Soundscapes Landscapes: Μια ξενάγηση στη γειτονιά της Στέγης
ΓΡΑΦΕΙ Ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΧΑΤΖΗΜΑΝΩΛΑΚΗΣ

Η εφαρμογή Soundscapes Landscapes είναι μια παραγωγή της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών που υλοποιήθηκε από την ομάδα καλλιτεχνών ήχου και εικόνας Medea Electronique. Παρουσιάζεται από τις 5 Ιουνίου 2014 έως και τον Ιούνιο του 2015. 

Με αφετηρία το κτήριο της Στέγης στη λεωφόρο Συγγρού μπορούμε να ακολουθήσουμε μια διαδρομή στην ευρύτερη περιοχή του Νέου Κόσμου χρησιμοποιώντας ένα smartphone ή tablet στο οποίο έχουμε εγκαταστήσει την εφαρμογή αυτήν. Ηχητικά στοιχεία, κείμενα και βίντεο αναπαράγονται από τη συσκευή σε προεπιλεγμένα «κομβικά σημεία» (τα 26 σημεία με τα βίντεο ή διάσπαρτα σημεία καθώς κινούμαστε). Η πορεία που θα ακολουθήσουμε δεν είναι προκαθορισμένη, αλλά αποφασίζεται από εμάς. 

Ο Σύνδεσμος Υποτρόφων του Ιδρύματος Ωνάση προσκάλεσε τα μέλη του να ακολουθήσουν τη δική τους διαδρομή στις 10 Ιουλίου 2014. Όσοι παρευρεθήκαμε είχαμε τη χαρά να μας υποδεχθούν και να μας μιλήσουν για την παραγωγή αυτήν ο Χρήστος Καρράς, εκτελεστικός διευθυντής και καλλιτεχνικός διευθυντής μουσικής της Στέγης, και ο Μανώλης Μανουσάκης, ένας από τους συντελεστές της ομάδας Medea Electronique.

Η παραγωγή είναι πολύ ενδιαφέρουσα και δεν περιορίζεται στο πλαίσιο ενός καλλιτεχνικού έργου, αλλά αποτελεί μία ακόμη δράση προσφοράς της Στέγης και του Ιδρύματος Ωνάση προς την κοινωνία και την περιοχή αυτήν. Είναι γεγονός ότι η χωροθέτηση της Στέγης στη γειτονιά του Νέου Κόσμου συνετέλεσε στην αναβάθμισή του. Επιλέγοντάς τον ως χώρο διεξαγωγής της συγκεκριμένης παραγωγής τον αναδεικνύει και τον αναβαθμίζει περαιτέρω.

Ας αναρωτηθούμε: πόσοι από εμάς θα πηγαίναμε έναν περίπατο στη συγκεκριμένη γειτονιά χωρίς την παραγωγή Soundscapes Landscapes; Η εφαρμογή μάς «αναγκάζει» να περπατήσουμε στους δρόμους της και να ανακαλύψουμε, με ευχάριστη έκπληξη, τα κρυμμένα μυστικά της. Σε αυτό συμβάλλουν και τα προσεκτικά επιλεγμένα «κομβικά σημεία» του προγράμματος: χώροι εκπαίδευσης, λατρείας, αναψυχής και άθλησης, οδικές αρτηρίες και μικρά δρομάκια, μέσα μεταφοράς, χώροι διαμονής για κατοίκους, αλλά και για ταξιδιώτες. 

Όλα αυτά είναι ανθρώπινα δημιουργήματα που ορίζουν μια γειτονιά, μια πόλη. Ένα στοιχείο λειτουργεί ως συνδετικός ιστός τους: οι άνθρωποι· οι άνθρωποι που ζουν σε αυτήν τη γειτονιά και τη διαμορφώνουν κάθε μέρα. Οι δρόμοι που διαβαίνουν αυτοί οι άνθρωποι, τα κτήρια όπου ζουν, οι χώροι όπου κινούνται – όλα περιστρέφονται γύρω από τους ανθρώπους. Όλα μιλούν για τους ανθρώπους που όρισαν τη γειτονιά αυτήν – και τη γειτονιά που τους καθόρισε, με τη σειρά της. 

Μέσω του Soundscapes Landscapes αναδεικνύεται η πολυπολιτισμικότητα της συγκεκριμένης γειτονιάς. Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι σε μια τόσο μικρή περιοχή βρίσκονται ένα αυτοσχέδιο τζαμί, μία ορθόδοξη εκκλησία και μία αρμενική εκκλησία, δείγματα των διαφορετικών θρησκειών, εθνοτικών καταγωγών και, εν τέλει, κοινοτήτων που συναντώνται στην περιοχή αυτήν και προσπαθούν να συνυπάρξουν.

Η επίτευξη των προαναφερθέντων γίνεται με τη χρήση ενός διαδραστικού χάρτη. Κάθε «κομβικό σημείο» λειτουργεί ως πυρήνας γύρω από τον οποίο έχει δημιουργηθεί από τους συντελεστές της παραγωγής ένας οπτικοακουστικός κόσμος: μία πρωτότυπη μουσική σύνθεση, μία συνέντευξη, ένα απόσπασμα από ένα ποίημα ή κάποιο άλλο σύγγραμμα, μία ηχητική σύνθεση από επεξεργασμένους ήχους, ένα βίντεο, ένα κείμενο ή συνδυασμός τους. Καθετί που έχει επιλεγεί να συνδέεται με το αντίστοιχο «κομβικό σημείο» δεν είναι τυχαίο, αλλά αναδεικνύει τη λειτουργική του θέση μέσα στον οργανισμό της γειτονιάς. 

Τα ηχητικά στοιχεία παίζουν πρωτεύοντα ρόλο στην εφαρμογή. Δημιουργούν ατμόσφαιρα, υποβάλλουν συναισθήματα, παρέχουν ιστορικές πληροφορίες, συστήνουν κάποιους από τους κατοίκους, μας κατευθύνουν στο επόμενο σημείο. Είναι ήχοι της καθημερινότητας αυτής της γειτονιάς, σύγχρονοι. Άλλοτε όμως είναι ήχοι παρελθοντικοί, από μέρες που πέρασαν και σφράγισαν την περιοχή αυτήν και τους ανθρώπους της.  

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ηχητικές συνθέσεις. Έχουν επιλεγεί ήχοι της πόλης, ήχοι του «κομβικού σημείου» που οι περισσότεροι από εμάς δεν αντιλαμβάνονται ότι υπάρχουν, ήχοι αλληλένδετοι με αυτό που βλέπουμε. Οι ηχογραφήσεις πρωτότυπων ήχων από την ίδια τη γειτονιά είναι εξαιρετικές, όπως και η επεξεργασία τους. Χρησιμοποιούνται με τρόπο ευφάνταστο, σε συνδυασμό με συνεντεύξεις ή άλλα επιλεγμένα ηχητικά αποσπάσματα. Ακόμη και αν κλείσεις τα μάτια σου, τα ηχητικά στοιχεία θα σου αποκαλύψουν ένα μεγάλο κομμάτι αυτού που θα έβλεπες – αρκεί να ακούσεις.

Παρ' όλα αυτά, η παραγωγή δεν απευθύνεται μόνο στην ακοή ή την όρασή σου. Περιηγούμενος στην περιοχή, τη «νιώθεις», τη «ζεις». Είναι μια ψυχοσωματική εμπειρία, στην οποία ο καθένας από εμάς χαράσσει τη δική του διαδρομή. Η μοναδικότητα της κάθε διαδρομής ενισχύεται από το γεγονός της μοναδικότητας της κάθε στιγμής που μπορεί να βρεθείς εκεί. Γιατί τα ακουστικά δεν αποκόπτουν απόλυτα τους ήχους του τώρα. Γιατί τα βίντεο δεν περιορίζουν το οπτικό πεδίο. Η εφαρμογή πλέκει τα οπτικοακουστικά της στοιχεία με ό,τι συμβαίνει κάθε μοναδική στιγμή που βρίσκεται κάποιος εκεί. Και ο συνδυασμός τους μας προσφέρει μια εξαιρετική εμπειρία.

Την ηλιόλουστη ημέρα και ώρα που περιηγηθήκαμε, έτυχε το πάρκο να έχει κόσμο και η παιδική χαρά να είναι γεμάτη με παιδιά. Οι ήχοι και οι εικόνες τους αναμείχθηκαν με τον οπτικοακουστικό κόσμο της εφαρμογής. Θα μπορούσε να είχε συμβεί το αντίθετο και οι χώροι αυτοί να ήταν άδειοι, σιωπηλοί. Πώς θα ήταν η εμπειρία μας αν η περιήγηση γινόταν υπό βροχή; Αν είχε χιονίσει ή αν χιόνιζε κατά τη διάρκειά της;

Στο τέλος της διαδρομής, σκέφτηκα ότι τα έργα που απαρτίζουν την εφαρμογή δεν προσφέρουν ένα συνολικό έργο τέχνης, αλλά έγιναν αναπόσπαστες, όμορφες ψηφίδες της συνολικής εμπειρίας που βιώνει κάποιος από αυτή την περιήγηση, κομμάτια της γειτονιάς που εξερευνήσαμε. Αν περπατήσω εκεί χωρίς την εφαρμογή θα συνεχίσω να βιώνω τη γειτονιά και μέσω αυτής. Γιατί ο τρόπος που μου αποκαλύφθηκε την κάνει μοναδική. 


(Ο Παναγιώτης Χατζημανωλάκης είναι μουσικολόγος.)

 


..