Από τη μνήμη στην εμπειρία
ΓΡΑΦΕΙ Η ΗΩ ΠΑΣΧΟΥ

Με αφορμή την ομιλία του Stephen Mayes στην ημερίδα «Η φωτογραφημένη πόλη: Προσεγγίσεις και προεκτάσεις» (Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, 26 Νοεμβρίου 2013).


Tελευταίος ομιλητής της ημερίδας «Η φωτογραφημένη πόλη: Προσεγγίσεις και προεκτάσεις», o Stephen Mayes επικεντρώθηκε στη μεταμόρφωση της φωτογραφίας από αντικείμενο σε εμπειρία, θέμα που τον έχει απασχολήσει έντονα τα τελευταία χρόνια, ως διευθύνοντα σύμβουλο στο VII Photo Agency της Νέας Υόρκης. Στην εποχή της ψηφιακής εικόνας, τόνισε ο Mayes, είναι πράγματι ραγδαίες οι εξελίξεις στη φωτογραφία, τόσο ως προς τη διαχείριση της εικόνας από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όσο και ως προς τον τρόπο που το κοινό αντιμετωπίζει τις εικόνες αυτές.

Όλο και περισσότερες φωτογραφίες «κυκλοφορούν» στο διαδίκτυο χωρίς συγκεκριμένο παραλήπτη, προερχόμενες κυρίως από έναν άγνωστο δημιουργό. Πώς λοιπόν διασφαλίζεται ο ρόλος του επαγγελματία φωτογράφου αλλά και των πρακτορείων, των εφημερίδων ή ακόμη και των ιστοσελίδων με φωτογραφικό υπόβαθρο;

Σύμφωνα με τον Mayes, ενημερωνόμαστε για την επικαιρότητα χωρίς να παρατηρούμε την πραγματική προέλευση της είδησης. Οι ταχύτητες είναι τρομερά υψηλές και οι φωτογραφίες πολλές φορές υποκαθιστούν το κείμενο. Παρ’ όλα αυτά, σε αυτό το κλίμα συνεχούς αστάθειας για τους επαγγελματίες του χώρου, ο Mayes πιστεύει πως υπάρχουν στη διάθεση των φωτογράφων καινούργια «εργαλεία» προσέγγισης του θέματός τους. Αρκετά αισιόδοξος ο ίδιος, επισήμανε πως «τα λεγόμενα “έξυπνα” κινητά τηλέφωνα μπορούν, στα χέρια ενός έμπειρου φωτογράφου, να γίνουν αποκαλυπτικά σε ό,τι αφορά τον τρόπο που θα κάνει το τελικό κλικ».

Όπως εξήγησε ειδικότερα ο Mayes, «το γεγονός πως το κινητό τηλέφωνο είναι εύκολο να το μεταφέρεις χωρίς να γίνεσαι εύκολα αντιληπτός δίνει τη δυνατότητα, ειδικά στους φωτορεπόρτερ, να έλθουν πιο κοντά στο θέμα τους. Περά απ’ αυτό, η αμεσότητα αλλά και η οικειότητα που δημιουργούνται μεταξύ του φωτογράφου και ενός άλλου ανθρώπου είναι σαφώς μεγαλύτερες όταν δεν υπάρχει η “απόσταση της μηχανής”. Για πρώτη φορά, η τελική φωτογραφία, και για τον επαγγελματία και για τον ερασιτέχνη, δεν είναι απλώς ένα αντικείμενο, ένα τυπωμένο αρχείο. Στη σημερινή εποχή, η φωτογραφία έχει γίνει μία στιγμή, την οποία ο θεατής “προσπερνάει” βιαστικά κινούμενος προς την επόμενη εικόνα. Με την ίδια ταχύτητα».

Ο Μayes χρησιμοποίησε το παράδειγμα του David Hockney και τη σειρά του με τα κολάζ από πολλές πολαρόιντ. Τη δεκαετία του 1980, ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης είχε ήδη αποτυπώσει  την έννοια του χρόνου στη φωτογραφία. Φωτογράφιζε την ίδια εικόνα σε διαφορετικές χρονικές στιγμές και στο τέλος τις ένωνε όλες μαζί. Στην προκειμένη περίπτωση, ο χρόνος έγινε βασικός παράγοντας όχι μόνο για τη δημιουργία της εικόνας αλλά και για την κατανόησή της, κάτι που στις μέρες μας συμβαίνει σε καθημερινή βάση.

Παλαιότερα, η αναλογική φωτογραφία (φιλμ, εκτύπωση, κ.λπ.) ήταν ένα συγκεκριμένο αντικείμενο. Σήμερα όμως η ίδια ψηφιακή εικόνα μπορεί ταυτόχρονα να «βρίσκεται» σε διαφορετικά μέρη, σε διαφορετικές ώρες και να σημαίνει διαφορετικά πράγματα την ίδια στιγμή. Η φωτογραφία έπαψε να είναι απλώς μια μορφή καταγραφής και μετατράπηκε αναπόφευκτα σε ένα ρευστό ντοκουμέντο, σχεδόν άυλο στις οθόνες μας. Για τον λόγο αυτόν, στις μέρες μας, βρίσκεται στο σταυροδρόμι της τεχνολογίας και των πολιτισμικών αλλαγών. Σύμφωνα με τον Mayes, δεν υπάρχει κανένα άλλο μέσο που να παίζει εξίσου σημαντικό ρόλο σε όλες τις αλλαγές που συμβαίνουν στον κόσμο, τόσο σε ιδιωτικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο.

Τελειώνοντας με έναν τόνο αισιοδοξίας για το μέλλον των εμπειριών μας, ο ομιλητής έθεσε και ζητήματα ευθύνης για τους δημιουργούς, τους επαγγελματίες του χώρου και το κοινό: «Ως επαγγελματίες πρέπει να δώσουμε κατευθύνσεις και να βοηθήσουμε το κοινό να κατανοεί τις φωτογραφίες και να παρατηρεί τις διαδικτυακές πηγές από τις οποίες προέρχονται. Αποτελεί θέμα παιδείας αλλά και διαδικασία εκπαίδευσης να “διαβάζεις” τις εικόνες με έναν άλλον τρόπο, πιο ουσιαστικό. Να βλέπεις πέρα από το θέμα, να καταλαβαίνεις το νόημα της φωτογραφίας, το περιεχόμενό της και, φυσικά, να ξέρεις πάντα από πού και από ποιον προέρχεται. Τότε, η φωτογραφία μετατρέπεται πραγματικά σε μια εμπειρία πληροφοριών, γνώσεων και –γιατί όχι;– χαράς».

 

Κάντε κλικ επάνω στις εικόνες για μεγέθυνση

Κορυφή της σελίδας