Φεστιβάλ εντός και εκτός Στέγης: Fast Forward Festival 4

Η Στέγη, η Πλατεία Ομονοίας, η Πλατεία Συντάγματος, το λιμάνι του Πειραιά και η Δραπετσώνα μεταμορφώνονται με ισχυρές παρεμβάσεις επιδραστικών καλλιτεχνών από όλον τον κόσμο. Το 4ο Fast Forward Festival περιλαμβάνει παγκόσμιες πρεμιέρες και αναθέσεις της Στέγης: εγκαταστάσεις, περιηγήσεις, προβολές, εκθέσεις, σεμινάρια και εργαστήρια. 

Σύμφωνα με την καλλιτεχνική διευθύντρια του Φεστιβάλ, Κάτια Αρφαρά, το 4ο Fast Forward Festival εστιάζει στην έννοια της «οικίας», τόσο της σωματικής όσο και της ψυχικής, της πρόσκαιρης και της μόνιμης, της οικείας και της ανοίκειας. Οι διεθνείς και οι Έλληνες καλλιτέχνες του 4ου FFF αποπειρώνται να εμπλέξουν τους θεατές σε ισχυρές καλλιτεχνικές παρεμβάσεις στα όρια μεταξύ εγκατάστασης, περφόρμανς, κινηματογράφου και αρχιτεκτονικής, ιδιωτικού και δημόσιου χώρου. 

«Μπορεί η τέχνη να φανταστεί μια εναλλακτική απέναντι στα κυρίαρχα πρότυπα ζωής; Μπορεί ένα καλλιτεχνικό πρότζεκτ να διαταράξει τις τρέχουσες παγκόσμιες στρατηγικές της επισφάλειας και της επιστροφής στην πολιτική της ταυτότητας; Μπορούν οι καλλιτέχνες να δημιουργήσουν νέους «χώρους κοινής χρήσης» που να διαρρηγνύουν τους κυρίαρχους μηχανισμούς περιχαράκωσης και να ξεπεράσουν τον κοινωνικό στιγματισμό του Άλλου;» Αυτά ήταν τα κυρίαρχα ερωτήματα που θέλησε να πραγματευτεί το φετινό Φεστιβάλ.

Στο πλαίσιο του site-specific πρότζεκτ Piraeus/Heterotopia, ο διεθνώς διακεκριμένος Ιάπωνας δημιουργός Akira Takayama συμπράττει με επτά ποιητές, πεζογράφους και στοχαστές από όλον τον κόσμο (Kyoo Lee, Rabih Mroué, Θοδωρής Ρακόπουλος, Keijiro Suga, George Szirtes, Deniz Utlu, Chen Yu-Chin). Στην πρώτη ευρωπαϊκή εκδοχή αυτού του πολυσυζητημένου πρότζεκτ, που ξεκίνησε το 2013 στο Τόκυο, ο Πειραιάς και η μακραίωνη προσφυγική ιστορία του αποκαλύπτονται ως μια «ετεροτοπία», ένας «άλλος» τόπος, άγνωστος αλλά οικείος, μυθικός αλλά πραγματικός. Εξοπλισμένοι με smartphones, apps και χάρτες, οι θεατές, ως περιπατητές-γεωγράφοι, καλούνται να τον ανακαλύψουν ξανά, μέσω ενός audio-walk mapping, φορτισμένου από ιστορικές μνήμες, μύθους και μυθοπλασίες (2‒ 14 Μαΐου 2017).

Στα σημεία εκκίνηση του πρότζεκτ Piraeus/Heterotopia πραγματοποιείται παράλληλα η προβολή Piraeus/Heterochronia του Hikaru Fujii, ένα έργο video art, στο οποίο καταγράφονται τέσσερις διάλογοι με τους ανθρώπους που ζουν στην περιοχή γύρω από τον πύργο με το ρολόι του Σιλό, στο λιμάνι του Πειραιά. Το Piraeus/Heterochronia δεν παρουσιάζει την ιστορία του Πειραιά, αλλά καθρεφτίζει «τον χρόνο της ετερότητας» (αυτό που δηλώνει η λέξη «ετεροχρονία») των συνεντευξιαζόμενων, ο οποίος ζει και επιβιώνει με την πραγματικότητα του Πειραιά, που είναι συνυφασμένη με την περίπλοκη ιστορία του. Κάθε συνεντευξιαζόμενος/-η σε αυτό το βίντεο έχει ιδιαίτερη και διαφορετική ζωή, κοινωνικό υπόβαθρο και χρόνο. Προκειμένου όμως να φανεί ο κοινός ρους του πραγματικού χρόνου, πραγματοποιήθηκαν τέσσερις διάλογοι, οι οποίοι κινηματογραφήθηκαν την ίδια ώρα σε διαδοχικές ημέρες. Ήταν μια πρόσκληση προς τους θεατές να ταξιδέψουν, αισθανόμενοι όλους τους διαφορετικούς χρόνους –τον χρόνο της ετερότητας, τον χρόνο των ίδιων των θεατών και τον πραγματικό χρόνο που περνάει– να διασταυρώνονται.

Ποιος άλλος θα μπορούσε να «εξαφανίσει» την Πλατεία Ομονοίας, αν όχι ο Γερμανός εικαστικός και γλύπτης Gregor Schneider, που θεωρείται από τους κορυφαίους εκπροσώπους της νέας εννοιολογικής τέχνης, βραβευμένος με Χρυσό Λέοντα στην Μπιενάλε της Βενετίας το 2001; Αξιοποιώντας την τεχνική του καμουφλάζ και συνδέοντάς την με την αορατότητα της ιστορικής πλατείας από ψηλά, ο Gregor Schneider με το Invisible City παρεμβαίνει στο αστικό τοπίο, μετατοπίζοντας το κέντρο του, τον ομφαλό της Αθήνας, στο λεπτό σημείο συνάντησης του ορατού με το αόρατο και της τέχνης με την οντολογία. Στην Πλατεία Ομονοίας από τις 8 έως τις 21 Μαΐου.

Το «ραδιενεργό», πολυσυζητημένο εν εξελίξει πρότζεκτ Don't Follow the Wind, που δημιουργήθηκε με έναυσμα το πυρηνικό ατύχημα της Φουκουσίμα, παρουσιάζεται για πρώτη φορά σε ευρωπαϊκό έδαφος (2–14 Μαΐου). Η επιμελητική ομάδα (Chim↑Pom, Kenji Kubota, Eva και Franco Mattes, Jason Waite), που το 2015 κάλεσε 12 καλλιτέχνες να στήσουν έργα μέσα στη Ζώνη Αποκλεισμού της Φουκουσίμα, «καταδικασμένα», έτσι, να μείνουν αθέατα –ίσως και για πάντα–, κινητοποίησε μια πλειάδα καλλιτεχνών για να δημιουργήσουν, σε ένα εγκαταλειμμένο κτίριο της Αθήνας, στο ξενοδοχείο Classical Acropol στην Ομόνοια, το σκοτεινό είδωλο του Don’t Follow the Wind: πρωτότυπα έργα για την κατάσταση στην Ελλάδα, σε διάλογο με τη Φουκουσίμα, την οικογένεια που παραμένει στη μολυσμένη περιοχή, αλλά και ένα φόρουμ για τους βιαίως εκτοπισθέντες πληθυσμούς του πλανήτη μας.  

Στις 6 Μαΐου πραγματοποιήθηκε στη Μικρή Σκηνή της Στέγης η δημόσια παρουσίαση του εργαστηρίου «Εμείς οι πρόσφυγες: Σενάριο για ένα σχιζοαναλυτικό σεμινάριο» από τους Ayreen Anastas και René Gabri. Το εργαστήριο, που διήρκεσε από τις 2 έως τις 5 Μαΐου, είχε ως θέμα το σπίτι που όλοι βλέπουν αλλά κανείς δεν μπορεί να το προσεγγίσει. Οι καλλιτέχνες Ayreen Anastas και René Gabri προσκάλεσαν μια ομάδα συμμετεχόντων να μοιραστούν μαζί μια περίοδο πέντε ημερών για να παραγάγουν ένα σεμινάριο με μορφή ταινίας, την οποία κατέγραψαν συλλογικά, προκειμένου να τη μοιραστούν, στη συνέχεια, με το κοινό. Το σενάριο για το σεμινάριο αυτό με τη μορφή ταινίας δομείται και αντλεί έμπνευση από τα γραπτά του Felix Guattari γύρω από τη σχιζοανάλυση, καθώς και από το Verfremdungseffekt (την τεχνική της αποστασιοποίησης) του Bertolt Brecht, μεταξύ άλλων. Η βασική αρχή είναι ότι με τη δημιουργία ενός χώρου μεταξύ ενός κανονικού σεμιναρίου και μιας κανονικής θεατρικής ερμηνείας μπορεί να δημιουργηθεί ένας πολύ ενδιαφέρων αναλυτικός και επιτελεστικός χώρος, ο οποίος ενδεχομένως να είναι γόνιμος για τη δημιουργία ισχυρών αισθητικών, αναλυτικών και πολιτικών βιωμάτων.

Σε συμπαραγωγή με τη Στέγη και σε παγκόσμια πρεμιέρα στην Αθήνα, η Στέγη υποδέχθηκε το Sanctuary, τη νέα περφόρμανς-εγκατάσταση του Νοτιοαφρικανού σκηνοθέτη και εικαστικού Brett Bailey, που τάραξε τα παγκόσμια ύδατα της τέχνης με το Exhibit B, το οποίο παρουσιάστηκε στο περσινό Fast Forward Festival. Μέγας ουμανιστής και επικριτής της μεταποικιοκρατικής Ευρώπης, ο Bailey εμπνεύστηκε από τον μύθο του Μινώταυρου και έστησε μια λαβυρινθώδη εγκατάσταση, μια σουρεαλιστική περιήγηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση της κρίσης, στην Πέτρινη Αποθήκη της Πύλης Ε2 στο λιμάνι του Πειραιά. Φυλακή, άσυλο, ναός ή θυσιαστήριο, το Sanctuary, με μια ιερατική εικαστικότητα, εκθέτει τις χαμένες, απειλούμενες και ποθητές οικίες του σήμερα, μέσα από μια σειρά ζωντανών ταμπλό, φορτωμένων με συμβολισμούς. «Κάτοικοί» τους, οκτώ άνθρωποι –πρόσφυγες, μετανάστες, ακτιβιστές και διερμηνείς– ηλικίας 20‒70 ετών. (3‒7 και 9‒10 Μαΐου 2017).

Το Evros Walk Water 1 & 2 των Daniel Wetzel / Rimini Protokoll φιλοξενήθηκε στον εκθεσιακό χώρο της Στέγης κατά το διάστημα 3‒8 Μαΐου. Η κορυφαία γερμανική ομάδα «θεάτρου της πραγματικότητας» έστησε, σε παγκόσμια πρεμιέρα στην Αθήνα, μια ευφάνταστα στοχαστική οπτικοακουστική περφόρμανς-εγκατάσταση για μικρούς και μεγάλους, συνδέοντας την περιπέτεια έξι ασυνόδευτων παιδιών-μεταναστών με τη μουσική φαντασία του John Cage και τον λόγο περί ελευθερίας. Έξι ανήλικοι πρόσφυγες από το Ιράκ, το Αφγανιστάν και τη Συρία, που πρωτοσυναντήθηκαν με τον Daniel Wetzel στην Αθήνα το 2015, γίνονται οι μαέστροι, αλλά και οι άτυποι εισηγητές των θεατών σε έναν ουσιαστικό διάλογο για τα όρια της δημοκρατίας και της δικαιοσύνης.

Ένα αλλιώτικο «στοιχειωμένο σπίτι». Μια διαδραστική εγκατάσταση, εκτός Στέγης, αναδύθηκε στην καρδιά της πόλης, στην Πλατεία Συντάγματος (9‒14 Μαΐου). Σε παγκόσμια πρεμιέρα στην Ελλάδα, το Phobiarama μάς καλεί να μπούμε στη μαύρη τέντα του και να καταδυθούμε στα άδυτά του για να ξορκίσουμε ό,τι μας φοβίζει: τη διεθνή τρομοκρατία, την οικονομική κρίση, την πολιτική απογοήτευση. Ένα πρότζεκτ του φημισμένου Ολλανδού εικαστικού και σκηνοθέτη Dries Verhoeven.

Η διεθνώς διακεκριμένη χορογράφος και υπότροφος Ζωή Δημητρίου παρουσιάζει εκτός Στέγης το Peregrinus, μια συμμετοχική δαιδαλώδη περιπατητική εμπειρία (10‒14 Μαΐου). Περφόρμερς και θεατές επιβιβάζονται σε ένα βαν με κλειστά τζάμια για μια διαδρομή που καταλήγει σε μια λαβυρινθώδη εγκατάσταση. Η εγκατεστημένη στο Λονδίνο χορογράφος ξεχωρίζει με τη μινιμαλιστική γλώσσα και την καίρια αφηγηματικότητά της. Σε παγκόσμια πρώτη στην Ελλάδα, το Peregrinus (λατιν. «προσκυνητής», «ξένος») διερευνά ‒κινησιολογικά και βιωματικά‒ το ζήτημα του ακούσιου νομαδισμού. Ο καταξιωμένος Βρετανός ερευνητής Joe Kelleher υπογράφει τη δραματουργία.

Η ακραία ζωή δύο κατοίκων του Τσερνόμπιλ που αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν τον τόπο τους μετά το πυρηνικό ατύχημα του 1986 αποτελεί την πρώτη ύλη της περφόρμανς/κινηματογραφικής εγκατάστασης των Berlin, αυτού του δυναμικού ντουέτου καλλιτεχνών από την Αμβέρσα, που επισκεπτόταν και κινηματογραφούσε, επί πέντε χρόνια, την καθημερινότητα της Νάντια και του Πέτρο στο χωριό-φάντασμα Ζβίζνταλ, στη ραδιενεργό Ζώνη Αποκλεισμού του Τσερνόμπιλ. Το Zvizdal [Chernobyl – so far so close], με τη Nadia και τον Pétro Opanassovitch Lubenoc, στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης στις 10 και 11 Μαΐου, αποτελεί ένα συγκλονιστικό χρονικό μοναξιάς και συντροφικότητας, καταστροφής και επιβίωσης.

Στις 13 και 14 Μαΐου συνδιοργανώνεται από τη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση και τον οργανισμό Creative Time της Νέας Υόρκης το διεθνές συμπόσιο «Για τις πατρίδες και τους απάτριδες καθώς ο κόσμος κλίνει προς τα δεξιά» («On Homelands and the Stateless as the World Tilts Right»). Παίρνοντας αφορμή από το θεματικό ενδιαφέρον του Fast Forward Festival για την υπέρβαση των διαχωριστικών γραμμών, το συμπόσιο συγκεντρώνει επτά διεθνείς και ελληνικές αποστολές καλλιτεχνών, επιμελητών, πολιτιστικών διαχειριστών και οργανωτών για να παράσχει γεωγραφικά διακριτές, διαθεματικές, καίριες καταθέσεις πολιτικών και αισθητικών τακτικών που να μπορούν να φανούν αποτελεσματικές για την αντιμετώπιση της κατάστασης των απάτριδων, των τοξικών εθνικισμών και του διαρκώς πιο επισφαλούς βιοπορισμού. Το συμπόσιο θα απαντήσει στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι προοδευτικοί καλλιτέχνες και οι κοινότητες ακτιβιστών υπό τις επικρατούσες οικονομικές και πολιτικές συνθήκες. Πρόκειται για μια συνδιοργάνωση του Fast Forward Festival και της ομάδας Creative Time, υπό την επιμέλεια της Κάτιας Αρφαρά και του Nato Thompson, καλλιτεχνικού διευθυντή της Creative Time.

 

Η περφόρμανς Evros Walk Water 1 & 2 των Daniel Wetzel / Rimini Protokoll φιλοξενήθηκε στον εκθεσιακό χώρο της Στέγης
Η διεθνώς διακεκριμένη χορογράφος και υπότροφος Ζωή Δημητρίου παρουσιάζει εκτός Στέγης το Peregrinus (φωτ.: Andy Ferreira)
Το Phobiarama είναι μια διαδραστική εγκατάσταση του φημισμένου Ολλανδού εικαστικού και σκηνοθέτη Dries Verhoeven (φωτ.: Willem Popelier)
Το πρότζεκτ Don't Follow the Wind στο ξενοδοχείο Classical Acropol σε διάλογο με τη Φουκουσίμα
Ο Brett Bailey παρουσίασε σε παγκόσμια πρεμιέρα τη νέα περφόρμανς-εγκατάσταση Sanctuary (φωτ.: Nicky Newman)

..