Θεοί και θνητοί στον Όλυμπο: Αρχαίο Δίον, πόλη του Διός
Χρυσό περικάρπιο με λεοντοκεφαλές (τέλη 3ου αι. π.Χ.) από μακεδονικό τάφο στην Καρίτσα
Χρυσό περικάρπιο με λεοντοκεφαλές (τέλη 3ου αι. π.Χ.) από μακεδονικό τάφο στην Καρίτσα
Ψηφιδωτό με θεατρικό προσωπείο του Σιληνού (τέλη 2ου – αρχές 3ου αι. μ.Χ.) από την Οικία του Διονύσου
Ψηφιδωτό με θεατρικό προσωπείο του Σιληνού (τέλη 2ου – αρχές 3ου αι. μ.Χ.) από την Οικία του Διονύσου
Ψηφιδωτό με τον «Θρίαμβο του Διονύσου» από την Οικία του Διονύσου (τέλη 2ου – αρχές 3ου αι. μ.Χ.)
Ψηφιδωτό με τον «Θρίαμβο του Διονύσου» από την Οικία του Διονύσου (τέλη 2ου – αρχές 3ου αι. μ.Χ.)
Μαρμάρινο άγαλμα φιλοσόφου από την Οικία του Διονύσου (2ος αι. μ.Χ.)
Μαρμάρινο άγαλμα φιλοσόφου από την Οικία του Διονύσου (2ος αι. μ.Χ.)
Ερμαϊκή στήλη του Ερεννιανού (τέλη 2ου – αρχές 3ου αι. μ.Χ.)
Ερμαϊκή στήλη του Ερεννιανού (τέλη 2ου – αρχές 3ου αι. μ.Χ.)
Χάλκινος λύχνος διακοσμημένος με κεφαλή πάνθηρα (1ος–2ος αι. μ.Χ.)
Χάλκινος λύχνος διακοσμημένος με κεφαλή πάνθηρα (1ος–2ος αι. μ.Χ.)
   

Εγκαινιάστηκε στις 24 Μαρτίου στο Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο της Νέας Υόρκης η έκθεση «Θεοί και θνητοί στον Όλυμπο: Αρχαίο Δίον, πόλη του Διός», η πρώτη που διοργανώνεται στους ανακαινισμένους χώρους του Κέντρου. Η μοναδική αυτή έκθεση, που θα διαρκέσει έως τις 18 Ιουνίου 2016, αφηγείται την ιστορία του μυθικού βουνού των θεών σε σχέση με την καθημερινότητα στην ιερή πόλη του Διός. Παρουσιάζονται περισσότερα από ενενήντα εκθέματα, ψηφιδωτά, γλυπτά, κοσμήματα, κεραμικά, νομίσματα, γυάλινα αντικείμενα και εργαλεία που βρέθηκαν στο αρχαίο Δίον και χρονολογούνται από τον 10ο αι. π.Χ. έως τον 4ο αι. μ.Χ. 

Στα εκθέματα περιλαμβάνεται ένα εντυπωσιακό σύνολο ψηφιδωτών από την Οικία του Διονύσου, οι εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης των οποίων πραγματοποιήθηκαν πρόσφατα με τη στήριξη του Ιδρύματος Ωνάση. Εκτίθενται, επίσης, μαρμάρινα αγάλματα των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων, που αναπαριστούν θεότητες όπως ο Δίας, η Δήμητρα και η Αφροδίτη, καθώς και διακοσμητικά αντικείμενα και σκεύη που ανάγονται στο 1000 π.Χ. Η αρχαία πόλη ζωντανεύει μέσα από φωτογραφίες και βίντεο από τον χώρο των ανασκαφών, ενώ οι εικόνες του φυσικού τοπίου βοηθούν τον επισκέπτη να βιώσει την εμπειρία του σκηνικού όπου έχουν βρεθεί τα εκθέματα.

Επιμελητής της έκθεσης είναι ο καθηγητής Δημήτρης Παντερμαλής, πρόεδρος του Μουσείου της Ακρόπολης και διευθυντής των ανασκαφών στο Δίον από το 1973 έως σήμερα. «Κατά τη διάρκεια των σαράντα πέντε χρόνιων εργασίας στο Δίον», δήλωσε ο Δημήτρης Παντερμαλής, «μπορέσαμε όχι μόνο να εντοπίσουμε αρχαία κτήρια και αντικείμενα, αλλά και να χαρτογραφήσουμε τη ζωή πολλών ανθρώπων στο πέρασμα των αιώνων. Η έκθεση "Θεοί και θνητοί στον Όλυμπο" έχει ως στόχο να γνωρίσει στους επισκέπτες το Δίον με τη βοήθεια μερικών από τα πιο σημαντικά ευρήματα, αλλά και να τους εξοικειώσει με το θαυμάσιο φυσικό περιβάλλον το οποίο ενέπνευσε τους αρχαίους Έλληνες ώστε να αναπτύξουν ένα ιερό κέντρο στους πρόποδες του Ολύμπου, το βουνό των θεών».

Ο πρόεδρος του Ιδρύματος Ωνάση, Αντώνης Παπαδημητρίου, δήλωσε: «Αυτή η μεγάλη έκθεση σηματοδοτεί την επαναλειτουργία των εκθεσιακών χώρων του Ωνάσειου Πολιτιστικού Κέντρου της Νέας Υόρκης έπειτα από τρία χρόνια ανακαίνισης. Ανυπομονούμε να καλωσορίσουμε Αμερικανούς και ξένους επισκέπτες στον νέο μας χώρο και είμαστε έτοιμοι να φιλοξενήσουμε μια νέα σειρά καλλιτεχνικών εκθέσεων. Συνεχίζοντας την παράδοση του Ωνάσειου Πολιτιστικού Κέντρου, η έκθεση αυτή καθώς και οι επόμενες ακαδημαϊκές και πολιτιστικές εκδηλώσεις θα συνεχίσουν να διερευνούν και να παρουσιάζουν την ελληνική κληρονομιά στο ευρύ κοινό».

Η Αμαλία Κοσμετάτου, εκτελεστική διευθύντρια και διευθύντρια Πολιτιστικών Υποθέσεων του θυγατρικού Ιδρύματος Ωνάση, δήλωσε: «Αυτή την άνοιξη παρουσιάζουμε μια μεγάλη έκθεση αρχαίας τέχνης μαζί με παράλληλα προγράμματα που αντλούν την έμπνευσή τους από την ελληνική μυθολογία, μεταφέροντας τη συζήτηση στο παρόν. Ξεκινούμε έναν διάλογο σχετικά με την αρχαία και τη σύγχρονη τέχνη και τις ιδέες, αντλώντας έμπνευση από τη ζωή στην αρχαία πόλη του Δίου και από το φυσικό περιβάλλον του Ολύμπου. Η έκθεση δίνει το έναυσμα για προβληματισμό σχετικά με τη θεία και την ανθρώπινη κατάσταση, το αιώνιο και το εφήμερο. Προσφέροντας προγράμματα για όλες τις ηλικίες, παρέχουμε ένα φόρουμ για τη δημιουργική, πρωτότυπη σκέψη σχετικά με την αρχαία κληρονομιά μας και το ενδιαφέρον παρόν της».


Το Δίον και οι αρχαίοι θεοί

Η αρχαία παράδοση συνέδεσε από τους πολύ πρώιμους χρόνους τον Δία και το Δωδεκάθεο με τον Όλυμπο, την υψηλότερη κορυφή της Ελλάδας. Είναι πιθανή η ύπαρξη ιερού του Διός στον Όλυμπο ήδη από τον 10ο αι. π.Χ. Η μορφολογία του βουνού των θεών προκαλούσε δέος στους ανθρώπους, αλλά ταυτόχρονα δυσκόλευε τους πιστούς να ανεβάσουν ζώα για θυσίες στην κορυφή του. Έτσι, το παλαιότερο τεκμηριωμένο νεκροταφείο και ο πρώτος γνωστός βωμός στον Ολύμπιο Δία έχουν βρεθεί στο Δίον, στις χαμηλότερες πλαγιές: το μεν νεκροταφείο στο σημείο όπου ο ποταμός Ελικώνας χάνεται υπογείως, ο δε βωμός λίγο πιο κάτω, εκεί όπου ο ποταμός επανεμφανίζεται με άλλο όνομα πια (Βαφύρας).

Στο τέλος του 5ου αι. π.Χ., η πόλη του Δίου είχε αναδειχθεί σε θρησκευτικό κέντρο όλων των Μακεδόνων. Αυτό παγιώθηκε από τον βασιλιά Αρχέλαο (που κυβέρνησε από το 413 έως το 399 π.Χ.), τον προπάππου του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ο οποίος καθιέρωσε ετήσιους «Ολυμπιακούς Αγώνες» στο Δίον με επίκεντρο τον βωμό του Ολυμπίου Διός.

Κατά τη διάρκεια της ελληνιστικής περιόδου, η εκτεταμένη επιρροή του Διός επισημοποιήθηκε με τη λατρεία του Διός Υψίστου. Κατά την ίδια εκείνη περίοδο, ο Μέγας Αλέξανδρος εισήγαγε νέες θεότητες, οι οποίες συγχωνεύθηκαν στο παραδοσιακό ελληνικό πάνθεο. Η αιγυπτιακή θεά Ίσις λατρευόταν στο Δίον, σε ένα ιερό που στο παρελθόν ήταν αφιερωμένο στην Άρτεμη και την Αφροδίτη.

Αργότερα, κατά τη διάρκεια του 2ου και του 3ου αι. μ.Χ., το Δίον γνώρισε περίοδο μεγάλης ευημερίας, ενώ η Μακεδονία ήταν επαρχία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Υιοθετώντας τα ρωμαϊκά πρότυπα της ζωής στην πόλη, αλλά ταυτόχρονα με το βλέμμα τους στην κλασική εποχή, οι κάτοικοι του Δίου έκτισαν μεγάλα λουτρά, νέα τείχη και πλούσια διακοσμημένες κατοικίες.

Τα υπέροχα ψηφιδωτά που παρουσιάζονται στην έκθεση «Θεοί και θνητοί στον Όλυμπο» δημιουργήθηκαν για την αίθουσα συμποσίων μιας τέτοιας ιδιωτικής κατοικίας της ρωμαϊκής εποχής, η οποία σήμερα είναι γνωστή ως Οικία του Διονύσου. Η μεγάλη κεντρική παράσταση (με περίπου 1,5 μέτρο ύψος και 2 μέτρα μήκος) απεικονίζει τον «Θρίαμβο του Διονύσου», θεού του κρασιού και του θεάτρου. Δίπλα του βρίσκονται άλλα τρία ψηφιδωτά, που απεικονίζουν τα θεατρικά προσωπεία του Σιληνού, του Λυκούργου και ενός σατύρου. Αυτές οι παραστάσεις, που χρονολογούνται από τα τέλη του 2ου έως τις αρχές του 3ου αι. μ.Χ., μαρτυρούν τη σημασία του Δίου ως θεατρικού κέντρου την εποχή του Αρχελάου, υπό την αιγίδα του οποίου λέγεται ότι ο Ευριπίδης έγραψε τις Βάκχες και, επίσης, με χορηγία του οποίου το έργο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά.

Στα εκθέματα της ρωμαϊκής περιόδου περιλαμβάνονται, ακόμη, μια ομάδα τεσσάρων μαρμάρινων γλυπτών που απεικονίζουν μορφές φιλοσόφων (από την Οικία του Διονύσου), καθώς και γλυπτές αναπαραστάσεις ενός φιλοσόφου και δύο θεοτήτων που συνδέονται με τον Ασκληπιό και προέρχονται από τα δημόσια λουτρά του Δίου. Τα έργα αυτά αποδεικνύουν ότι κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους το Γυμνάσιο εξακολουθούσε να αποτελεί τόπο αναψυχής και συζητήσεων, συνεχίζοντας την ελληνική παράδοση.

Άλλα σημαντικά αγάλματα, που χρονολογούνται από την ελληνιστική περίοδο, φανερώνουν την εξέχουσα θέση της λατρείας της Δήμητρας και της Αφροδίτης, καθώς και τη σταδιακή εισαγωγή αιγυπτιακών επιρροών στη θρησκευτική ζωή του Δίου. Μεταξύ αυτών των έργων συγκαταλέγονται μια κεφαλή της Δήμητρας, ένα άγαλμα της Αφροδίτης Υπολυμπιδίας, που βρέθηκε σε ιερό αργότερα αφιερωμένο στην Ίσιδα, καθώς και μια ανάγλυφη στήλη που απεικονίζει την Ίσιδα ως Δήμητρα.

Η κυρίαρχη λατρεία στον Όλυμπο αντιπροσωπεύεται από ένα επιβλητικό άγαλμα του Διός σε καθιστή θέση και τρία μαρμάρινα αγάλματα αετών, που βρέθηκαν το 2003 στο ιερό του Διός Υψίστου, μαζί με μαρμάρινες επιγραφές από το προγενέστερο ιερό του Ολυμπίου Διός.

Στην έκθεση περιλαμβάνονται επίσης εντυπωσιακά αντικείμενα της καθημερινής ζωής, με πιο οικείο και χρηστικό χαρακτήρα: μια μεταλλική πόρπη με υπολείμματα υφάσματος, που χρονολογείται από την πρώιμη Εποχή του Σιδήρου (1000–700 π.Χ.), αγγεία από το νεκροταφείο, ένα χρυσό περικάρπιο με λεοντοκεφαλές που χρονολογείται από τα τέλη του 3ου αι. π.Χ., ένα ιατρικό εργαλείο (διαστολέας) από κράμα χαλκού του 1ου αι. π.Χ., ένας λύχνος από κράμα χαλκού διακοσμημένος με κεφαλή πάνθηρα (1ος–2ος αι. μ.Χ.) και μια μικροσκοπική γυάλινη φιάλη με εγχάρακτη επιγραφή (μέσα 2ου–4ος αι. μ.Χ.).

Την έκθεση συνοδεύουν ειδικά εκπαιδευτικά προγράμματα, καθώς και οργανωμένες ξεναγήσεις από αρχαιολόγους. Επίσης, ο καθηγητής Φιλοσοφίας Simon Critchley διοργανώνει σχετικές φιλοσοφικές συζητήσεις με εκλεκτούς προσκεκλημένους, στο πλαίσιο του νέου προγράμματος του Ωνάσειου Πολιτιστικού Κέντρου με τίτλο «Let’s Talk».

Επιπλέον, ένα ειδικά σχεδιασμένο βιντεοπαιχνίδι από το ελληνικό στούντιο δημιουργίας λογισμικού CulturPlay θα βοηθήσει τα παιδιά ηλικίας 10–12 ετών να κατανοήσουν τη διαδικασία μιας αρχαιολογικής ανασκαφής, τη συντήρηση των αρχαιοτήτων και την παρουσίασή τους στο κοινό.

Η έκθεση συνοδεύεται από κατάλογο 176 σελίδων με φωτογραφίες όλων των εκθεμάτων, καθώς και κείμενα του Δημήτρη Παντερμαλή για την ιστορία του αρχαίου Δίου και τις ανασκαφές του, της Μαρίας Κατσακιώρη για τον Όλυμπο και το φυσικό του περιβάλλον, του Fritz Graf για τη λατρεία του Ολυμπίου Διός στην Ελλάδα, του Richard P. Martin για την οικογένεια των θεών στο ανθρώπινο τοπίο του Δίου, της Σεμέλης Πινγιάτογλου για τη λατρεία της Δήμητρας στο Δίον, του Άγγελου Χανιώτη για την καθημερινή ζωή στο ρωμαϊκό Δίον και της Σοφίας Κρεμύδη για τη χρήση του νομίσματος στη Βόρεια Ελλάδα κατά την αρχαιότητα.

Παράλληλα με την έκθεση, το Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο της Νέας Υόρκης θα παρουσιάσει το έργο Όλυμπος, ένα βίντεο της καλλιτέχνιδας Μαρίας Ζερβού, στο αίθριο του Ολυμπιακού Πύργου στο Μανχάταν. Γυρισμένο στον Όλυμπο, το βίντεο δημιουργεί έναν διάλογο ανάμεσα σε ένα ποίημα της Ζερβού και σε ένα κείμενο της Αρχαίας Ελληνίδας ποιήτριας Τελέσιλλας, με σκοπό να διερευνήσει το πώς οι σύγχρονοι άνθρωποι αντιμετωπίζουν τα αρχαία ιδανικά της τελειότητας και της αθανασίας.

Τέλος, ο συνθέτης Κώστας Ιωαννίδης θα παρουσιάσει, ύστερα από ειδική παραγγελία, ηχητικά κομμάτια που συνδυάζουν ήχους του Ολύμπου με την πανάρχαια «γλώσσα των βουνών»: έναν συνδυασμό από σφυρίγματα με πλήρως ανεπτυγμένο λεξιλόγιο και γραμματικούς κανόνες, ο οποίος χρησιμοποιείται ακόμη.

Κάντε κλικ επάνω στις εικόνες για μεγέθυνση
Λατρευτικό άγαλμα της Αφροδίτης Υπολυμπιδίας (150–100 π.Χ.) σε βάθρο με αναθηματική επιγραφή (2ος αι. μ.Χ.)
Γυάλινη φιάλη με εγχάρακτη επιγραφή (μέσα 2ου – 4ος αι. μ.Χ.) από τάφο στην Καρίτσα
Μαρμάρινο λατρευτικό άγαλμα του Διός Υψίστου (2ος αι. μ.Χ.)
Οκτώσχημη πόρπη από κράμα χαλκού και σιδήρου, με υπολείμματα υφάσματος (1000–700 π.Χ.), από το νεκροταφείο των τύμβων στο Μεσονήσι Πιερίας
Ανάγλυφη στήλη που απεικονίζει την Ίσιδα ως Δήμητρα (δεύτερο μισό 3ου – αρχές 2ου αι. π.Χ.) από την αυλή του Ιερού της Ίσιδος Λοχίας
Μαρμάρινο άγαλμα αετού (2ος αι. μ.Χ.) από το ιερό του Διός Υψίστου
Αποτυπώματα πελμάτων σε πλάκα με αναθηματική επιγραφή από το Ιερό της Ίσιδος (τέλη 2ου – αρχές 3ου αι. μ.Χ.)

Κορυφή της σελίδας