ΜεταΠοίηση: H αιφνίδια στέρηση της οικειότητας
ΓΡΑΦΕΙ Η ΤΙΤΙΚΑ ΚΑΡΑΒΙΑ

Δημοσθένης Παπαμάρκος, ΜεταΠοίηση, Aθήνα: Κέδρος, 2012, 119 σελ. ISBN: 978-960-04-4269-4 

Αδυναμία, μοναξιά, ματαιωμένη εξέλιξη, εκδικητική διάθεση, βία, θάνατος: με αυτούς τους όρους και σε αυτό το πλαίσιο ο Δημοσθένης Παπαμάρκος, στη συλλογή διηγημάτων του με τίτλο ΜεταΠοίηση, επιχειρεί ένα παιχνίδι με τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και τον μύθο, προσπαθώντας να προσεγγίσει το μυστήριο της ύπαρξης και την ύπαρξη του άλλου. Η αυτοκτονία, η αδελφοκτονία, η δολοφονία, που επανέρχονται στα δώδεκα διηγήματα της συλλογής («Γκριχού», «Tseih She», «Ρίψασπις», «Τίσις», «Σποδός», «Πτέρυγα», «Εγκιβωτισμός», «Καΐνα», «Ferrum», «Μεταποίηση», «.45» και «Σαρκώζα»), δεν αποτελούν αυτοσκοπό, όπως προς στιγμήν μπορεί να θεωρήσει ο αναγνώστης· ούτε η γραφή του Παπαμάρκου είναι πεισιθάνατη. Η μεταποίηση του εγώ μέσω της αυτοκτονίας, του άλλου μέσω της αδελφοκτονίας ή της δολοφονίας, του εγώ και του άλλου μέσω της επίθεσης αυτοκτονίας τον ενδιαφέρει1 ως διαδικασία συνειδητοποίησης της ετερότητας στις ποικίλες της εκφάνσεις: του άλλου, του εαυτού ως άλλου, του άλλου που ενυπάρχει στον εαυτό: «…ζητούσες ακριβώς το αντίθετο μ’ αυτή τη φαντασίωση της βίας. Έναν ακόμα δεσμό» («Τίσις», σ. 34).

Στη ΜεταΠοίηση, ωστόσο, η «πληρότητα του εγώ» αντιμάχεται την ώσμωση με τον άλλο. Ακέραιο αλλά αποκομμένο το εγώ –σαν βγαλμένο από ταινία με ζόμπι– προκαλεί την απώλεια εαυτού και αλλήλων, για να εισπράξει τη λήθη· κάποιες στιγμές παραδέρνει ανελεύθερο, «γιατί δεν υπάρχει αγαθό που να ξεπληρώνεται με τη μοναξιά» («Καΐνα», σ. 73). Οι ήρωες του Παπαμάρκου πειραματίζονται με τον θάνατο («Πτέρυγα», «.45»), για να γευτούν την απόσταση που χαρίζει η αιφνίδια στέρηση της οικειότητας. Αν-οικειώνουν, μεταποιούν την ύπαρξη, τη δική τους και των άλλων, για να την παρατηρήσουν εν είδει φαινομενολογικής εποχής και να τη χαρτογραφήσουν.

Ανακαλώντας μία αξιοπρόσεκτη κειμενική παρακαταθήκη, από την Παλαιά Διαθήκη και τους Ψαλμούς του Δαυίδ ώς το δημοτικό τραγούδι, και από τους στίχους των Blue Öyster Cult ώς τον Neruda και το μπορχεσιανό El Libro de arena [Βιβλίο από άμμο], η ΜεταΠοίηση αναπλάθει, αναδιαμορφώνει και μετα-ποιεί παραδοσιακά, μεταμοντέρνα, gothic και νεορομαντικά στοιχεία. Όσο και αν η εκζήτηση δεν λείπει σε επιμέρους σημεία, ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναζήτηση μιας νέας ποιητικής μέσα από την αν-οικειωτική χρήση προγενέστερων αφηγηματικών μορφών σε νέα συμφραζόμενα.

Μεταποίηση – σύντηξη δύο χρόνων σε ένα σώμα – πλάνη:  ο ποιητικός και οντολογικός αναστοχασμός που ξεδιπλώνεται άλλοτε φανερά και άλλοτε κρυπτικά στα διηγήματα της συλλογής του Παπαμάρκου κορυφώνεται στο τελευταίο, όταν ο αφηγητής του παρατηρεί: «...η Σαρκώζα ήταν μια ακόμη πόλη και το ταξίδι τους εδώ δεν ήταν ταξίδι. Ήταν κομμάτι της πλάνης μας στον κόσμο. Δεν τους είχα φέρει μακρύτερα από ό,τι στο παρελθόν. Τους είχα φέρει απλά αλλού. Όπως πάντα». («Σαρκώζα», σ. 113.)

Η μεταποίηση δεν είναι εντέλει παρά μια «απαγορευμένη» αναπαράσταση, που δείχνει πως δεν απεικονίζεται παρά μία μόνο πλευρά, όπως συμβαίνει και με τον ομώνυμο πίνακα του Magritte που κοσμεί το εξώφυλλο. Όσο για τη ΜεταΠοίηση, την καλωσορίζουμε ως το αποτύπωμα μιας εν εξελίξει συγγραφικής ιδιοϋφίας. 

(Η Τιτίκα Καραβία είναι δρ Θεωρίας Λογοτεχνίας και Πολιτισμικής Κριτικής.)




1 Βλ. τα όσα αναφέρει στην παρουσίαση των διηγημάτων στο Τμήμα Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης.

 


..