Θεωρίες της Αλήθειας στη Φιλοσοφία της Γλώσσας

Ντόναλντ Ντέιβιντσον, Αλήθεια και Κατηγόρηση, Αθήνα: Εκκρεμές, 2016, 310 σελ. ISBN: 978-6185076153


Κυκλοφόρησε στις αρχές Νοεμβρίου η ελληνική μετάφραση του βιβλίου του Αμερικανού φιλοσόφου Donald Davidson Αλήθεια και Κατηγόρηση [Truth and Predication] από τις εκδόσεις Εκκρεμές. Στη μεταφραστική ομάδα συμμετείχαν ο υπότροφος Στέλιος Γιαμαρέλος, μαζί με τον Φώτη Κοτσαλίδη, τον Άλκη Πλήθα και την Ελένη Μανωλακάκη, επίκουρη καθηγήτρια Φιλοσοφίας της Γλώσσας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ), η οποία είχε και την επιμέλεια της έκδοσης.

Η μετάφραση του βιβλίου αυτού ξεκίνησε το 2011, στη διάρκεια του ομώνυμου σεμιναρίου της Ελένης Μανωλακάκη στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών και της Τεχνολογίας του ΕΚΠΑ, το οποίο παρακολούθησε ο Στέλιος Γιαμαρέλος ως υπότροφος του Ιδρύματος Ωνάση. 

Ο Aμερικανός φιλόσοφος Donald Davidson (1917–2003) ήταν ένας από τους προεξάρχοντες φιλοσόφους του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα. Οι εργασίες του στη φιλοσοφία της πράξης, στη φιλοσοφία του νου και στη φιλοσοφία της γλώσσας αποτέλεσαν ορόσημο για την αναλυτική φιλοσοφία. Με ενιαία και συνεκτική φιλοσοφική θεώρηση ο Davidson φωτίζει ζητήματα όπως τη δυνατότητα γνώσης του εξωτερικού κόσμου και του άλλου νου, τον σκεπτικισμό, τον σχετικισμό, την έννοια του τεκμηρίου και της εμπειρίας, τις συνθήκες συγκρότησης της γλώσσας και της νόησης. Ίσως να μην είναι υπερβολικές η σύγκριση του Davidson με τον Wittgenstein από τον Richard Rorty και η πρόβλεψη αυτού του τελευταίου ότι, σε λίγους αιώνες από τώρα, οι ιστορικοί της φιλοσοφίας θα γράφουν για τις αλλαγές που επέφερε ο Davidson στην ανθρώπινη αυτοεικόνα.

Στο Αλήθεια και Κατηγόρηση, το οποίο εκδόθηκε σε μορφή μονογραφίας το 2005 μετά τον θάνατο του Davidson, ο συγγραφέας επικαλείται μια έννοια αλήθειας, προκειμένου να πραγματευθεί εκ νέου το παλαιό πρόβλημα της κατηγόρησης. Από το βιβλίο παρελαύνουν οι σπουδαιότερες θεωρίες για την αλήθεια, η θεωρία αντιστοιχίας, η αλήθεια ως συνοχή, η πραγματιστική θεωρία αλήθειας, η συσταλτική θεώρηση της αλήθειας. Επισημαίνονται τα προβλήματά τους και αντιπαρατίθενται στην έννοια της αλήθειας που προασπίζεται ο Davidson. Από το βιβλίο παρελαύνουν ακόμη οι σπουδαιότερες θεωρίες κατηγόρησης, η πλατωνική θεωρία των Ιδεών, η αριστοτελική θεωρία, οι θεωρίες του Frege, του Russell και του Strawson. Αυτές οι θεωρίες ελέγχονται και κρίνονται με βάση τη δυνατότητά τους να απαντήσουν σε ένα και μοναδικό ζήτημα, το ζήτημα της ενότητας της πρότασης, όπως αυτό τίθεται στον πλατωνικό Σοφιστή. 

Στο Αλήθεια και Κατηγόρηση ο Davidson αναδεικνύει, ακόμη μία φορά, την τεράστια εμβέλεια των φιλοσοφικών θεωρήσεών του. Μια θεωρία αλήθειας ταρσκιανή αλλά εφαρμόσιμη σε φυσικές γλώσσες και εμπειρικά ελέγξιμη από τη γλωσσική συμπεριφορά ομιλητών συνιστά και μια θεωρία κατηγόρησης που μπορεί επάξια να αναμετρηθεί με το πρόβλημα που τίθεται στον πλατωνικό Σοφιστή. 

Λ. Μ.

 


..