Ένα σύγχρονο μουσικό ατελιέ
ΓΡΑΦΕΙ Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΛΛΟΥΧΟΣ

Angelica Cathariou, 'L’Atelier Moderne'An Exploration of the Collaborative Process between Performer and Composer in Vocal Music Theatre of the 21st century (New York: ΝOVA – Science Publishers, 2017). ISBN: 978-1536108910


H Aγγελική Καθαρίου, υπότροφος του Ιδρύματος, αλλά και εκλεγμένο μέλος του ΔΣ του Συνδέσμου Υποτρόφων, δραστηριοποιείται εδώ και χρόνια στη διεθνή συναυλιακή σκηνή και δισκογραφία ως μετζοσοπράνο, με ιδιαίτερη επιτυχία και ξεχωριστή παρουσία ως προς το ρεπερτόριο και τις συνεργασίες της με κορυφαίους συνεργάτες και σύνολα, καθώς και μερικές από τις πιο έγκυρες παγκοσμίως δισκογραφικές εταιρίες. Μεταξύ άλλων, έχει αναδείξει με έξοχο τρόπο έργα Ελλήνων συνθετών (του Ιάννη Ξενάκη, του Νίκου Σκαλκώτα, του Δημήτρη Μητρόπουλου, του Γιάννη Ιωαννίδη, του Ντίνου Κωνσταντινίδη, του Νίκου Αστρινίδη κ.ά.), δίνοντας επίσης τη δική της ερμηνευτική σφραγίδα σε έργα τόσο διαφορετικά μεταξύ τους όσο ο Μάγος Έρωτας του de Falla, μια Λειτουργία του Schubert ή η κινηματογραφική μουσική του βραβευμένου Alexandre Desplat. 

Καθώς επίσης τυγχάνει αριστούχος απόφοιτος του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών Μουσικής, διδάκτωρ του Μουσικού Τμήματος του Πανεπιστημίου του Γιορκ και υπεύθυνη διδάσκουσα της Ειδίκευσης Μονωδίας στο Τμήμα Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, δεν αποτελεί έκπληξη και η συγγραφική της πρωτοβουλία, η οποία εκφράστηκε πρόσφατα με μια εξαιρετική έκδοση του γνωστού νεοϋορκέζικου οίκου ΝOVA – Science Publishers, στο πλαίσιο της έγκυρης σειράς Fine Arts, Music and Literature. 

Το βιβλίο της Αγγελικής Καθαρίου “L’Atelier Moderne": An Εxploration of the Collaborative Process between Performer and Composer in Vocal Music Theatre of the 21st century (μια «εξερεύνηση της διαδικασίας συνεργασίας ανάμεσα στον ερμηνευτή και τον συνθέτη στο φωνητικό μουσικό θέατρο του 21ου αιώνα») είναι γραμμένο στην αγγλική γλώσσα και ξεδιπλώνει ακριβώς τα χαρακτηριστικά και τις αρετές μιας έμπειρης και επιτυχημένης λυρικής (και όχι μόνον) τραγουδίστριας-ερμηνεύτριας, που έχει ταυτόχρονα πολύ ισχυρό και ευρύ ακαδημαϊκό υπόβαθρο σε όλα τα επίπεδα (σπουδές, έρευνα, διδασκαλία).

Ποια είναι η φύση της δημιουργικής σχέσης μεταξύ συνθέτη και ερμηνευτή στο μουσικό θέατρο του σήμερα; Η Αγγελική Καθαρίου ερευνά τις διάφορες παραμέτρους της συνεργασίας ανάμεσα στον συνθέτη και τον τραγουδιστή κατά τη διαδικασία της δημιουργίας ενός έργου μουσικού θεάτρου. Μοιράζεται με τον αναγνώστη ένα μέρος τόσο από την ερευνητική και ακαδημαϊκή της πορεία –στο Πανεπιστήμιο του Γιορκ, στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας (όπου υπηρετεί από το 2010)– όσο και την καλλιτεχνική της εμπειρία μέσα από τη μακρόχρονη πορεία της στο μουσικό θέατρο και την όπερα (με ερμηνείες των ομώνυμων ρόλων στην Ευρυδίκη του Peri, στην Κάρμεν και στη Maria de Buenos Aires του Piazzolla, της Dinah του Bernstein στην Εθνική Λυρική Σκηνή, της Quickly και της Meg στον Falstaff υπό τον Claudio Abbado, αλλά και στο έργο Ensemencement του J.-P. Moreau στην παρισινή Opéra Comique, στο Pierrot Lunaire του Arnold Schoenberg κ.ά.) και κυρίως μέσα από τις πολυάριθμες συνεργασίες της στην Ελλάδα και το εξωτερικό με συνθέτες που έγραψαν έργα ειδικά για εκείνη (για σόλο φωνή, για φωνή και συμφωνική ορχήστρα, για φωνή και διάφορα σύνολα), τα περισσότερα από τα οποία και της έχουν αφιερώσει. 

Σημαντικό μέρος του βιβλίου αναφέρεται ειδικά στο Atelier du Rhin στο Κολμάρ της Γαλλίας, το οποίο αποτέλεσε διεθνές πρότυπο συνεργασίας μεταξύ τραγουδιστών, συνθετών, συγγραφέων, σκηνοθετών και μουσικών, με σκοπό τη δημιουργία νέων έργων, για να διαδραματίσει (από το 1974, που ιδρύθηκε, και επί είκοσι περίπου χρόνια) καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση και την εξέλιξη του μουσικού θεάτρου στη Γαλλία. Η Αγγελική Καθαρίου συνδέθηκε ιδιαίτερα με το Atelier, καθώς ανήκει στην τελευταία γενιά καλλιτεχνών που συνεργάστηκαν στενά μαζί του, παρουσιάζοντας όπερες, ρεσιτάλ και έργα μουσικού θεάτρου, συμπράττοντας με μαέστρους, σκηνοθέτες και μουσικούς, όπως ο Barry Goldman, η Margaret Singer, ο Vincent Vittoz, ο Matthew Jocelyn, ο Jan Latham-Koenig κ.ά.

Εκτός από εκτενή αναφορά στην έννοια του μουσικού θεάτρου, το ιστορικό και καλλιτεχνικό πλαίσιο της λόγιας μουσικής δημιουργίας στη Γαλλία κατά τις δεκαετίες του ’70 και ’80 και τις συνεργασίες του Atelier με καλλιτέχνες όπως o François-Bernard Mâche, η Meredith Monk, ο William Christie, ο Jean-Claude Pennetier και οι «δικοί μας» Γιώργος Απέργης και Γιάννης Κόκκος, το βιβλίο περιέχει και μιαν αποκλειστική συζήτηση/συνέντευξη με τον ιδρυτή και διευθυντή του Atelier du Rhin, ηθοποιό, σκηνοθέτη και στενό συνεργάτη της Αγγελικής Καθαρίου, Pierre Barrat. Πρόκειται για μία από τις σπάνιες φορές που ο Barrat μιλά για το καλλιτεχνικό και κοινωνικό όραμα που τον οδήγησε στην ίδρυση του Atelier du Rhin, για τον André Malraux, για το ιστορικό ανέβασμα του έργου του Kurt Weill Le vol au-dessus de l’océan με 1.000 συμμετέχοντες επί σκηνής, για τη μέθοδο μουσικού αυτοσχεδιασμού που επινόησαν μαζί με τον Γιώργο Απέργη κατά τη διάρκεια της μακρόχρονης συνεργασίας του συνθέτη με τους τραγουδιστές και τους μουσικούς του Atelier. 

Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου, αποτυπώνεται η διαδικασία της δημιουργίας ενός έργου μουσικού θεάτρου –με κύριο άξονα τη φωνή– μέσα από τη συνεργασία της Αγγελικής Καθαρίου με τέσσερις συνθέτες: τον Θόδωρο Αντωνίου, τον Λεόντιο Χατζηλεοντιάδη, τον Roger Marsh και τον Θανάση Ζέρβα. Η δημιουργική αυτή συνεργασία και η διαλεκτική σχέση ανάμεσα στον Ερμηνευτή και τον Συνθέτη σε όλα τα στάδια της συνθετικής πορείας οδήγησαν στη δημιουργία πέντε νέων έργων, τα οποία έχουν ήδη εκδοθεί, έχουν ηχογραφηθεί και έχουν παρουσιαστεί σε συναυλίες και παραστάσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ το έργο του Θόδωρου Αντωνίου Amfictyonia I για μεσόφωνο και φλάουτο κυκλοφορεί σε πρώτη παγκόσμια δισκογράφηση μαζί με την παρούσα έκδοση του βιβλίου.

Πρόκειται για εξαιρετική ηχογράφηση, όπου η Αγγελική Καθαρίου συνεργάζεται με τον κορυφαίο Α΄ στα φλάουτα της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης, Νικολό Δημόπουλο, αποτυπώνοντας με απτό τρόπο το ευγενές αποτέλεσμα μιας συνεργασίας μουσικών και συνθέτη στην ανάδειξη ενός σύγχρονου έργου. Πράγματι, η ηχογράφηση ενισχύει όσα γλαφυρά παρουσιάζονται στο βιβλίο, στο Παράρτημα του οποίου περιλαμβάνονται και συνεντεύξεις/συζητήσεις της Αγγελικής Καθαρίου με τους τέσσερις συνθέτες, μέσα από τις οποίες ξεδιπλώνεται το μουσικό τους σύμπαν, καθώς διατυπώνουν τις σκέψεις τους γύρω από το μουσικό θέατρο, την έννοια της συνεργασίας και τη μουσική πράξη. Γίνεται αναλυτική αναφορά στις συναυλιακές παρουσιάσεις των συγκεκριμένων έργων κατά τα προηγούμενα χρόνια, ως επιστέγασμα της διαδικασίας δημιουργίας τους, ενώ επίσης παρουσιάζονται τα βιογραφικά συνθετών και ερμηνεύτριας/συγγραφέως, εκτενής βιβλιογραφία και ένα πολύ χρήσιμο ευρετήριο όρων, ονομάτων, τόπων και εννοιών.

Εν κατακλείδι, η εν λόγω έκδοση είναι πραγματικά πολύτιμη, όχι μόνο γιατί το βιβλίο μιας Ελληνίδας, από τις πιο επιτυχημένες λυρικές τραγουδίστριες στον διεθνή χώρο, παρουσιάζεται από έναν παγκοσμίως αναγνωρισμένο και εξειδικευμένο εκδοτικό οίκο, αλλά και γιατί, στηριζόμενη στο στέρεο ακαδημαϊκό της υπόβαθρο, η Αγγελική Καθαρίου αναλύει με πλήρη, διεξοδικό και κατανοητό τρόπο μια συγκεκριμένη και πολύ ενδιαφέρουσα πλευρά της σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας, από την έμπνευση μέχρι τη δισκογραφική κατάθεση. 


(Ο Διονύσης Μαλλούχος είναι σολίστ πιάνου, συντονιστής του Τρίτου Προγράμματος της ΕΡΑ.)

 


..