Η Πληροφορική και η Φυσική στο επίκεντρο των Διαλέξεων Ωνάση 2017

Δύο σπουδαίες προσωπικότητες της επιστήμης, ο καθηγητής Πληροφορικής του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (MIT), τιμηθείς με Βραβείο Turing, Michael Stonebraker, και ο νομπελίστας φυσικός Serge Haroche, είναι οι κεντρικοί ομιλητές στις φετινές Διαλέξεις Ωνάση, που πραγματοποιούνται τον Ιούλιο στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) στο Ηράκλειο Κρήτης. Τους δύο κορυφαίους επιστήμονες πλαισιώνουν δώδεκα επίσης πολύ σημαντικοί ομιλητές από τους τομείς της Πληροφορικής και της Φυσικής, στους οποίους και αφιερώνονται οι φετινές Διαλέξεις Ωνάση. 


ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ

Η πρώτη σειρά Διαλέξεων Ωνάση 2017, με αντικείμενο την Επιστήμη Υπολογιστών, πραγματοποιήθηκε από τις 10 έως τις 14 Ιουλίου 2017, και είχε τίτλο «Big Data and Applications». Επιστήμονες και εμπειρογνώμονες από όλον τον κόσμο σκιαγράφησαν τις εξελίξεις στην Τεχνολογία των Μεγάλων Δεδομένων (Big Data) και τις «σεισμικές αναταράξεις» που αυτές συνεπάγονται, επηρεάζοντας αναπόφευκτα τη ζωή μας. Από το cloud έως τα Analytics και από την τεχνολογία εξόρυξης δεδομένων έως τις αλλαγές που αυτή θα επιφέρει σε κάθε πτυχή της καθημερινότητάς μας, έξι πρωτοπόροι εμπειρογνώμονες έθεσαν στο μικροσκόπιο τα Μεγάλα Δεδομένα, φωτίζοντας τις σημαντικές αλλαγές που επιφυλάσσει το μέλλον.

Κεντρικός ομιλητής ήταν o καθηγητής Πληροφορικής στο ΜΙΤ Michael Stonebraker, ο οποίος έχει τιμηθεί με το Βραβείο Turing 2014 για τη θεμελιώδη συμβολή του στις έννοιες και τις πρακτικές που διέπουν τα σύγχρονα συστήματα βάσεων δεδομένων. Πρωτοπόρος στην έρευνα και την τεχνολογία των βάσεων δεδομένων επί σαράντα και πλέον χρόνια, ειδικεύεται στα συστήματα διαχείρισης βάσεων δεδομένων και στην ενσωμάτωση δεδομένων. Μεταξύ άλλων, ήταν ο κύριος αρχιτέκτονας του σχεσιακού DBMS του INGRES, του αντικειμενικού σχεσιακού DBMS POSTGRES, του συστήματος δεδομένων Mariposa και των βάσεων δεδομένων C-Store και H-Store. Έχει ιδρύσει εννέα εταιρείες που προσφέρουν αυτές τις τεχνολογίες βάσεων δεδομένων και, πιο πρόσφατα, τις τεχνολογίες Big Data (Vertica, VoltDB, Paradigm4, Tamr). Είναι μέλος της Εθνικής Ακαδημίας Μηχανικών των ΗΠΑ και της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών.

Οι υπόλοιποι ομιλητές της σειράς ήταν ο Δημήτρης Μπερτσιμάς (Sloan School of Management, ΜΙΤ, Καίμπριτζ, ΗΠΑ), ο Michael Brodie (Τμήμα Επιστήμης Υπολογιστών και Τεχνητής Νοημοσύνης, ΜΙΤ, Καίμπριτζ, ΗΠΑ), ο Γιάννης Ιωαννίδης (Τμήμα Πληροφορικής, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών), ο Νίκος Κούδας (Τμήμα Επιστήμης Υπολογιστών, Πανεπιστήμιο του Τορόντο, Καναδάς), ο Νίκος Κυρπίδης (Joint Genome Institute, Υπουργείο Ενέργειας, ΗΠΑ) και ο Γιάννης Βασιλείου (Τμήμα Ηλεκτρονικών Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών, Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο). 


ΦΥΣΙΚΗ

Η δεύτερη σειρά Διαλέξεων, με αντικείμενο τη Φυσική, θα πραγματοποιηθεί από τις 24 έως τις 28 Ιουλίου 2017 και έχει τίτλο «Quantum physics frontiers explored with cold atoms, molecules and photons».

Με κεντρικό ομιλητή τον νομπελίστα Serge Haroche, έναν από τους πρωτοπόρους στην πειραματική μελέτη των κβαντικών φαινομένων, οι Διαλέξεις Ωνάση εξερευνούν τα νέα σύνορα της Κβαντικής Φυσικής, ανοίγοντας ένα από τα πιο σημαντικά κεφάλαια της επιστήμης. Πού μπορεί να μας οδηγήσει η πρόοδος στις κβαντικές εφαρμογές; Από τα νέα ατομικά ρολόγια και τα μαγνητόμετρα μέχρι τους κβαντικούς προσομοιωτές, οι εξελίξεις είναι δυναμικές και υπόσχονται ένα συναρπαστικό αύριο για την Κβαντική Φυσική, με τις Διαλέξεις Ωνάση να φέρνουν το αύριο αυτό στο σήμερα. 

Οπτικές μέθοδοι για τον χειρισμό ατόμων, μορίων και φωτονίων έχουν φέρει επανάσταση στην ατομική φυσική και την κβαντική οπτική. Άτομα και ιόντα μπορούν τώρα να ψυχθούν με λέιζερ σε εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες σε προσαρμοσμένο περιβάλλον και με ελεγχόμενες συζεύξεις μεταξύ των σωματιδίων, εξομοιώνοντας καταστάσεις που συναντώνται σε διαφορετικές κλίμακες στη φυσική των συμπυκνωμένων υλικών. Η αλληλεπίδραση μεμονωμένων ατόμων με μεμονωμένα φωτόνια μπορεί να μελετηθεί υπό καλώς ελεγχόμενες συνθήκες σε πειράματα Κβαντικής Ηλεκτροδυναμικής σε Κοιλότητες. 

Αυτά τα βήματα προόδου έχουν πολυάριθμες εφαρμογές στην κβαντική επιστήμη της πληροφορίας (κβαντική επικοινωνία και υπολογιστική) και στην ανάπτυξη νέων συσκευών ανίχνευσης και μέτρησης φυσικών παραμέτρων με πρωτοφανή ακρίβεια (νέα ατομικά ρολόγια, μαγνητόμετρα και ηλεκτρόμετρα που λειτουργούν κάτω από το τυπικό κβαντικό όριο). Οι κβαντικοί προσομοιωτές ανοίγουν τον δρόμο για την εξερεύνηση νέων κβαντικών φάσεων της ύλης σε ισχυρά αλληλεπιδρώντα και άκρως συσχετισμένα κβαντικά συστήματα, με πιθανές εφαρμογές στη σύνθεση νέων υλικών. Θεμελιώδεις έλεγχοι κβαντικών και σχετικιστικών επιδράσεων μπορούν να πραγματοποιηθούν με αυτά τα συστήματα. Αυτά τα νέα σύνορα θα περιγραφούν στις Διαλέξεις Ωνάση 2017 στη Φυσική από επιστήμονες που έχουν συμβάλει στην εξερεύνησή τους.

Ο Serge Haroche γεννήθηκε στην Καζαμπλάνκα του Μαρόκου και αργότερα εγκαταστάθηκε στη Γαλλία. Εργάστηκε μεταξύ άλλων στην École Normale Supérieure, στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας (CNRS), στην École Polytechnique και στο Collège de France, όπου και βρίσκεται σήμερα. Είναι από τους πρωτοπόρους στην πειραματική μελέτη των κβαντικών φαινομένων.

Όταν πρόκειται για τις μικρότερες συνιστώσες του σύμπαντός μας, η συνήθης κατανόησή μας για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο κόσμος παύει να ισχύει. Έχουμε εισέλθει στη σφαίρα της κβαντικής φυσικής. Για μεγάλο χρονικό διάστημα, πολλά κβαντικά φαινόμενα μπορούσαν να εξεταστούν μόνο θεωρητικά. Ξεκινώντας τη δεκαετία του 1980, ο Serge Haroche σχεδίασε έξυπνα πειράματα για τη μελέτη κβαντικών φαινομένων όπου αλληλεπιδρούν η ύλη και το φως. Έχει επιτύχει να συλλάβει φωτόνια χρησιμοποιώντας ένα άλλο είδος παγίδας ‒ δύο καθρέφτες που μπορούν να αναπηδήσουν μεταξύ τους. Αυτή η συσκευή επέτρεψε στον Serge Haroche να μελετήσει τα φωτόνια μεταφέροντας άτομα μέσα από την παγίδα. Το 2012, του απονεμήθηκε το Βραβείο Νόμπελ «Για πρωτοποριακές πειραματικές μεθόδους που επιτρέπουν τη μέτρηση και τον χειρισμό των μεμονωμένων κβαντικών συστημάτων». 

Οι υπόλοιποι ομιλητές της σειράς είναι: ο Alain Aspect (Ινστιτούτο Οπτικής, Μεταπτυχιακή Σχολή και Πολυτεχνική Σχολή, Πανεπιστήμιο Paris-Saclay, Παλαισό, Γαλλία), ο Immanuel Bloch (Ludwig-Maximilians-Universität και Ινστιτούτο Κβαντικής Οπτικής Max Planck, Μόναχο, Γερμανία), ο Jean Dalibard (Εργαστήριο Kastler Brossel, Collège de France, Παρίσι, Γαλλία), ο Luiz Davidovich (Ινστιτούτο Φυσικής, Ομοσπονδιακό Πανεπιστήμιο του Ρίο ντε Τζανέιρο, Βραζιλία), ο Νικόλαος Προυκάκης (Joint Quantum Center [JQC] Durham-Newcastle, Πανεπιστήμιο του Νιούκασλ, Ηνωμένο Βασίλειο) και ο Yun Ye (JILA, NIST, Πανεπιστήμιο του Κολοράντο, Μπόλντερ, ΗΠΑ). 


ΟΙ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΩΝΑΣΗ

Στις Διαλέξεις Ωνάση 2017 συμμετέχουν με τη συνδρομή του Ιδρύματος Ωνάση έως 35 Έλληνες και 15 ξένοι φοιτητές (50 συνολικά φοιτητές σε κάθε ξεχωριστή σειρά διαλέξεων), οι οποίοι επιλέγονται με κριτήριο τις υψηλές ακαδημαϊκές τους επιδόσεις. Στις Διαλέξεις γίνονται επίσης δεκτοί και συμμετέχουν φοιτητές από τα Ιδρύματα της Κρήτης, όπως και Έλληνες και ξένοι ερευνητές (επιλέγονται με τα ίδια κριτήρια, χωρίς όμως να λαμβάνουν οικονομική ενίσχυση). 

Οι Σεμιναριακές Διαλέξεις Ωνάση, πραγματοποιούνται από το ΙΤΕ, με την αρωγή του Ιδρύματος Ωνάση και, από το 2001 (που ξεκίνησαν να διοργανώνονται) μέχρι σήμερα, αφιερώνονται πάντα σε θέματα που βρίσκονται στην αιχμή της έρευνας. Μεταξύ των ομιλητών προηγούμενων ετών συμπεριλαμβάνονται 17 νομπελίστες, 4 κάτοχοι του Βραβείου Turing και o βραβευμένος με το Fields Medal, Edward Witten. Ακριβώς για αυτούς τους λόγους, οι Διαλέξεις Ωνάση έχουν καθιερωθεί ως ένας κορυφαίος θεσμός σε παγκόσμιο επίπεδο στον χώρο των Θετικών Επιστημών.

Από το 2001 έχουν διεξαχθεί 22 σειρές Διαλέξεων Ωνάση, στους τομείς της Φυσικής, της Χημείας, της Βιολογίας και της Πληροφορικής, ενώ συνολικά έχουν γίνει δεκτοί να τις παρακολουθήσουν 1.500 φοιτητές (1.200 Έλληνες και 300 φοιτητές από άλλες χώρες). Στόχος του θεσμού είναι να δώσει την ευκαιρία σε ταλαντούχους νέους επιστήμονες, μεταπτυχιακούς και τελειόφοιτους προπτυχιακούς φοιτητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό, να εκπαιδευτούν στα ερευνητικά προβλήματα αιχμής του πεδίου τους, υπό την καθοδήγηση κορυφαίων επιστημόνων από όλον τον κόσμο. Απώτερος σκοπός, η απελευθέρωση των δημιουργικών τους δυνάμεων και η συνέχιση της επιστημονικής τους πορείας με τις καλύτερες δυνατές προοπτικές. 


Περισσότερες πληροφορίες για τις Διαλέξεις Ωνάση 2017 στην Πληροφορική  

Περισσότερες πληροφορίες για τις Διαλέξεις Ωνάση 2017 στη Φυσική 

 

«Big Data and Applications» είναι το θέμα των Διαλέξεων Ωνάση στην Πληροφορική (10‒14 Ιουλίου 2017)
O Michael Stonebraker, καθηγητής Πληροφορικής στο ΜΙΤ
Οι Διαλέξεις Ωνάση στη Φυσική θα πραγματοποιηθούν στις 24‒28 Ιουλίου 2017
Ο Serge Haroche, από τους πρωτοπόρους στην πειραματική μελέτη των κβαντικών φαινομένων

..