Σώματα σε Κρίση στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών
Στιγμιότυπο από την παρουσίαση-εργαστήριο της χορογράφου Αικατερίνης Ντινοπούλου
Στιγμιότυπο από την παρουσίαση-εργαστήριο της χορογράφου Αικατερίνης Ντινοπούλου
   

Πώς είναι το βλέμμα μας στο σώμα σε κρίση;
Πώς σκεφτόμαστε για το σώμα;
Τι νιώθουμε με το σώμα;
Τι είναι το σώμα;
Τι κάνουμε με το σώμα μας; 

Συζητήσεις, εργαστήρια, βιντεοπροβολές και performances περιλάμβανε η ημερίδα με τίτλο «Το Σώμα σε Κρίση» που διοργάνωσε ο Σύνδεσμος Υποτρόφων στις 4 Νοεμβρίου 2012 στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών. 

Για την υλοποίησή της συνεργάστηκαν εννέα υπότροφοι και άλλοι τόσοι εκτός Συνδέσμου ομιλητές και performers, μεταξύ των οποίων και δύο προσκεκλημένοι από το εξωτερικό. Την οργανωτική επιτροπή συναποτελούσαν ο Κωνσταντίνος Μίχος, στον οποίο οφείλεται και η ιδέα της διοργάνωσης, η Μυρτώ Γεωργακοπούλου και ο Πρόδρομος Προδρομίδης.

Το πρόγραμμα ξεκίνησε με το εργαστήριο κίνησης που συντόνισε η υπότροφος χορογράφος Γωγώ Πετραλή. Είχε τίτλο «Το σώμα στο χώρο: κίνηση εντός κι εκτός» και χρησιμοποίησε ως πηγή έμπνευσης το κτίριο της Στέγης, μαζί με την επιθυμία για «προσωπική αναστήλωση» μέσω της κίνησης και της έκφρασης. Σώματα και αισθήσεις ταξίδεψαν εντός και εκτός «οικοδομικών» ορίων και «φανταστικής» πραγματικότητας, καταθέτοντας συναισθηματικές ανάγκες και σχολιάζοντας κοινωνικοπολιτικούς ευνουχισμούς.

Στη συνέχεια, ο υπότροφος Πέτρος Φαραντάκης, δρ Φιλοσοφίας, μαζί με τον Θανάση Σακελλαριάδη, επίκουρο καθηγητή Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, διερεύνησαν το θέμα «Το ανθρώπινο σώμα: Από τη φυσικότητα στον εκπολιτισμό της τελείωσης. Η παραδοξότητα ενός ευρηματικού ανθρωπισμού». Από τη νεωτερικότητα και μετά, το σώμα εμφανίζεται ως σύνολο επιμέρους λειτουργιών που είναι δεκτικές όλο και περισσότερης φροντίδας, με αποτέλεσμα η ζωή του να ιατρικοποιείται με αυξανόμενο βαθμό, από τη γέννηση έως τον θάνατό του. Η εισήγηση διερεύνησε κατά πόσον αυτή η παραδοξότητα του σημερινού ιατρικού ουμανισμού –που κινείται μεταξύ επιμέλειας και ψυχρής εξέτασης του σώματος– ισοδυναμεί με αλόγιστη διαχείρισή του. Σε παράλληλη δράση, σε άλλο χώρο της Στέγης, η συνθέτρια, μουσικολόγος και εικαστικός Εσθήρ Λέμη ανέπτυξε το θέμα «Το όριο της σωματικότητας (the embodied line)», σε διαδραστική συνεργασία με την ομάδα COM.ODD.OR.

Αμέσως μετά, η υπότροφος Αικατερίνη Ντινοπούλου, χορογράφος και καλλιτέχνιδα διαδραστικού βίντεο της καλλιτεχνικής εταιρείας Detour Collective, μίλησε με θέμα «Φυσικά και ψηφιακά σώματα: Η διαδραστική τηλεπαρουσία στις τηλεματικές παραστάσεις και εγκαταστάσεις». Η συγκεκριμένη παρουσίαση-εργαστήριο εξέτασε τη σχέση του ερμηνευτή με την ψηφιακή εικόνα του σώματός του, καθώς και το πώς ένας θεατής, συμμετέχοντας ενεργά, μπορεί να ενσωματώσει την ψηφιακή του παρουσία και να χορέψει ζωντανά σε επαφή με άλλους ανθρώπους που βρίσκονται σε απόσταση, όπως παρατηρήθηκε κατά τη διαδικασία ανάπτυξης και παρουσίασης της τηλεματικής παραστατικής εγκατάστασης ChatRooms (2009-2010).

Ακολούθησε η εισήγηση της υποτρόφου καλλιτέχνιδας Ελισάβετ Αντάπαση, με συνομιλήτριες την εικαστικό Μαρία Παπαδημητρίου, αναπληρώτρια καθηγήτρια Αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, και τη δρα Λιόπη Αμπατζή, κοινωνική ανθρωπολόγο. Θέμα της συζήτησης ήταν: «Θάνατος από σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα. Η οικονομική κρίση και η επίθεση στον εαυτό». Διερευνήθηκαν οι τρόποι με τους οποίους η σημερινή κοινωνική παθογένεια –οικονομική, πολιτική, ηθική– γεννά την επίθεση στον εαυτό, καταπιέζει, αλλοιώνει και αναιρεί το σώμα.

Σε μια παράλληλη δράση, η Σίσυ Λύκου, χοροθεραπεύτρια και ερευνήτρια του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης, συντόνισε το στούντιο με θέμα «Κρίση και διάλογος: Χοροκινητικές προσεγγίσεις στη σύγκρουση και τη συνεννόηση μέσω του σώματος». Με βάση το γεγονός ότι, συχνά, οι ματαιώσεις κοχλάζουν μέσα στον άνθρωπο μέχρι να γίνουν θυμός –όταν κάποιος δεν μπορεί να βρει την «κατάλληλη λέξη»–, οι συμμετέχοντες στο εργαστήριο πειραματίστηκαν, ομαδικά ή σε δυάδες, με τρόπους συνεννόησης χωρίς τον «λόγο». Δοκίμασαν χοροκινητικές μεθόδους σύνδεσης του σώματος με τα καθημερινά διλήμματα και τις αδυναμίες που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε ιδίως σε περιόδους κοινωνικών κρίσεων.

«Το ευδαιμονικό σώμα μένει πάντα μόνο» ήταν ο τίτλος της συζήτησης της υποτρόφου Μαρίας Ανθυμίδου με τον Σταύρο Κωνσταντακόπουλο, επίκουρο καθηγητή Πολιτικής Θεωρίας του Παντείου Πανεπιστημίου. Στις νεωτερικές κοινωνίες συναντάμε το εξής παράδοξο: ενώ οι άνθρωποι έχουν την αίσθηση ότι είναι ίσοι μεταξύ τους, ταυτόχρονα δεν απεμπολούν την επιθυμία να διακριθούν από τους άλλους. Μόνο που το κυνήγι για διάκριση τους καθιστά ανταγωνιστικούς και αποξενώνει τον έναν από τον άλλον. Η ευδαιμονική κοινωνία είναι κοινωνία της επιφανειακής χαράς αλλά ταυτόχρονα της απομόνωσης και της μελαγχολίας.

Η επίτιμη πρόεδρος του Συνδέσμου και επίκουρη καθηγήτρια της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιωάννα Ν. Κονδύλη, ο υπότροφος σκηνοθέτης Κωνσταντίνος Αρβανιτάκης και η ιστορικός χορού Νατάσσα Χασιώτη συζήτησαν με θέμα «Εξαιρετικά σώματα στο αρχαίο ελληνικό και σύγχρονο θέατρο», χρησιμοποιώντας ποικίλα παραδείγματα, από τον Οιδίποδα και τον Φιλοκτήτη έως τον Συρανό ντε Μπερζεράκ. Διερεύνησαν αναπαραστάσεις του σώματος με αναπηρία στο αρχαίο και στο σύγχρονο θέατρο, και ειδικότερα τη σχέση των σωμάτων υπό εξαίρεση με το Κράτος και τον Νόμο.

Η ημερίδα έκλεισε στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης με μια παρουσίαση στην οποία συμμετείχαν τρεις ομιλητές. Η ιστορικός-σκηνοθέτρια Έλενα Πατρικίου ανέπτυξε το θέμα «Από την αστική πατριαρχικότητα στον ναρκισσιστικό εκφασισμό. Η ταραγμένη ιστορία της αναπαράστασης του ανδρικού σώματος στον χορό του 20ού αιώνα». Από τον χορευτή του κλασικού μπαλέτου στον Νιζίνσκι ή στο σχεδόν απόν ανδρικό σώμα του προπολεμικού μοντέρνου χορού, το ανδρικό σώμα που χορεύει έρχεται στο επίκεντρο μετά τον πόλεμο. Ανδρικά σώματα, μέσα στην πληθυντικότητά τους, αναπαράγουν τις πολλαπλές αγχωτικές διαστάσεις της κρίσης της ανδρικής ταυτότητας κατά τον 20ό αιώνα.

Η δρ Stacey Prickett, επίκουρη καθηγήτρια του βρετανικού Πανεπιστημίου Ροχάμπτον, μίλησε με θέμα «Ο χορός είναι όπλο: Επαναστατημένα σώματα σε διαμαρτυρία και αλληλεγγύη». Η παρουσίασή της επικεντρώθηκε στις οργανωτικές και δημιουργικές στρατηγικές ενός επαναστατικού χορευτικού κινήματος που αναδείχθηκε κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης του 1930 στη Νέα Υόρκη, όπου νεαροί χορευτές απευθύνθηκαν σε ένα νέο κοινό χρησιμοποιώντας τον χορό για να αμφισβητήσουν την καταπίεση, να προκαλέσουν την αλλαγή και να ενσταλάξουν ελπίδα στους κοινωνικά παραγκωνισμένους.

Η χορογράφος Stephanie Maher ανέπτυξε, τέλος, το θέμα «Από την ακτιβιστική σκηνή του Σαν Φρανσίσκο σε μια αυτόνομη κοινότητα καλλιτεχνών στη Γερμανία». Μίλησε για το φορτίο της επιθυμίας για δημιουργικότητα και για αυτονομία, το οποίο οδηγεί σε ευρηματικούς χώρους και τόπους.

Τη συζήτηση με το κοινό συντόνισε η υπότροφος ιστορικός χορού Στεριανή Τσιντζιλώνη.

(Φωτογραφίες: Εύα Τσαγκαράκη)


Κάντε κλικ επάνω στις εικόνες για μεγέθυνση
Στο φουαγέ της Στέγης πραγματοποιήθηκε η συζήτηση της χορογράφου Μαρίας Ανθυμίδου και του καθηγητή Σταύρου Κωνσταντακόπουλου, με συντονιστή τον οικονομολόγο Πρόδρομο Προδρομίδη και με θέμα: «Το ευδαιμονικό σώμα μένει πάντα μόνο»
Ο σκηνοθέτης Κωνσταντίνος Αρβανιτάκης, η νομικός Ιωάννα Ν. Κονδύλη και η ιστορικός χορού Νατάσσα Χασιώτη, με συντονίστρια τη Μυρτώ Γεωργακοπούλου, αντάλλαξαν απόψεις σχετικά με τα «Εξαιρετικά σώματα στο αρχαίο ελληνικό και σύγχρονο θέατρο»
Η Εσθήρ Λέμη, συνθέτρια, δρ Μουσικολογίας και εικαστικός, διερεύνησε «Το όριο της σωματικότητας»

Κορυφή της σελίδας