Μπροστά στον καθρέφτη: Αφιέρωμα στον μύθο του Ναρκίσσου και τις σύγχρονες προεκτάσεις του
ΓΡΑΦΕΙ Η ΛΗΔΑ ΜΠΟΥΖΑΛΗ
Λεπτομέρεια από το έργο του Κωνσταντίνου Κακκανιά για το φεστιβάλ «Narcissus Now»
Λεπτομέρεια από το έργο του Κωνσταντίνου Κακκανιά για το φεστιβάλ «Narcissus Now»
<i>Ηχώ και Νάρκισσος</i>, John William Waterhouse, 1903
Ηχώ και Νάρκισσος, John William Waterhouse, 1903
Οι selfies στην υπηρεσία της αυταρέσκειας
Οι selfies στην υπηρεσία της αυταρέσκειας
   

    I don't care what you think unless it is about me.

Nirvana, «Drain you» (1991)


Η γοητεία που ασκεί ο αρχαιοελληνικός μύθος του Ναρκίσσου είναι αστείρευτη. Αποτελεί πηγή έμπνευσης για καλλιτέχνες και στοχαστές, προσφέροντας πολλαπλά επίπεδα ανάλυσης και εφαρμογών. Ιδιαίτερα στη σύγχρονη εποχή ο Νάρκισσος έχει αναδειχθεί σε ένα είδος μυθολογικού σουπερστάρ. Ο ναρκισσισμός έχει γίνει λέξη του συρμού. Οι σύγχρονες δυτικές κοινωνίες έχουν αναπτύξει έμμονο ενδιαφέρον για την εικόνα και όσα αυτή αντιπροσωπεύει, την προσκόλληση στην ομορφιά, την αναζήτηση του εαυτού ή το συχνά υπερμεγεθυμένο Εγώ. Το μάρκετινγκ του εαυτού ποτέ δεν είχε τόσο πολλές διεξόδους: κοινωνικά δίκτυα, selfies, απομνημονεύματα «επωνύμων» και μη. Είναι σαν να υπάρχουν παντού γύρω μας μικροί νάρκισσοι. Ο ψυχαναλυτικός όρος «ναρκισσισμός» έχει ενταχθεί πλήρως στη σύγχρονη κουλτούρα.

Πότε κατηγορούμε κάποιον ότι είναι νάρκισσος; Όταν νιώθουμε ότι δεν μας δίνει όσα ζητάμε. Ποιος μπορεί να αρνηθεί ότι η ανάγκη για «περισσότερα» αποτελεί βασική κινητήρια δύναμη στη σύγχρονη εποχή, όπου το μέτρο χάνεται εύκολα; Ταυτόχρονα, ο μύθος του Ναρκίσσου είναι αναμφίβολα –και– μύθος για τη μοναχικότητα: ο Νάρκισσος τιμωρείται από τη Νέμεση για την αλαζονεία του, επειδή δεν ανταποκρίνεται σε κανέναν έρωτα, άφταστος καθώς είναι σε ομορφιά. Η ποινή του είναι η (μοιραία) ανανταπόδοτη αγάπη για την εικόνα (του) που βλέπει να αντικατοπτρίζεται στο νερό. 

Ο Δυτικός κόσμος, βασικό συστατικό του οποίου αποτελεί η μοναξιά, δεν θα μπορούσε να μη γοητευθεί από τον μύθο αυτόν. Ο Νάρκισσος πεθαίνει από μαράζι για τον ανεκπλήρωτο έρωτά του. Το άπιαστο όνειρο, η επιθυμία που δεν μπορεί να ικανοποιηθεί αποτελούν, επιπλέον, στοιχεία που καθιστούν τόσο ισχυρό τον μύθο αυτόν στον σύγχρονο κόσμο. Στη θέση του Ναρκίσσου δίπλα στην πηγή φυτρώνει το ομώνυμο λουλούδι με το μεθυστικό άρωμα. Είναι αυτό που κόβει η Περσεφόνη πριν την αρπάξει ο Πλούτωνας στον Άδη. Η απόσταση από τον ναρκισσισμό ώς τον Κάτω Κόσμο φαίνεται πως είναι μόνο μια δρασκελιά…

Ο μύθος εμφανίζεται αρχικά τον 1ο αι. π.Χ. , όμως η πιο διάσημη εκδοχή του είναι εκείνη του Οβιδίου, στο τρίτο βιβλίο των Μεταμορφώσεων, όπου ο ποιητής τον συνδυάζει μαγευτικά με τον μύθο της νύμφης Ηχούς. Νέες εκδοχές του εμφανίζονται στο έργο μεταγενέστερων ποιητών των ρωμαϊκών χρόνων, όπως ήταν ο Παρθένιος, δάσκαλος Ελληνικών του Βιργιλίου, ή ο μυθογράφος Κόνων του 1ου αι. μ.Χ., ο οποίος δίνει βίαιο τέλος στον ήρωα. Όλοι όμως συμφωνούν σε ένα: ο έρωτας χωρίς ανταπόκριση, η έμμονη φιλαυτία και η αλαζονεία είναι στοιχεία μη παραγωγικά, αδιέξοδα, τα οποία οδηγούν στον θάνατο… 

Στο πολυεπίπεδο θέμα του ναρκισσισμού επικεντρώθηκε το τετραήμερο φεστιβάλ με το οποίο εγκαινίασε το φθινόπωρο τους ανακαινισμένους χώρους του το Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο στη Νέα Υόρκη (βλ. ΑΩ 69). Ήταν μια γιορτή και ταυτόχρονα μια διερεύνηση των διαφόρων εκφάνσεων του μύθου και της επίδρασής του στον σύγχρονο πολιτισμό. Με αφορμή αυτό το φεστιβάλ και με τη βοήθεια συνεργατών που διαπρέπουν ο καθένας στον τομέα του –Γ. Αθανασόπουλος, Γ. Ζαρκαδάκης, Μπ. Ντάβου, Π. Ολάγια–, το ΑΩ ετοίμασε το δικό του μικρό αφιέρωμα στον περίπλοκο και συναρπαστικό μύθο του Ναρκίσσου που θα διαβάσετε στις σελίδες που ακολουθούν.

Κάντε κλικ επάνω στις εικόνες για μεγέθυνση
Άποψη από το ανακαινισμένο Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο της Νέας Υόρκης, που φιλοξένησε το φεστιβάλ «Narcissus Now»

Κορυφή της σελίδας