Η ιστορία των πολιτικών θεσμών και του Συντάγματος της Σερβίας από τη μεταπολίτευση έως τον Μεσοπόλεμο
ΓΡΑΦΕΙ Ο ΘΕΟΧΑΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ
Εθνόσημο του Βασιλείου της Σερβίας
Εθνόσημο του Βασιλείου της Σερβίας
Επάνοδος του βασιλιά Πέτρου Α' Καραγιώργεβιτς στο Βελιγράδι (1903)
Επάνοδος του βασιλιά Πέτρου Α' Καραγιώργεβιτς στο Βελιγράδι (1903)
Ο βασιλιάς Πέτρος Α' Καραγιώργεβιτς επιθεωρεί άγημα μετά την ορκωμοσία του (25 Ιουνίου 1903)
Ο βασιλιάς Πέτρος Α' Καραγιώργεβιτς επιθεωρεί άγημα μετά την ορκωμοσία του (25 Ιουνίου 1903)
Διμοιρία του σερβικού ιππικού κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων
Διμοιρία του σερβικού ιππικού κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων
   

Αστέρης Αθ. Μπουζιάς, Πολίτευμα και Κομματικοί Σχηματισμοί στη Σερβία, 1903–1914, Αθήνα: Αντ. Ν. Σάκκουλας, 2015, σελ. 415. ISBN 978-9601527277


Η μονογραφία του Αστέρη Μπουζιά Πολίτευμα και Κομματικοί Σχηματισμοί στη Σερβία, 19031914 αποτελεί καίρια συμβολή στη συγκριτική συνταγματική ιστορία και την ιστορία των πολιτικών θεσμών, καθώς εισάγει τη σερβική περίπτωση ως σημείο αναφοράς στις θεσμικές και πολιτειακές εξελίξεις της Χερσονήσου του Αίμου. Επίκεντρο της έρευνας του συγγραφέα είναι η μεταπολίτευση του 1903, που οδήγησε στην πτώση της δυναστείας των Οβρένοβιτς και την ταυτόχρονη άνοδο της δυναστείας των Καραγιώργιεβιτς. Εξετάζονται οι βάσεις της γιουγκοσλαβικής πολιτείας που αναδείχθηκε μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τόσο στην ιστορική τους προοπτική όσο και στη θεσμική τους υπόσταση. Ο παρεμβατικός ρόλος του στέμματος στην κοινοβουλευτική διαδικασία, η πολιτική δράση του στρατού ως παράγοντα νομιμοποίησης της μοναρχικής εξουσίας και η ανάπτυξη των πολιτικών κομμάτων θέτουν τους βασικούς άξονες της ιστορικής αφήγησης του συγγραφέα. 

Στα δύο πρώτα κεφάλαια του βιβλίου του, ο συγγραφέας αναλύει τα γεγονότα που οδήγησαν στο συνωμοτικό κίνημα και την πολιτειακή αλλαγή του 1903. Όπως και στις περιπτώσεις άλλων γειτονικών κρατών (Ελλάδα, Οθωμανική Αυτοκρατορία), ο στρατός αναδεικνύεται σε φορέα φιλελευθεροποίησης της πολιτικής ζωής και μερικού εκδημοκρατισμού του πολιτεύματος. Η επισκόπηση του νέου σερβικού Συντάγματος του 1903 παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον, καθώς ο συγγραφέας παρατηρεί την παράλληλη ενίσχυση των θεσμικών εξουσιών τόσο του βασιλιά όσο και του Κοινοβουλίου. Επιπροσθέτως, η προστασία των συνταγματικών ελευθεριών βελτιώνεται σημαντικά και συνδέεται άμεσα με την εκκαθάριση της διοίκησης, κυρίως της αστυνομίας, από υποστηρικτές του παλαιού καθεστώτος.  

Στα επόμενα τρία κεφάλαια ο συγγραφέας επισημαίνει τις θεσμικές κατακτήσεις του Συντάγματος του 1903 και τονίζει τον κεντρικό ρόλο των δύο μορφών του σερβικού πολιτικού ριζοσπαστισμού, του παραδοσιακού Ριζοσπαστικού και του ανεξάρτητου Ριζοσπαστικού Κόμματος. Η εσωτερική οργάνωση των δύο αυτών αντίπαλων κομμάτων αποτέλεσε τον πυρήνα της πολιτικής ανάπτυξης της Σερβίας στις αρχές του 20ού αιώνα. Στον αντίποδα αυτής της θετικής πορείας βρίσκονται το Φιλελεύθερο και το Προοδευτικό κόμμα, τα οποία συνδέθηκαν με το προηγούμενο καθεστώς της θεσμικής οπισθοδρόμησης και του συγκεντρωτικού ρόλου των Ανακτόρων κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Η κρίση στις σχέσεις της κυβέρνησης Πάσιτς με τον Διάδοχο κατέστησε σαφή τον δημοκρατικά εύθραυστο χαρακτήρα του σερβικού πολιτικού συστήματος, που δέχθηκε αποφασιστικό πλήγμα από τη μονομερή προσάρτηση της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης από την Αυστροουγγαρία την περίοδο 1908–1909. 

Στο τρίτο μέρος της μονογραφίας, όπου αναπτύσσονται τα κεφάλαια 6 και 7, αναλύεται η παθολογία των σερβικών πολιτικών θεσμών υπό το πρίσμα δύο παραμέτρων: αφενός, της επέμβασης του στέμματος στην πολιτική ζωή και, αφετέρου, του ρόλου του στρατού ως αυτόνομου πόλου εξουσίας στις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες που καταβλήθηκαν την περίοδο μετά το 1903. Η εμφάνιση μυστικών οργανώσεων στο εσωτερικό του στρατεύματος, όπως της οργάνωσης Ένωση ή Θάνατος (με το προσωνύμιο Μαύρο Χέρι), καταδεικνύει την αυξανόμενη επιρροή του εθνικισμού και του μιλιταρισμού στη σερβική πολιτική ζωή. Επιπλέον, γίνεται σαφές ότι η διεύρυνση των αρχών του συνταγματικού φιλελευθερισμού, όπως αυτές εμπεδώθηκαν στο Σύνταγμα του 1903, δεν επηρέασαν δραστικά την πολιτική ζωή της χώρας μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. 

Το δικομματικό σύστημα της περιόδου 1903–1914 μετασχηματίστηκε σε ένα εθνικά κατακερματισμένο κομματικό σύστημα στα χρόνια που ακολούθησαν τη δημιουργία του Βασιλείου των Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων το 1918. Οι επιτυχίες του σερβικού στρατού στους Βαλκανικούς Πολέμους, η ήττα των Κεντρικών Δυνάμεων και η αντικατάσταση της Ρωσικής Αυτοκρατορίας από τη Σοβιετική Ένωση δημιουργούν νέες προκλήσεις για την παγίωση του φιλελεύθερου συνταγματικού μοντέλου στη Γιουγκοσλαβία του Μεσοπολέμου. 


(Ο Θεοχάρης Γρηγοριάδης είναι επίκουρος καθηγητής Οικονομικών της Ανατολικής Ευρώπης στο Ινστιτούτο Ανατολικής Ευρώπης και στο Τμήμα Οικονομικής Επιστήμης του Ελεύθερου Πανεπιστημίου του Βερολίνου.)

Κάντε κλικ επάνω στις εικόνες για μεγέθυνση
Ο βασιλιάς Πέτρος Α' Καραγιώργεβιτς (1844–1921)
Τα τελευταία εστεμμένα μέλη της δυναστείας των Οβρένοβιτς
Ο Νίκολα Πάσιτς (1846–1926), αρχηγός του Ριζοσπαστικού Κόμματος και πρωθυπουργός του Βασιλείου της Σερβίας
Ο Αλέξανδρος Καραγιώργεβιτς (1888–1934), διάδοχος και αντιβασιλέας της Σερβίας
Πρόποση από Σέρβους αξιωματικούς προς τιμήν Γάλλου στρατηγού στα Σκόπια (1912)

Κορυφή της σελίδας