Σεμιναριακές Διαλέξεις Ωνάση 2014 στη Βιολογία
   

Με κεντρικό ομιλητή τον Ελβετό νομπελίστα Kurt Wüthrich διεξήχθησαν οι Σεμιναριακές Διαλέξεις Ωνάση 2014 στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) στο Ηράκλειο Κρήτης κατά το διάστημα 25 έως 29 Αυγούστου 2014.

Στον Kurt Wüthrich απονεμήθηκε το Βραβείο Νόμπελ Χημείας του 2002 λόγω της συμβολής του στην ανάπτυξη της φασματοσκοπίας πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού (NMR) για τον προσδιορισμό της τρισδιάστατης δομής βιολογικών μακρομορίων. Ο παγκοσμίου φήμης επιστήμονας σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Βέρνης Χημεία, Φυσική και Μαθηματικά. Μετά το διδακτορικό του στη Χημεία στο Πανεπιστήμιο της Βασιλείας, καθώς και μεταδιδακτορικές συνεργασίες στην Ελβετία και την Αμερική, επέστρεψε στην Ελβετία, όπου εξελέγη και παραμένει μέχρι σήμερα καθηγητής Βιοφυσικής στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο (ETH) της Ζυρίχης. Από το 2001, είναι επίσης καθηγητής Δομικής Βιολογίας στο Ερευνητικό Ινστιτούτο Scripps της Καλιφόρνιας. Τον Απρίλιο του 2012, ο Kurt Wüthrich ήταν ένας από τους 23 κορυφαίους επιστήμονες –21 εξ αυτών νομπελίστες– οι οποίοι υπέβαλαν υπόμνημα προς τους ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ζητώντας την ένθερμη υποστήριξη της Ελλάδας και των ακαδημαϊκών και ερευνητικών της ιδρυμάτων.

Στις Διαλέξεις Ωνάση 2014 ομιλητές ήταν ακόμη έξι επιστήμονες παγκόσμιας εμβέλειας: ο Ernesto Freire από το Πανεπιστήμιο Johns Hopkins της Βαλτιμόρης, ο Vincent Hilser, πρόεδρος του Τμήματος Βιολογίας του Πανεπιστημίου Johns Hopkins, η Birthe B. Kragelund από το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης, ο Hartmut Oschkinat από το Ινστιτούτο Leibniz Μοριακής Φαρμακολογίας, ο Hans W. Spiess από το γερμανικό Ινστιτούτο Max Planck Έρευνας Πολυμερών και ο Gerhard Wagner από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ της Βοστόνης. 

Η θεματική του φετινού κύκλου διαλέξεων ήταν η εξής: «Molecular Conformational Fluctuations: Origins of Biological Specificity and Applications in Pharmacochemistry» («Διακυμάνσεις στις δομές βιολογικών μεγαλομορίων: Mηχανισμός εξειδίκευσης με εφαρμογές στη Φαρμακοχημεία»).

Η ρύθμιση όλων των κυτταρικών δραστηριοτήτων σε έναν ζώντα οργανισμό επιτυγχάνεται μέσω της δράσης εξειδικευμένων μορίων –κυρίως πρωτεϊνών–, τα οποία, από φυσική και χημική άποψη, είναι μεγάλες, τρισδιάστατες δομές (στερεοδομές) πάρα πολλών ατόμων. Οι λειτουργικές ιδιότητες καθεμιάς από αυτές τις μεγαλοδομές εκδηλώνονται μόνον όταν αναδιπλωθούν σε μία συγκεκριμένη τρισδιάστατη μορφή. Με την εισαγωγή, από τον Kurt Wüthrich, της φασματοσκοπίας Πυρηνικού Μαγνητικού Συντονισμού (NMR) για τη μελέτη των πρωτεϊνών οδηγηθήκαμε σε μια ριζική επανεκτίμηση της συσχέτισης μεταξύ της ενυδατωμένης τρισδιάστατης δομής και της λειτουργίας τους. Το NMR αποκαλύπτει το πώς συμπεριφέρονται τα μακρομόρια σε διάλυμα, δηλαδή συλλαμβάνει τη δυναμική των στερεοδομών και τις συνακόλουθες διακυμάνσεις τους και οδηγεί στο συμπέρασμα ότι συγκεκριμένες στερεοδoμές εντός του εύρους αυτών των διακυμάνσεων συνδέονται με συγκεκριμένες βιολογικές λειτουργίες.

Οι ομιλητές των διαλέξεων επικεντρώθηκαν στις βασικές μεθοδολογίες για την καταγραφή των δομικών διακυμάνσεων των μακρομορίων, οι οποίες σχετίζονται με τη σταθερότητα της πρωτεΐνης, καθώς και την αναδίπλωση και τη λειτουργία της. Επιπλέον, αναφέρθηκαν στη θερμοδυναμική αυτών των διακυμάνσεων, καθώς και στην επιλεκτικότητα και την εξειδίκευση των αλληλεπιδράσεων μεταξύ των μακρομορίων και του άμεσου χημικού περιβάλλοντος που τα επηρεάζουν. Τέλος, οι επιστήμονες παρουσίασαν το πώς η αποκτηθείσα γνώση οδηγεί στον σχεδιασμό και τη βελτιστοποίηση νέων φαρμακευτικών προϊόντων (τον ευφυή σχεδιασμό φαρμάκων) τα οποία μπορούν να ρυθμίσουν αυτές τις δομικές διακυμάνσεις.

Τις Διαλέξεις Ωνάση 2014 παρακολούθησαν, με οικονομική ενίσχυση του Ιδρύματος Ωνάση, 35 Έλληνες και 15 ξένοι φοιτητές, οι οποίοι επελέγησαν με κριτήριο τις υψηλές ακαδημαϊκές τους επιδόσεις. Επίσης, έγιναν δεκτοί να συμμετάσχουν (επιλεγμένοι με τα ίδια κριτήρια, όμως χωρίς οικονομική ενίσχυση) φοιτητές από τα πανεπιστημιακά ιδρύματα της Κρήτης, καθώς και Έλληνες και ξένοι ερευνητές. 

Πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής των Διαλέξεων Ωνάση είναι ο ομότιμος καθηγητής Γιάννης Παπαμαστοράκης (ΙΤΕ).

Οι Σεμιναριακές Διαλέξεις Ωνάση διεξάγονται για δέκατο τέταρτο συνεχές έτος στο Ηράκλειο Κρήτης, με τη συνεργασία του Ιδρύματος Ωνάση και του ΙΤΕ. Οι Διαλέξεις Ωνάση αφορούν τους διάφορους κλάδους των θετικών επιστημών –Φυσική, Βιολογία, Χημεία, Πληροφορική, Μαθηματικά–, εστιάζουν πάντοτε σε θέματα που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της έρευνας, παραδίδονται στην αγγλική γλώσσα από εξέχουσες επιστημονικές προσωπικότητες και συμπληρώνονται από διαλέξεις διακεκριμένων Ελλήνων επιστημόνων των αντίστοιχων κλάδων. Για τον λόγο αυτόν, έχουν καθιερωθεί παγκοσμίως ως ο πλέον υψηλού επιπέδου θεσμός αυτού του είδους. 

Συνολικά, έχουν διεξαχθεί 21 εβδομαδιαίες σειρές διαλέξεων στους κλάδους της Φυσικής, της Χημείας, της Βιολογίας και της Πληροφορικής, αρχής γενομένης από το έτος 2001. Ομιλητές ήταν 141 επιστήμονες διεθνούς εμβέλειας: εξ αυτών, 16 νομπελίστες, 3 κάτοχοι του βραβείου Turing (ύψιστο βραβείο Πληροφορικής), 1 κάτοχος Fields Metal (ύψιστο βραβείο Μαθηματικών). Επίσης, 43 ήταν Έλληνες (19 από ιδρύματα του εξωτερικού, 24 από ελληνικά ιδρύματα). Συνολικά, έγιναν δεκτοί να παρακολουθήσουν τις διαλέξεις περισσότεροι από 1.500 φοιτητές (1.200 Έλληνες και 300 από άλλες χώρες). Εκτός από τις ειδικές διαλέξεις προς τους φοιτητές, κατά κανόνα οι κεντρικοί ομιλητές έδωσαν και δημόσια ομιλία που απευθυνόταν στο ευρύ κοινό. Όλες οι Διαλέξεις βιντεοσκοπούνται και αναρτώνται στον ιστότοπο των Σεμιναριακών Διαλέξεων Ωνάση. Η δημόσια ομιλία του εκάστοτε νομπελίστα μεταδίδεται ζωντανά μέσω διαδικτύου. Η ιδιαιτερότητα των Σεμιναριακών Διαλέξεων Ωνάση έγκειται στο γεγονός ότι παγκόσμιας εμβέλειας επιστήμονες (κάτοχοι βραβείου Νόμπελ ή εφάμιλλοι) δεν δίνουν απλώς μία διάλεξη, ως είθισται σε άλλες διοργανώσεις παρόμοιου χαρακτήρα, αλλά παραμένουν για όλη την εβδομάδα των Διαλέξεων στο Αμφιθέατρο του ΙΤΕ, αλληλεπιδρώντας με τους φοιτητές. Για την επιλογή των προσκεκλημένων ομιλητών έχει συγκροτηθεί δεκαμελής επιστημονική επιτροπή από Έλληνες καθηγητές διεθνούς αναγνώρισης.

Οι Διαλέξεις έχουν ως στόχο την περαιτέρω εκπαίδευση και προώθηση νέων, ταλαντούχων επιστημόνων, μεταπτυχιακών και τελειόφοιτων φοιτητών από τον χώρο των θετικών επιστημών. Κάθε κύκλος διαλέξεων διαρκεί μία εβδομάδα. Το Ίδρυμα Ωνάση καλύπτει τα έξοδα μετακίνησης και παραμονής στο Ηράκλειο της Κρήτης τόσο των ομιλητών όσο και των φοιτητών που γίνονται δεκτοί. Αποκλειστικό κριτήριο για την επιλογή των φοιτητών είναι οι ακαδημαϊκές τους επιδόσεις. Αυτές αποδεικνύονται από βεβαιώσεις σπουδών και δύο συστατικές επιστολές που αποστέλλονται απευθείας από καθηγητές που τους γνωρίζουν από τις σπουδές τους και εν γένει από το έργο τους.   

Οι φοιτητές που έχουν γίνει δεκτοί είναι υποχρεωμένοι να εγγράφονται σε σχετικό παρουσιολόγιο καθημερινώς πριν από την έναρξη των Διαλέξεων, να παρακολουθούν ανελλιπώς και να κρατούν σημειώσεις από τις ομιλίες. Για να λάβουν Δίπλωμα Συμμετοχής υποχρεούνται να αποστείλουν εντός 30 ημερών από τη λήξη των Διαλέξεων έκθεση-αναφορά 10 σελίδων, η οποία βασίζεται στις σημειώσεις που έχουν κρατήσει. 

Τη συνεισφορά των Διαλέξεων Ωνάση στη διεθνή ακτινοβολία της Ελλάδας την κατέδειξε και η υποστήριξη που έλαβε η χώρα μας όταν, το έτος 2012, όπως προαναφέρθηκε, 23 παγκοσμίου φήμης επιστήμονες (21 εξ αυτών νομπελίστες) υπέβαλαν προς τους ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπόμνημα με το οποίο ζητούσαν την ένθερμη υποστήριξη της Ελλάδας και των ακαδημαϊκών και ερευνητικών της ιδρυμάτων. Δώδεκα από τους νομπελίστες που υπέγραψαν το υπόμνημα συγκαταλέγονται στους ομιλητές των Διαλέξεων Ωνάση. Η γνωριμία τους με την επιστημονική κοινότητα της Ελλάδας μέσω του ΙΤΕ και οι θετικότατες εμπειρίες που αποκόμισαν κατά την επίσκεψή τους αποδείχθηκαν παράγοντες καθοριστικής σημασίας για να αποδεχθούν να συνυπογράψουν το σχετικό υπόμνημα. 

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το πλήρες πρόγραμμα των Σεμιναριακών Διαλέξεων του ΙΤΕ, μπορείτε να επισκεφθείτε τον σχετικό ιστότοπο.



Κάντε κλικ επάνω στις εικόνες για μεγέθυνση

Κορυφή της σελίδας