«Το Reactivate Athens θα είναι μια πλούσια εργαλειοθήκη ιδεών»
ΑΠΟΔΟΣΗ: ΛΗΔΑ ΜΠΟΥΖΑΛΗ
Η ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ALFREDO BRILLEMBOURG ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΗΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ «REACTIVATE ATHENS»
   

Πηγή έμπνευσης για τους αρχιτέκτονες αποτέλεσε ανέκαθεν η Αθήνα, ιδιαίτερα δε κατά τον 18ο αιώνα. Είναι λοιπόν σημαντικό το ότι η Αθήνα θα δώσει και πάλι την έμπνευση στους αρχιτέκτονες του 21ου αιώνα.

Η αρχιτεκτονική αλλάζει, όπως άλλωστε τα περισσότερα επαγγέλματα. Ουσιαστικά, ο νέος αρχιτέκτονας του 21ου αιώνα είναι ταυτόχρονα κάποιος που οικοδομεί, αλλά και που «παράγει» την πόλη. Πριν ξεκινήσουμε να κτίζουμε πρέπει να μάθουμε να σκεφτόμαστε. Οι πρώτες ύλες δεν είναι ανεξάντλητες. Παλαιότερα επικρατούσε μια κατασκευαστική φρενίτιδα· κατά τον 20ό αιώνα, κατασκευάζαμε τη μοντέρνα εποχή. Τώρα καλούμαστε να σκεφτούμε προσεκτικά τα πράγματα που κτίζουμε. Επομένως, ο σύγχρονος αρχιτέκτονας είναι περισσότερο ένας «διαμεσολαβητής», κάποιος που σχεδιάζει τα πρωτόκολλα βάσει των οποίων θα κτιστεί η πόλη.

Είμαι συνιδρυτής (μαζί με τον Hubert Klumpner) του Urban-Τhink Τank (U-ΤΤ), ενός διεπιστημονικού, σχεδιαστικού γραφείου, το οποίο λειτουργεί σε υψηλό επίπεδο σε όλο τον κόσμο. Αυτήν τη στιγμή, έχουμε συνεργασίες στο Κέιπ Τάουν, στο Σάο Πάολο, στο Καράκας, στην πόλη της Νέας Υόρκης, στο Μπρονξ και, πλέον, στην Ευρώπη. Κατά τα τρία τελευταία χρόνια, αναζητούσαμε το σημείο της Ευρώπης από όπου θα ξεκινούσαμε τη συζήτηση σχετικά με την πόλη. Ερχόμενος στην Αθήνα, ως μέλος της πρωτοβάθμιας Επιτροπής Κρίσης για το «Rethink Athens», ενθουσιάστηκα με το όλο σχέδιο, διότι είναι πολύ ασυνήθιστα τα προγράμματα αστικής ανάπλασης τέτοιας κλίμακας. Θεωρώ ότι πρόκειται απλώς για την πρώτη φάση ενός διαλόγου σχετικά με την πόλη, ο οποίος θα συνεχιστεί επί πολύ ακόμη.

Η Αθήνα φλέγεται για ιδέες! Με αφετηρία την πρωτοβουλία του «Rethink Athens» προχωρούμε ακόμη πιο πέρα και δημιουργούμε το «Reactivate Athens». Η κρίση, την οποία διαπιστώνω εδώ, μου είναι πολύ οικεία. Προέρχομαι από το Καράκας, μια πόλη που και αυτή βρίσκεται από το 1998 σε μια δίνη προβλημάτων, βιώνοντας την πολιτική και οικονομική κρίση. Μου έρχονται στον νου, λοιπόν, αντίστοιχες εικόνες και συζητήσεις.

Πρέπει να κατανοήσουμε ότι τα προβλήματα είναι μεν τοπικής φύσεως, αλλά διασυνδέονται με ένα παγκόσμιο σύστημα. Μπορεί σήμερα να νιώθουμε ότι βιώνουμε ένα είδος αστικού δαρβινισμού: επικρατεί σκοτάδι και όλοι τρώγονται μεταξύ τους. Αυτή την εικόνα θέλω να την αντιστρέψω, προτείνοντας την εικόνα ενός αστικού thali. Το thali προέρχεται από την ινδική κουζίνα και αποτελεί μια εξαιρετική αναλογία για τα όσα προσπαθούμε να επιτύχουμε. Είναι ένα γεύμα το οποίο αποτελείται από πολλά διαφορετικά πιάτα. Κάθε συνδαιτυμόνας συνθέτει το δικό του πιάτο με όποια αναλογία θέλει. Τελικά, καθενός το πιάτο είναι διαφορετικό. Στο δικό μας, αστικό, thali, χρειάζεται καταρχάς να γνωρίζουμε τα συστατικά και, στη συνέχεια, να ανοίξουμε μια δημόσια συζήτηση σχετικά με τις καλύτερες ιδέες. Στη συνέχεια θα τις ανεβάσουμε online, ώστε να μπορεί ο κόσμος να τις σχολιάσει, και θα δημιουργήσουμε μια βάση δεδομένων και γνώσης. Η εκπαίδευση είναι το κλειδί. Οι πολίτες χρειάζεται να εκπαιδευτούν για να ζουν στην πόλη, και η πόλη θα πρέπει να είναι προετοιμασμένη για τους πολίτες που θα έλθουν.

Αυτό επιδιώκουμε να επιτύχουμε ως ενδιάμεσοι και υποκινητές: ποικιλομορφία και μια πόλη δημιούργημα των χρηστών της. Η πόλη θα κατασκευαστεί από τους πραγματικούς χρήστες της. Δεν θα επιβληθεί μια στρατηγική εκ των άνω, ούτε μια τοπικιστική στρατηγική βάσης. Θα πρέπει να συναντηθούμε στη μέση. Ο αρχιτέκτονας, εκ της θέσης του, είναι ο κατάλληλος επαγγελματίας για να αποτελέσει την «κόλλα», τον συνδετικό παράγοντα των δύο αυτών σημείων. Επομένως, ο νέος αρχιτέκτονας είναι αυτός που συντάσσει απλώς το πρωτόκολλο κατασκευής και θα πρέπει να παραμερίσει το εγώ του.

Ο 21ος αιώνας αφορά πράγματα ασαφή, αφορά την ποικιλομορφία, την πολυπλοκότητα. Δεν μπορούμε να περιορίσουμε την πόλη με απλουστεύσεις. Δεν πιστεύουμε πλέον ότι η αξία μιας πόλης είναι το ΑΕΠ της. Το κεφάλαιό της δεν μετριέται μόνο με βάση την απόδοσή του. Θα πρέπει να αναζητήσουμε νέες αξίες με τις οποίες θα μετράμε το δυναμικό μιας πόλης. Οι αξίες αυτές πιθανώς θα έχουν κοινωνική διάσταση. Οι κατασκευές των αρχιτεκτόνων είναι απλώς ένα κενό περίβλημα χωρίς νοηματικό περιεχόμενο. O χώρος στον οποίο βρισκόμαστε (το ισόγειο της ΣΤΑΣΥ στην οδό Αθηνάς), κενός καθώς ήταν μέχρι πριν από λίγους μήνες, δεν σήμαινε κάτι· μόνο τώρα, με σας και με εμένα εδώ, αποκτά νόημα. Οι άνθρωποι είναι το αντικείμενο και το υποκείμενο της Αρχιτεκτονικής. Και ο αρχιτέκτονας οφείλει να ακούει όσα θέλουν οι άνθρωποι και να δημιουργεί πλατφόρμες επάνω στις οποίες να μπορούν αυτές οι φωνές να γίνουν πραγματικότητα.

Η Αθήνα είναι, χωρίς αμφιβολία, μια παγκόσμια πόλη. Από την άλλη πλευρά, βιώνουμε την κατάρρευση της παγκόσμιας πόλης, όπως είναι το Καράκας, το Σάο Πάολο, το Λάγος κ.λπ. Γνωρίζουμε ότι άνθρωποι και πόλεις είναι απόλυτα συνυφασμένοι, σαν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Επιπλέον, η σύγχρονη τεχνολογία επιτρέπει στα δύο αυτά μέρη να συνδέονται με νέους τρόπους. Για πρώτη φορά στην ιστορία δεν χρειάζεται να ζει κάποιος σε μια πόλη για να έχει αστικό τρόπο ζωής, καθώς διασυνδέεται με εικονικό τρόπο με τόσο πολλούς ανθρώπους. Στόχος μας είναι ο αστικός πλανήτης. Αντιμετωπίζουμε όμως ένα πρόβλημα που δεν υπήρχε παλαιότερα: τον κατακερματισμό των πόλεων σε γκέτο του πλούτου και γκέτο της φτώχειας. Η πρόκληση για τον 21ο αιώνα είναι το γεφύρωμα αυτών των χασμάτων. Η επιστήμη μπορεί να μας βοηθήσει προς αυτή την κατεύθυνση. Εμείς επικεντρωνόμαστε στο κομμάτι της έρευνας· η τοπική αυτοδιοίκηση και οι πολίτες θα πρέπει να καθίσουν μαζί και να καταστρώσουν μιαν ατζέντα για τον σχεδιασμό του αστικού περιβάλλοντος.

Το εργαστήρι του «Reactivate Athens» είναι μια ανοικτή, ουδέτερη πλατφόρμα, ένα ακαδημαϊκό, ερευνητικό πρόγραμμα που στόχο έχει να μας οδηγήσει στην τρίτη φάση της ανασυγκρότησης του κέντρου της Αθήνας. Θα βρεθεί στο τέλος μια συγκεκριμένη, άμεση λύση, όμως προηγουμένως θα πρέπει να σκεφτούμε. Εάν δεν παραχθεί από τους ίδιους τους πολίτες, μια ανάπλαση μπορεί να μην έχει κανένα νόημα, ούτε βιωσιμότητα, γιατί δεν θα γίνει αποδεκτή. Ο κόσμος θα πρέπει να ταυτιστεί με αυτά τα προγράμματα, γι’ αυτό και η ανοικτή διαβούλευση είναι τόσο σημαντική.

Δεν ερχόμαστε με έτοιμες ιδέες, αλλά είμαστε εδώ για να ακούσουμε. Παράλληλα, όμως, χρειαζόμαστε στρατηγικές, βιώσιμες και ρεαλιστικές λύσεις. Η Αθήνα έχει τα δικά της μοναδικά χαρακτηριστικά, τον μνημειακό της χαρακτήρα, το παραλιακό της μέτωπο, όπως το Ρίο ντε Τζανέιρο και το Τελ Αβίβ, και πρέπει να τα αναδείξει. Χρειάζεται όμως και μια νέα ταυτότητα, η οποία δεν θα βασίζεται στο παρελθόν. Τα παραδείγματα άλλων πόλεων είναι χρήσιμα: το Άμστερνταμ έχει ήδη αντιμετωπίσει το πρόβλημα της πορνείας, η Ζυρίχη τα ναρκωτικά, η Νέα Υόρκη με το Μπρονξ και το Χάρλεμ το ζήτημα της εκπαίδευσης των πολύ φτωχών στρωμάτων. Υπάρχει δηλαδή στη διάθεσή μας μια πλούσια εργαλειοθήκη ιδεών, την οποία μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε προκειμένου να δημιουργήσουμε υβριδικές λύσεις, όχι εισαγόμενες, αλλά λύσεις που θα παραχθούν από τις τοπικές συνθήκες.

Η βασική λειτουργία μιας πόλης είναι ο πολιτικός διάλογος. Θα πρέπει λοιπόν να δημιουργήσουμε τον κατάλληλο χώρο για να ζήσουμε και να κάνουμε διάλογο, αλλά και για να ανοίξουμε μια σειρά από θέματα που προκύπτουν από τη λειτουργία της πόλης και αποκαλύπτουν τις διεργασίες της. Για τον Πλάτωνα, η πολιτική ήταν μια ρήξη στη λογική της Αρχής, των αξιών. Οι αξίες μεταβάλλονται με την πάροδο του χρόνου, γι’ αυτό και θα πρέπει να ανακαλύψουμε τις νέες μας αξίες. Θα απευθύνουμε λοιπόν μιαν ανοικτή πρόσκληση μέσω του Τύπου, λέγοντας ότι αναζητούμε 101 σπουδαίες ιδέες. Πιθανότατα, θα λάβουμε χιλιάδες ιδέες, αλλά θα πρέπει να τις διυλίσουμε και να κρατήσουμε τις 101.

Σήμερα στην Αθήνα φαίνεται σαν να έχει επικρατήσει βαρυχειμωνιά· η πρωτεύουσα, τα κτήρια μοιάζουν παγωμένα στον χρόνο. Θα πρέπει λοιπόν να στραφούμε σε αυτούς που συμμετέχουν στη ζωή της πόλης και να φτιάξουμε τη συνταγή για την αναγέννησή της. Να ονειρευτούμε λίγο περισσότερο. Να ξεχάσουμε τις ιδεολογίες. Γιατί άραγε η Αριστερά δεν μπορεί να αναγνωρίσει ότι ορισμένα πράγματα γίνονται καλά από τις δυνάμεις της αγοράς; Και γιατί η Δεξιά δεν καταλαβαίνει ότι ορισμένα πράγματα τα διαχειρίζεται καλύτερα το κράτος;

Θα πρέπει να βρούμε το υβρίδιο, με κινητήρια δύναμη τον πνευματικό κόσμο και τους ακαδημαϊκούς, οι οποίοι, με την κριτική σκέψη τους, θα δημιουργήσουν μια νέα κατάσταση, που δεν θα είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο. Δεν μπορούμε να κτίσουμε μια στέρεη γέφυρα με θεμέλια μόνο στη μία πλευρά της. Χρειαζόμαστε μια γέφυρα που θα ενώνει πραγματικά τις δύο πλευρές. Πρέπει να επιστρέψουμε σε μια θετική, αισιόδοξη θεώρηση του κόσμου και να κατασκευάσουμε τις γέφυρες ώστε η γνώση να μας οδηγήσει σε έναν καλύτερο κόσμο. Πιστεύω πως μπορούμε να το πετύχουμε.

Κορυφή της σελίδας