Εικαστικά
Νόρα Όκκα
 

Την έκθεση με τίτλο «Σπόλια: 99 Μεταγραφές» παρουσίασε η υπότροφος Νόρα Όκκα στον τέως εκθεσιακό χώρο του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης στο Ωδείον Αθηνών, κατά το διάστημα 11/12/2015–11/02/2016. Πρόκειται για μέρος της εφαρμοσμένης έρευνας της διδακτορικής της μελέτης –Staging Venice: Practices of Curating and Exhibiting at the Architecture Biennale in Venice between 1975 and 2016–, την οποία η Νόρα Όκκα εκπονεί στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης.

Η εγκατάσταση, μήκους 44 μέτρων και ύψους 7 μέτρων, περιλαμβάνει 99 χάρτινα έκτυπα τα οποία αποτυπώνουν τα μαρμάρινα σπόλια από τους αρχαίους και ρωμαϊκούς χρόνους μέχρι τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες και τη μεσοβυζαντινή εποχή. Τα αρχιτεκτονικά αυτά σπόλια χρησιμοποιήθηκαν εκ νέου, μεταξύ άλλων, για την κατασκευή της Μικρής Μητρόπολης Αθηνών. Η τρισδιάστατη αναπαράσταση της τοιχοποιίας του ναού προσφέρει στον θεατή μια χωρική αναπαράσταση τόσο των σπολίων όσο και της αρχιτεκτονικής αυτών. 

Για την αρχιτέκτονα Νόρα Όκκα, τα έκτυπα μεταφέρουν τα εν λόγω σπόλια στον εκθεσιακό χώρο, αναδεικνύοντας σε πραγματική κλίμακα τόσο την ανάγλυφη επιφάνειά τους όσο και την αρχιτεκτονική τους σύνθεση. Δίνοντας έμφαση στη σημασία της χωρικής εμπειρίας, η αρχιτέκτων μετατρέπει τον εκθεσιακό χώρο σε έναν σύνθετο σχηματισμό χώρων του παρελθόντος και του παρόντος. Ένας άλλος αόρατος αρχιτεκτονικός χώρος είναι αυτός που υπονοείται από τον ανάγλυφο χαρακτήρα των απομονωμένων σπολίων, ένας χώρος από τον οποίο προήλθαν τα έκτυπα. Η φαινομενικά ιεραρχική ιστορία της παραγωγής, αφαίρεσης, οικειοποίησης και έκθεσης των σπολίων αποδίδεται με αυτόν τον τρόπο σαν μια ταυτόχρονη, τριπλή χωρική αφήγηση.

Η μέθοδος που αναπτύχθηκε για την αποτύπωση των αναγλύφων βασίζεται στην τεχνική για τη μελέτη των αρχαίων επιγραφών και χρησιμοποιήθηκε για το μεγαλύτερο μέρος των σπολίων, εκτός αυτών που χρήζουν συντήρησης. Η μέθοδος συνίσταται στην εφαρμογή πολλαπλών υγρών απορροφητικών τυπόχαρτων στην ανάγλυφη επιφάνεια του αντικειμένου με ειδικές ψήκτρες. Όταν το χαρτί στεγνώσει και αφαιρεθεί, διατηρεί μια τρισδιάστατη αποτύπωση της ανάγλυφης επιφάνειας. Μέσω αυτής της αποτύπωσης, καταγράφηκαν 44 αδημοσίευτα θραύσματα σπολίων, τα οποία προστέθηκαν στα 99 δημοσιευμένα σπόλια του 1906 από τους Γερμανούς αρχαιολόγους K. Michel και A. Struck.

Η ιδέα της αποτύπωσης των σπολίων έγινε αποδεκτή ως μέρος της εφαρμοσμένης έρευνας της διδακτορικής μελέτης της Νόρας Όκκα στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης το 2012 και προτάθηκε ως ατομική συμμετοχή με τίτλο Spolia: Α Νetwork of Τraces – Mapping the Greek Community of Venice για το ελληνικό περίπτερο στην 13η Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής «Common Ground» στη Βενετία το 2012. Αποτέλεσε επίσης μεταπτυχιακή εργασία της υποτρόφου, με τίτλο Curating Architectural Spolia, στο Πανεπιστήμιο Τεχνών της Ζυρίχης το 2012 και παρουσιάστηκε σε μορφή μικρής κλίμακας εγκατάστασης στην έκθεση «Rematerialising Culture» στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης το 2014 στην Αθήνα.

H αρχιτέκτων Νόρα Όκκα είναι υποψήφια διδάκτωρ στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, ως υπότροφος του Ιδρύματος Ωνάση. Είναι απόφοιτος της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος στις Ψηφιακές Μορφές Τέχνης από την Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών στην Αθήνα, καθώς και μεταπτυχιακού διπλώματος (MAS) στη Σκηνογραφία από τo Πανεπιστήμιο Τεχνών της Ζυρίχης. Από το 2006 εργάζεται ως αρχιτέκτων.


Σημ.: Ο όρος «σπόλια» αναφέρεται στην εκ νέου χρήση παλαιότερων δομικών στοιχείων σε νεότερα κτίσματα. 


Δημήτρης Ιωάννου
 

Τη νέα του ατομική έκθεση, με τίτλο «Laying Dormant» («Αφημένα ανενεργά»), παρουσιάζει ο Δημήτρης Ιωάννου σε μια υπόγεια πρώην αποθήκη στην οδό Αβραμιώτου 4, στο κέντρο της Αθήνας. Το project αυτό πραγματεύεται τη διαδικασία της συλλογής και τη λειτουργία του αντικειμένου ως αποδέκτη υποκειμενικά φορτισμένων εννοιών, ως μηχανισμού μνήμης.

Το κύριο κομμάτι της έκθεσης αποτελείται από ανενεργές μικροσυλλογές, οι οποίες έχουν δημιουργηθεί από την εποχή που ο καλλιτέχνης ήταν δέκα ετών μέχρι και πρόσφατα. Τα αντικείμενα δεν αναδεικνύονται με λογική επίδειξης σε προθήκες, αλλά τοποθετούνται τυλιγμένα σε διαφανείς μεμβράνες, δημιουργώντας την αίσθηση της ασφυξίας.

Στο δεύτερο κομμάτι της έκθεσης, ο Ιωάννου πάλι δρα ως συλλέκτης, αλλά αυτήν τη φορά συγκεντρώνει εικόνες και κυρίως ιστορίες ανθρώπων ηλικίας 7 έως 77 ετών, που περιγράφουν ένα αναντικατάστατο για τους ίδιους αντικείμενο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα αντικείμενα μετατρέπονται σε δοχεία, φορείς νοήματος απολύτως υποκειμενικού.

Αυτή η δουλειά αποτελεί τη συνέχεια της έρευνας του Δημήτρη Ιωάννου γύρω από τη διαδικασία του συλλέγειν και τη δημιουργία αφήγησης μέσω αυτής. Διερευνά τη σχέση της υλικότητας ενός αντικειμένου ή μιας σειράς αντικειμένων με άυλες έννοιες, αμφισβητώντας τον καθαρό διαχωρισμό αντικειμένου και υποκειμένου, υλικού και άφθαρτου. Η έκθεση εγκαινιάστηκε στις 2 Ιουνίου και θα διαρκέσει έως τις 25 του ίδιου μήνα. 

Ο Δημήτρης Ιωάννου σπούδασε Ζωγραφική στην ΑΣΚΤ και συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στο Ινστιτούτο Pratt στη Νέα Υόρκη, ως υπότροφος του Ιδρύματος Ωνάση. Στις αρχές του 2005, συμμετείχε σε πρόγραμμα φιλοξενίας καλλιτεχνών (residency) στο USF Verftet στο Μπέργκεν της Νορβηγίας. Έχει παρουσιάσει δουλειά του σε ατομικές εκθέσεις στην Αθήνα και στο Μπέργκεν, καθώς και σε διάφορες ομαδικές εκθέσεις, από τις οποίες οι πιο πρόσφατες είναι οι εξής: «The VELVET invention [in search of the anti-giraffe: 10 years and counting]», Ρομάντσο, Αθήνα, 2015· «Contemporary Treasures (Part II)», Ιλεάνα Τούντα, Αθήνα 2013· «CHROMA III», Volt Gallery, Μπέργκεν, Νορβηγία, 2012.