντικά τεκμήρια αρχαιολογικών τοποθεσιών και μνημείων συνθέτοντας παράλληλα την ιστορία του χώρου και των λαών μέσα από ένα τρίτο μάτι, αυτό των ευρωπαίων ταξιδιωτών.

Συνδεθείτε στον ιστότοπο της Ωνασείου Βιβλιοθήκης εδώ.

scrollup scrolldown

Κλείσιμο X
Αποστολη σε φιλο με Email