Ρομποτική, Τεχνητή Νοημοσύνη, Αισθητική και Ηθική
ΓΡΑΦΕΙ Ο ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΛΥΣΙΜΑΧΟΥ ΜΑΥΡΙΔΗΣ
Επίθεση από τηλεχειριζόμενα ρομποτικά, μη επανδρωμένα οχήματα στο Βαζιριστάν
Επίθεση από τηλεχειριζόμενα ρομποτικά, μη επανδρωμένα οχήματα στο Βαζιριστάν
Από την ομιλία του Νικόλαου Μαυρίδη στο TEDx Athens
Από την ομιλία του Νικόλαου Μαυρίδη στο TEDx Athens
   

Φανταστείτε έναν κόσμο όπου τα ρομπότ αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής μας πραγματικότητας, και όχι μόνον ως βοηθοί, αλλά και ως σύντροφοι και φίλοι. Επίσης, φανταστείτε έναν κόσμο όπου συλλογικές ευφυείς οντότητες στις οποίες συμμετέχουν χιλιάδες διαδικτυωμένοι άνθρωποι και μηχανές θα ξεπεράσουν τα σημερινά όρια της τεχνητής αλλά και της ανθρώπινης νοημοσύνης.1 Ίσως αυτός ο κόσμος να μην είναι και τόσο μακριά μας – όπως αρχίζουν να μας δείχνουν οι τελευταίες εξελίξεις της πολλά υποσχόμενης έρευνας στην Ευφυή Ρομποτική. 

Και τα πεδία εφαρμογής των ρομπότ έχουν αρχίσει να επεκτείνονται πλέον πολύ πιο πέρα από τη βιομηχανία: τα ρομπότ έχουν αρχίσει να εισέρχονται στην ιατρική, στην εκπαίδευση, στα οικιακά και επαγγελματικά περιβάλλοντα, στον ουρανό (με τα μη επανδρωμένα ιπτάμενα σκάφη), στη θάλασσα, ακόμη και στο διάστημα. Και έχουν αρχίσει, επίσης, να συνεισφέρουν σε πολλούς ιδιαίτερα επωφελείς κοινωνικούς σκοπούς,2 όπως είναι η επέκταση των δυνατοτήτων ατόμων με ειδικές ανάγκες, η βοήθεια προς τους ηλικιωμένους ή ακόμη και η αύξηση των επικοινωνιακών δεξιοτήτων των αυτιστικών παιδιών.3

Εκτός αυτού, επίκειται μια επανάσταση και στα βιομηχανικά ρομπότ: ευέλικτα συνεργατικά ρομπότ, που θα μπορούν να δουλεύουν δίπλα σε ανθρώπους, πιθανότατα θα αλλάξουν το πρόσωπο της παραγωγής και θα διαταράξουν τις σημερινές παγκόσμιες οικονομικές ισορροπίες που βασίζονται στη διαφορά κόστους των εργατικών χεριών του αναπτυσσόμενου κόσμου. Πάντως, η ταχύτερα αναπτυσσόμενη αγορά βιομηχανικών ρομπότ για τα επόμενα πέντε χρόνια, και μάλιστα με τεράστια διαφορά, είναι η Ασία.4

Παραταύτα, αυτόνομα, τηλεχειριζόμενα ή και ημιαυτόνομα ρομπότ έχουν αρχίσει πλέον να χρησιμοποιούνται και για άλλους, όχι τόσο αθώους, σκοπούς: παραδείγματος χάριν, ένα μεγάλο μέρος των επιχειρήσεων στο Αφγανιστάν εναντίον των Ταλιμπάν διεξάγονται εξ αποστάσεως μέσω μη επανδρωμένων ιπτάμενων οχημάτων (UAV). Σταδιακά, ολοένα και πιο αυτόνομα ρομπότ σε διάφορες μορφές θα αρχίσουν να αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των σύγχρονων πολεμικών επιχειρήσεων και υπηρεσιών ασφαλείας. Και μάλιστα, πιθανότατα θα αποτελέσουν και το πιο σημαντικό τους μέρος, αυτό που θα καθορίσει και την τελική υπεροχή.

Τις εξελίξεις αυτές, όμως, τις συνοδεύουν πολλά και σημαντικά ανοικτά ερωτήματα: επιτρέπεται να δώσουμε την άδεια εκτέλεσης (license to kill) σε μηχανές και, αν ναι, υπό ποιες συνθήκες;5 Ενδέχεται, τελικά, οι μηχανές να λαμβάνουν πιο ορθές αποφάσεις από τους ανθρώπους, να μην έχουν στρεβλώσεις λόγω πληροφοριακής και συναισθηματικής υπερφόρτισης και να είναι πιο γρήγορες και πιο εύστοχες; Αν συμβεί κάποιο λάθος, ποιος φέρει τη νομική ευθύνη; Το σημερινό μας νομικό πλαίσιο επαρκεί; Οι πόλεμοι και οι επιχειρήσεις ασφαλείας με μηχανές θα είναι πιο σύντομοι, πιο αναίμακτοι και πιο δίκαιοι;

Όλα αυτά παραμένουν ανοικτά ερωτήματα, τα οποία, στη βάση τους, εμπεριέχουν θεμελιώδεις επιλογές ηθικής φύσεως. Εκτός αυτού, δεν μπορούν να απαντηθούν με φιλοσοφική αναζήτηση και μόνο. Απαιτούν εμπειρικά δεδομένα από το παρελθόν, αλλά ακόμη δεν έχουμε αρκετή συσσωρευμένη και καταγεγραμμένη εμπειρία σε αυτά τα θέματα – οπότε μόνο πάνω σε προβλέψεις μπορούμε να στηριχτούμε. 

Ακόμη όμως και αν αποπειραθούμε να δώσουμε κάποιες πρώτες απαντήσεις, και ενώ σταδιακά αρχίζουν να δημιουργούνται οι αρμόδιοι διεθνείς φορείς, παραμένει ένα μεγάλο εμπόδιο: πώς θα εφαρμοστούν τα μέτρα που θα περιλαμβάνονται σε αυτές; Ένα πολύπλοκο οικοσύστημα εμπλέκεται στην εφαρμογή τους: κυβερνήσεις, διεθνείς οργανισμοί, πολεμικές βιομηχανίες, ακαδημαϊκοί και διανοούμενοι με πρόσβαση στο κοινό (σκεφθείτε, παραδείγματος χάριν, τον Ντρέυφους, αλληγορική αναφορά στον ομώνυμο φιλόσοφο και επικριτή της τεχνητής νοημοσύνης, στην ταινία Ρόμποκοπ). Και σε κεντρική θέση στο οικοσύστημα αυτό, οι πολίτες του κόσμου, που θα έπρεπε να μπορούν να αποφασίζουν για το επιθυμητό τους μέλλον μέσα από συμμετοχικές διαδικασίες και έπειτα από επαρκή πληροφόρηση. 

Ακριβώς για την ευαισθητοποίηση του κοινού ως προς κάποια από αυτά τα ερωτήματα, πρόσφατα κλήθηκα στη Γενεύη, όπου και μίλησα για «Το Ωραίον και τα Ηθικά Ρομπότ».6 Με αφετηρία την αρχαία αισθητική και την αρμονική σχέση των μερών ως προς το Όλον, περνώντας κατ’ αναλογίαν στην ηθική, εξετάζω την εξέλιξη των δυνατοτήτων ανθρώπων και μηχανών, για να καταλήξω τελικά στην προσπάθειά μας να αποφύγουμε πιθανές μελλοντικές δυστοπίες και να φέρουμε ένα καλύτερο αύριο διαμέσου μιας θεώρησης της τεχνολογίας που επικεντρώνεται στην υπηρεσία της προόδου και της ευημερίας της ανθρωπότητας.

Μάλιστα, με σκοπό την ανάπτυξη και τη διάδοση της «Τεχνολογίας με Αγαθό Σκοπό», η κυβέρνηση του Ντουμπάι πρόσφατα διοργάνωσε έναν πρωτόγνωρο θεσμό: τον ετήσιο παγκόσμιο διαγωνισμό «Drones for Good»7 (μη επανδρωμένα οχήματα για αγαθούς σκοπούς), στον οποίο και έχω επιλεχθεί ως μέλος της κριτικής επιτροπής, που μάλιστα φέτος συμπληρώνεται και με το «Robotics and AI for Good». 

Μέσω του διαγωνισμού αυτού, η πρωτοπόρος πολιτεία των Εμιράτων δείχνει τον δρόμο του μέλλοντος: τη στιγμή που άλλοι χρησιμοποιούν αυτές τις τεχνολογίες για να αφαιρούν ανθρώπινες ζωές, το Ντουμπάι υποστηρίζει έμπρακτα την ανάπτυξη κοινωφελών εφαρμογών στην ιατρική, το περιβάλλον, την αντιμετώπιση καταστροφών και άλλα πεδία, για να σώσει ανθρώπινες ζωές και να βελτιώσει τη ζωή όλων μας. Έτσι, όχι μόνο επεκτείνονται και επιταχύνονται η ανάπτυξη και η εφαρμογή κοινωφελών καινοτομιών, αλλά επίσης, διαμέσου της παγκόσμιας προβολής, ενισχύεται η διεθνής ευγενής άμιλλα που αποσκοπεί στη δημιουργία, και όχι στην καταστροφή.

Ο δαυλός που φέρει τη νέα φλόγα της Ρομποτικής και της Τεχνητής Νοημοσύνης έχει δοθεί πλέον στα χέρια των ανθρώπων. Και πέρα από τις ηχηρές επιφυλάξεις κάποιων δημόσιων προσώπων,8 και ενώ η νέα φλόγα αυτή αρχίζει να χρησιμοποιείται για ομόφωνα καλούς αλλά και για κακούς σκοπούς, είναι σημαντικό οι Προμηθείς της να μπορέσουν να οραματιστούν τη χρήση της και να μεταδώσουν ένα αρμονικό αλλά συνάμα εφικτό όραμα, μαζί με τον δρόμο και το όχημα που θα μας οδηγήσουν εκεί. Έτσι μόνο θα παραμείνει το πιθάρι της Πανδώρας σφραγισμένο, ενώ η νέα φλόγα της τεχνολογίας θα μας βοηθήσει να απελευθερωθούμε από ακόμη περισσότερα δεσμά και να ζεστάνουμε τη ζωή μας.


(Ο Νικόλαος Λ. Μαυρίδης είναι διδάκτωρ του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασαχουσέτης / ΜΙΤ.) 

Κάντε κλικ επάνω στις εικόνες για μεγέθυνση
Βελτίωση επικοινωνιακών δεξιοτήτων αυτιστικών παιδιών με τη βοήθεια ρομπότ: Μαθητής του ειδικού σχολείου Castle Vale του Μπέρμιγχαμ μαζί με τον ρομποτικό του φίλο Nao της Aldebaran
Το ρομπότ Sammons Preston Meal Buddy, που τροφοδοτεί ηλικιωμένα ή παραπληγικά άτομα
Θύματα ρομποτικών επιθέσεων: Ποιος θα ευθύνεται όταν τα ρομπότ θα αποφασίζουν μόνα τους;
Ένα drone της Διεύθυνσης Υγείας του Ντουμπάι, που μεταφέρει κατεπείγον ιατρικό υλικό στον τόπο που χρειάζεται, ανεξαρτήτως κίνησης και ύπαρξης δρόμων

Κορυφή της σελίδας

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Ν. Μavridis (2011) «A thousand eyes, a thousand hands», TEDx Athens 2011 [Online]. Διατίθεται στο: https://www.youtube.com/watch?v=81bWAwVUj5Q

2 Α. Τapus, Μ. J. Mataric και B. Scasselati (2007) «Socially assistive robotics [Grand challenges of robotics]», Robotics & Automation MagazineIEEE, 14 (1), σ. 35–42.

3 J. C. C. Gillesen, E. I. Barakova, B. E. B. M. Huskens και L. M. G. Feijs (2011) «From training to robot behavior: Towards custom scenarios for robotics in training programs for ASD», στο Rehabilitation Robotics (ICORR), 2011 IEEE International Conference, σ. 1–7.

4 International Federation of Robotics (2014) «Annual Supply of Industrial Robots 2012–2013 and forecast for 2014–2017».

5 N. Mavridis (2014) «Ρόμποκοπ, ρομποηθική και το μέλλον του πολέμου: Μύθοι και πραγματικότητα» [Οnline]. Διατίθεται στο: http://greeklish.info/gr/world/257

6 N. Mavridis (2014) «The Beauty of Ethical Robots», TEDx Transmedia 2014 [Οnline]. Διατίθεται στο: https://www.youtube.com/watch?v=x7Nu-oddH3o

7 Dubai Prime Minister’s Office (2015) «UAE Drones for Good», https://www.dronesforgood.ae/

8 A. Mamiit (2015) «Worries About Artificial Intelligence being a Threat: Bill Gates, like Stephen Hawking and Elon Musk», Tech Times.