Share me, like me, tweet me, be me
ΓΡΑΦΕΙ Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΑΡΚΑΔΑΚΗΣ

Όπως στο Βυζάντιο, πάντοτε θα υπάρχουν εικονοκλάστες: εκείνοι που σπάζουν, μισούν, εχθρεύονται τις εικόνες. Τότε και σήμερα και πάντα, για τον εικονοκλάστη υπάρχει κάτι βαθιά ανησυχητικό στη λατρεία της ανθρώπινης εικόνας. Θεωρεί ότι οι άνθρωποι οφείλουν να είναι ταπεινοί, να βαδίζουν με τα μάτια κατεβασμένα στη γη και να αποστρέφουν το βλέμμα από τις εικόνες – ιδίως από τις εικόνες του εαυτού τους. Και αυτό, γιατί οι άνθρωποι είναι πλασμένοι από «πτύσμα» και «χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς». H αισθησιακή απόλαυση της εικόνας ενός άνδρα ή μιας γυναίκας προσβάλλει αυτό που βρίσκεται πέρα από το σώμα: την ανώτερη, πνευματική ουσία που έχει γίνει ιστορικά γνωστή με διάφορες ιερές ονομασίες αλλά στις μέρες μας περιγράφεται συνήθως με τον όρο «συνείδηση».

Στον σύγχρονο, μεταθρησκευτικό μας κόσμο, ο εικονοκλάστης επίσκοπος έχει μετενσαρκωθεί στον κοινωνικό κριτικό του αχαλίνωτου, σχεδόν καθολικού αυτοθαυμασμού των πολυάριθμων ατόμων που αναρτούν φωτογραφίες τους στα κοινωνικά δίκτυα, προκειμένου αυτές να «μοιραστούν» και να «αρέσουν» στους άλλους, να κερδίσουν «shares» και «likes». Η αυτολατρία δεν μπορεί παρά να είναι λάθος, υποστηρίζει. Η ανθρώπινη φυλή πρέπει να έχει φτάσει στο αποκορύφωμα της συλλογικής ηλιθιότητας, γιατί πώς αλλιώς μπορεί να δικαιολογηθεί το γεγονός ότι αυτή η παγκόσμια συνάθροιση από ασήμαντους ανθρώπους επιμένει να παρουσιάζει καθημερινές κοινοτοπίες για τις οποίες οι άλλοι θα πρέπει να δηλώσουν ότι τους αρέσουν, να τις αναδημοσιεύσουν ή να τις σχολιάσουν στο twitter;

Δυστυχώς για τον εικονοκλάστη, ο Νάρκισσος έχει σηκωθεί από τον τάφο των Κλασικών Σπουδών και έχει επαναπροσδιοριστεί ως χάκερ ψηφιακής τεχνολογίας. Με αυτήν τη νέα του μορφή έχει πλέον ενσωματωθεί στο Web 2.0. Έχει γίνει μια σειρά από γραμμές εντολών που ορίζουν τη μαζική δημιουργία και τον διαμοιρασμό αυτοπροσωπογραφιών στις πλατφόρμες των κοινωνικών δικτύων εκατομμύρια φορές την ημέρα. Η τεχνολογική συνείδηση του Ναρκίσσου δημιουργεί αντίγραφα του εαυτού της, σαν κυβερνοϊός, κάθε φορά που ένα smartphone στρέφεται προς το πρόσωπο του ιδιοκτήτη του και το ψηφιακό είδωλο ενός εαυτού γίνεται η ύψιστη υπαρξιακή επιβεβαίωση μέσα από την ιερουργία του «uploading» («ανεβάσματος»). Ο Νάρκισσος πήρε τελικά την εκδίκησή του. Καθώς τα συνειδητοποιεί όλα αυτά, ο κλασικής παιδείας εικονοκλάστης κουνά το κεφάλι, σφίγγει τα χείλη και μας θυμίζει βαθυστόχαστα ότι η αυτολατρία οδηγεί με αφηγηματική ακρίβεια στην αυτοκαταστροφή, τουλάχιστον σύμφωνα με τον Οβίδιο και τον Freud. Πώς μπορεί μια κενή εικόνα του εαυτού σου να σου ανταποδώσει την αγάπη; Πώς μπορεί ένας λογικός άνθρωπος να λατρεύει ένα απείκασμα και να παραμένει λογικός;

Ίσως να έχουμε εισέλθει πράγματι στην εποχή της συλλογικής παραφροσύνης και του ψηφιακού ομοερωτισμού. Εάν όμως ισχύει κάτι τέτοιο, είναι απλώς και μόνον η αρχή. Πράγματι, πολύ σύντομα, το ψηφιακό μας είδωλο θα μπορέσει να αποκτήσει φυσικό σώμα. Η εγωπάθεια, που καλλιεργήθηκε τόσο συστηματικά ύστερα από δεκαετίες ψυχανάλυσης και ψυχοθεραπείας, θα φτάσει στη λογική της κατάληξη, καθώς τα ρομπότ θα γίνονται ολοένα και πιο ανθρώπινα και το mindware θα κωδικοποιείται στην αρχιτεκτονική των διεπαφών ανθρώπου-μηχανής.  

Ιδού, λοιπόν, μια προφητεία από το ψηφιακό μαντείο των Δελφών: τα ψηφιακά μας είδωλα θα δραπετεύσουν κάποια μέρα από τις «Ενημερώσεις» μας και θα βρεθούν να κάθονται επάνω στο γραφείο μας. Οι ανδροειδείς σωσίες μας, γενετικής ή μηχανικής προελεύσεως, θα ξεκινήσουν αρχικά σαν παιχνίδια για τους λίγους, αλλά σύντομα θα έχουν να προσφέρουν κάτι σε όλους μας: θα γίνουν φίλοι, αδέλφια ή εραστές μας. Η αυτοκαταστροφή, εάν υποθέσουμε πως αυτή θα είναι η κατάληξη της εγωπαθούς ανθρωπότητας, θα εκδηλωθεί συμβολικά μέσω της σεξουαλικής ένωσης του εικονικού και του πραγματικού «εμείς» – καθώς, τελικά, ο Νάρκισσος θα επινοήσει και θα κατασκευάσει το μέσο για να αγαπήσει τον εαυτό του όχι μόνο νοερά αλλά και σαρκικά.


(Ο Γιώργος Ζαρκαδάκης είναι αρχιτέκτων Τεχνητής Νοημοσύνης, μυθιστοριογράφος και θεατρικός συγγραφέας. Το τελευταίο του βιβλίο, In our own image: the history and future of artificial intelligence, θα κυκλοφορηθεί στις ΗΠΑ από τις εκδόσεις Pegasus Books τον Μάρτιο του 2016.)

 

Το περιοδικό ΤΙΜΕ, ήδη από τον Μάιο του 2013, προέβαλε το θέμα της «ναρκισσιστικής» γενιάς της νέας χιλιετίας

..