Εικαστικά
Βασίλης Βασίλη
 

Ο υπότροφος Βασίλης Βασίλη έλαβε μέρος στο 1ο Συμπόσιο Γλυπτικής στην προκυμαία της πόλης Χάλιφαξ του Καναδά, ύστερα από πρόσκληση της τοπικής Σχολής Καλών Τεχνών (NSCAD). Το Συμπόσιο εγκαινιάστηκε στα μέσα Οκτωβρίου και ήταν ανοικτό στο κοινό, παρουσία του οποίου κλήθηκαν να δημιουργήσουν τα έργα τους οι συμμετέχοντες καλλιτέχνες.

Το έργο που παρουσίασε ο υπότροφος ήταν σκαλισμένο σε ένα μονολιθικό κομμάτι γρανίτη βάρους 9 τόνων. Δημιουργήθηκε επιτόπου και στη συνέχεια τοποθετήθηκε σε κεντρικό σημείο της πόλης, στο οποίο στεγάζεται μέρος της σχολής Καλών Τεχνών. Αναφορικά με το έργο του ο καλλιτέχνης παρατηρεί: «Το έργο θα μπορούσε να έχει ως τίτλο Το πέρασμα ή Πέρασμα και αποτελεί συνέχεια μιας σειράς έργων που ξεκίνησε το 2000 στην Κύπρο. Είναι ένα πέρασμα μέσα σε ένα απροσπέλαστο υλικό, όπως είναι ο γρανίτης. Το πέρασμα αυτό, πέρα από τις πλαστικές ή εικαστικές αναζητήσεις, στηρίζεται και σε ένα θεωρητικό και –γιατί όχι;– φιλοσοφικό πλαίσιο. Είναι μια προσπάθεια εύρεσης του όποιου Φωτός και της όποιας Πορείας μου ή Πορείας μας. Για μένα ήταν ένα ταξίδι "κάθαρσης" και ένας προορισμός ψυχής. Είναι ένα έργο δημιουργημένο από το κενό του αδιάσπαστου. Το κενό αυτό το "γεμίζει" το φως. Αυτό το κενό καλεί τον θεατή να το "γεμίσει" με το σώμα του. Γίνεται το Κενό αυτό Ναός Ψυχής... Ελπίζω να γίνει έτσι».

Ο Βασίλης Βασίλη τιμήθηκε με υποτροφία του Ιδρύματος Ωνάση το 1999, προκειμένου να πραγματοποιήσει τις μεταπτυχιακές του σπουδές στη Σχολή Καλών Τεχνών της Πενσυλβάνια στη Φιλαδέλφεια των Ηνωμένων Πολιτειών. Το έργο του χαρακτηρίζεται από προβληματισμό γύρω από έννοιες εγκλεισμού, περιορισμού, φυγής και αποχωρισμού. Προσπαθεί να συσχετίσει ιδέες, συναισθήματα και μορφές, με σκοπό να ανανεώσει την εννοιολογική προσέγγιση στο έργο τέχνης και να προβληματίσει τον θεατή του καθημερινού, «αθώου» αντικείμενου.


Κωστής Βελώνης
 

Τη νέα του ατομική έκθεση με τίτλο «Mount the air» παρουσιάζει ο υπότροφος Κωστής Βελώνης στην Γκαλερί Καλφαγιάν από τις 26 Νοεμβρίου 2015 μέχρι τις 16 Ιανουαρίου 2016. Τα γλυπτά και τα επιτελεστικά περιβάλλοντα του Κωστή Βελώνη αναφέρονται στους τρόπους με τους οποίους οι δυσμενείς συνθήκες της οικονομίας επιδρούν στην καθημερινότητα των διαπροσωπικών σχέσεων. Αν οι αβέβαιες συνθήκες εργασίας ακυρώνουν τη σταθερότητα του οικιακού περιβάλλοντος και επιτείνουν την εφήμερη συνύπαρξη με τα αντικείμενα, ο καλλιτέχνης διερωτάται με ποιον τρόπο η γλυπτική περιγράφει αυτές τις σχέσεις. 

Ο Βελώνης χρησιμοποιεί φτηνά έπιπλα που συναντάμε σε διαμερίσματα εργατών, ενώ παράλληλα φτιάχνει do-it-yourself δομές στις οποίες μεταφέρει την αίσθηση του κατεπείγοντος. Η «ακτιβιστική αρχιτεκτονική» στην έκθεση «Mount the Air» θέτει το ζήτημα της μονιμότητας των δομών αλλά και της αμφισβήτησής τους. O σχεδιασμός των αντικειμένων που λειτουργούν έξω από το πλαίσιο της ιδιωτικότητας παραπέμπει άμεσα στις πρόχειρες και αυτοσχέδιες κατασκευές οι οποίες χρησιμοποιούνται στις συγκεντρώσεις, τις δημόσιες ομιλίες και τις πρακτικές διαμαρτυρίας.

Ένα ερώτημα που διέπει το σύνολο των έργων σχετίζεται με τη δυνατότητα ενός πολιτικού λόγου που στοχεύει σε ένα διευρυμένο περιβαλλοντικό κοινοβούλιο των «ειδών». Ο Βελώνης συνδυάζει τη βασική τεχνική του σχεδιασμού του αντικειμένου με υπολείμματα οικοδομικών υλικών σε ένα λεξιλόγιο στο οποίο η γλυπτική αποκαθηλώνεται από τη μνημειακή της κατεύθυνση. Η κλίμακα της γάτας ως φόρμας και ως αφήγησης επιτρέπει την άντληση επιχειρημάτων που αφορούν την προτεραιότητα της ιδιωτικότητας στο αστικό κέντρο έναντι του δημόσιου χώρου. Η γάτα, ως κατοικίδιο, αντιπροσωπεύει στη νεωτερική συνθήκη τη σφαίρα της ιδιωτικής ζωής. Από την άλλη πλευρά, κατασκευές οι οποίες παραπέμπουν στην παρουσία των πτηνών στον αττικό ουρανό απευθύνονται ενεργά στη δημόσια σφαίρα.

Τα γλυπτά του Βελώνη, με την παιγνιώδη αφήγηση και την «αδέξια» χειροτεχνία τους, απομυθοποιούν την «επαναστατική» ρητορική και τα ιδεολογικά ταμπού μιας ακαδημαϊκής «πολιτικής τέχνης», ανοίγονται σε αφηγήσεις του αγροτικού βίου και ορίζουν μια χρονική συνθήκη προηγούμενη της νεωτερικότητας αλλά και παράλληλη με αυτήν.

O Κωστής Βελώνης γεννήθηκε στην Αθήνα, όπου σήμερα ζει και εργάζεται. Ακολούθησε Πολιτισμικές και Ανθρωπιστικές Σπουδές (MRes) στο London Consortium (Birkbeck College, ICA, AA, Tate) και Arts Plastiques/Esthétiques στο Université Paris 8 (Maîtrise, DEA). Είναι διδάκτωρ Αρχιτεκτονικής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Το έργο του εστιάζει στην ανάδειξη των αντιφάσεων που προκύπτουν από την κοινωνική διάσταση της έννοιας της ελευθερίας, όπως και στον επαναπροσδιορισμό της ηθικής μέσα από την εμπειρία της ιδιωτικότητας. 

Στις πρόσφατες εκθέσεις του περιλαμβάνονται: το 2015, «This probably will not work», Lothringer 13, Städtische Kunsthalle München, Μόναχο· «Super superstudio», PAC, Μιλάνο· Adventures of the Black Square: Abstract Art and Society 1915–2015», Whitechapel Gallery, Λονδίνο· «The Traveler and his Shadow» (ατομική έκθεση), Art Proposals, Λευκωσία. Το 2014, «The Theater of the World», Museo Tamayo, Πόλη του Μεξικού· «No Country for Young Men», BOZAR, Βρυξέλλες. Η επόμενη ατομική έκθεση του Κωστή Βελώνη θα πραγματοποιηθεί το 2016 στην Casa Maauad, στην Πόλη του Μεξικού (στο πλαίσιο προγράμματος φιλοξενίας καλλιτεχνών).

Spider's Habitat (Whistle While you Work Series), 2014. Ξύλο, σκυρόδεμα, χώμα, αποξηραμένα χόρτα, σπόροι, φωλιές εντόμων, 110x111x10 εκ., Γκαλερί Καλφαγιάν

Χριστίνα Πέννα
 

Η εγκατάσταση Attempts on Margarita (multiple drafts) της Χριστίνας Πέννα (+ aswespeakproject) αποτελείται από προηχογραφημένες φωνές συμμετεχόντων, οι οποίοι απαντούν σε συγκεκριμένα ερωτήματα σχετικά με την περιγραφή μιας γυναίκας, της Μαργαρίτας. Οι προηχογραφημένες αυτές φωνές συνδυάζονται με ζωντανές ηχογραφήσεις, απ' όπου και αναδύεται το «προφίλ» της Μαργαρίτας κατά τη διάρκεια τριών ωρών. Το κοινό που επισκέπτεται την εγκατάσταση καλείται να κινηθεί ελεύθερα στον χώρο και να λάβει διαφορετικές θέσεις, παρακολουθώντας την εξέλιξη της εγκατάστασης από πολλαπλές οπτικές γωνίες. Μπορεί, για παράδειγμα, να επιλέξει να εισέλθει σε ένα τούνελ και να χρησιμοποιήσει ακουστικά ή να μπει μέσα σε μια σκηνή κ.λπ. 

Η δουλειά αυτή της Χριστίνας Πέννα αποτελεί μέρος της εφαρμοσμένης έρευνας (Practice as Research) της διδακτορικής μελέτης της δημιουργού και περιλαμβάνει τη συνεργασία και τη συμμετοχή αρκετών καλλιτεχνών: Ben Eyes (σχεδιασμός ήχου), Jessica Carlberg (performance), Lucy Steggals (εικαστική παρέμβαση), Liv Bradbury (performance), Katherine Graham (σχεδιασμός φωτισμού), Alaena Turner και Esther Collins. Η εγκατάσταση παρουσιάστηκε στο θέατρο Stage@Leeds, στο Πανεπιστήμιο του Λητζ, στις 26 Φεβρουαρίου του 2015. 

Η Χριστίνα Πέννα είναι σκηνογράφος-δημιουργός και υποψήφια διδάκτωρ στο Πανεπιστήμιο του Λητζ (School of Performance and Cultural Industries). Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών Σκηνογραφίας από το Central St Martin’s College of Art and Design του Λονδίνου, όπου φοίτησε με υποτροφία του Ιδρύματος Ωνάση. Είναι επίσης πτυχιούχος του Τμήματος Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. 

Η ενασχόλησή της με τη σκηνογραφία και τις παραστατικές τέχνες εστιάζεται στην πρακτική εφαρμογή (σκηνογραφική πρακτική-σκηνοθεσία) αλλά και στη θεωρητική μελέτη και έρευνα της σκηνογραφίας. Σε αυτό το πλαίσιο δημιούργησε την καλλιτεχνική «πλατφόρμα» aswespeakproject το 2008. Κύριος στόχος του aswespeakproject είναι η διατομεακή συνεργασία και η παραγωγή καλλιτεχνικά πειραματικών και καινοτόμων εγκαταστάσεων-performance μέσω της εφαρμογής νέων τεχνολογιών της σκηνογραφίας, οι οποίες στηρίζονται στις διασταυρώσεις της γνωσιακής επιστήμης (cognitive science) με τη σκηνογραφική πρακτική. Οι παραγωγές αξιοποιούν τη χρήση πολυμέσων και αντιλαμβάνονται τον θεατρικό χώρο ως χωρική και χρονική παράσταση του ανθρώπινου εγκεφάλου/συνείδησης. 

Ως σκηνογράφος-δημιουργός της προαναφερόμενης καλλιτεχνικής πλατφόρμας, η Χριστίνα Πέννα επικεντρώνει την πρακτική της στην κατασκευή σκηνικών επινοημάτων και υβριδικών μορφών που διερευνούν τη σχέση θεατή και σκηνικών αντικειμένων με τη βοήθεια της τεχνολογίας. Τα πρότζεκτ του aswespeakproject βασίζονται στις μεταμορφώσεις και τις μετατροπές που υφίσταται ο σκηνικός χώρος σε σχέση με τη διάδραση του θεατή με τον παρουσιαστή-ηθοποιό (performer) και το σκηνικό περιβάλλον.


Θεόδωρος Ζαφειρόπουλος
 

Τη γλυπτική εγκατάσταση με τίτλο Homeland παρουσιάζει αυτό το διάστημα ο Θεόδωρος Ζαφειρόπουλος στο Ινστιτούτο Goethe της Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο του project «Το Όνειρο του Goethe» του προγράμματος «Artecitya-Envisioning the City of Tomorrow (2014–2018)». Πρόκειται για 4.600 δείγματα χώματος από όλον τον κόσμο, τα οποία συλλέγονται, πακτώνονται με την τεχνική της υγρής σύνθλιψης και εγκιβωτίζονται στα φατνώματα του τοίχου.  

Το Homeland είναι μια εκθεσιακή παράθεση μιας συλλογής δειγμάτων χώματος (Land). Πλήθος συμμετέχοντες προσφέρουν τα δείγματα αυτά, αφού τα συλλέξουν από τον τόπο που θεωρούν τόπο καταγωγής τους, πατρίδα τους (Home). Τα δείγματα χώματος, μέσω της πανάρχαιης τεχνικής της υγρής σύνθλιψης, πακτώνονται και εγκιβωτίζονται ως μόνιμα εκθέματα στις εσοχές (φατνώματα) του τοίχου που χωρίζει το συγκρότημα του Ινστιτούτου Goethe από το Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης. 

Όπως εξηγεί ο Ζαφειρόπουλος, το έργο του βρίσκεται εν εξελίξει –μέχρι στιγμής έχουν ολοκληρωθεί τα 150 από τα 4.600 φατνώματα–, καθώς η συγκομιδή και η τοποθέτηση του χώματος θα διαρκέσουν τέσσερα ακόμη χρόνια, πραγματοποιούμενες παράλληλα με εργαστήρια, σεμινάρια και δράσεις σε συνεργασία με φορείς και διεθνή ινστιτούτα. Η εγκατάσταση θα παραμείνει ως μόνιμο έκθεμα στον χώρο του Ινστιτούτου Goethe.

Κεντρικοί στόχοι του project είναι να φέρει σε επαφή πολίτες από διάφορες κοινωνικές ομάδες με την αρχέγονη και συμβολική υλικότητα του χώματος (εδάφους), να εξασφαλίσει τη γνωριμία τους, μέσω της εργαστηριακής εμπειρίας, με τη διαδικασία χύτευσης και εκμάγευσης, καθώς και να προβεί στην κατασκευή ενός διαδικτυακού χώρου που θα φιλοξενεί τα σχετικά στοιχεία, λειτουργώντας ως πανανθρώπινος διαδραστικός δίαυλος επικοινωνίας (portal). 

Το project αποτελεί μια πρόσκληση επιστροφής στην ιδέα της «γενέθλιας γης» ως πρόκληση διαλόγου γύρω από τη γεωγραφική και γεωλογική ιστορικότητα. Σε οπτικό επίπεδο, οι ετερογενείς χρωματικές αποχρώσεις του χώματος που συμπυκνώνεται στα φατνώματα του τοίχου συνθέτουν ένα γιγάντιο ψηφιδωτό γήινων αποχρώσεων, με αναφορές στην τεράστια βυζαντινή παράδοση της Θεσσαλονίκης. Η μεταμόρφωση του τοίχου σε εδαφολογικό χάρτη χρησιμοποιείται σαν όχημα ανάμεσα στη μεταφυσική του «αναθήματος» και τη φυσική «θνητή» υλική υπόσταση, ανάμεσα στο πνευματικό και το υλικό.

Άλλοι δύο καλλιτέχνες έλαβαν αντίστοιχη ανάθεση: ο Αλέξανδρος Ψυχούλης, για διαμόρφωση του café του Goethe, και ο Γιώργος Γυπαράκης, που ανέλαβε τον επανασχεδιασμό και την καλλιτεχνική μελέτη για τον κήπο του Ινστιτούτου. Την καλλιτεχνική διεύθυνση έχει ο Χρήστος Σαββίδης (ArtBOX Creative Arts Management), με την υποστήριξη του προγράμματος Δημιουργική Ευρώπη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιμελητής του project «Το Όνειρο του Goethe» είναι ο θεωρητικός τέχνης Σωτήρης Μπαχτσετζής. Το συνολικό project εγκαινιάστηκε στις 23 Νοεμβρίου 2015.