Στην έκθεση του Helmut Newton
ΓΡΑΦΕΙ Η ΗΩ ΠΑΣΧΟΥ
Helmut Newton, <i> Rouge à lèvres étalé</i>, <i> Vogue France</i>, 1983, Paris © Helmut Newton Estate
Helmut Newton, Rouge à lèvres étalé, Vogue France, 1983, Paris © Helmut Newton Estate
Helmut Newton, <i> Bergstrom, au-dessus de Paris</i>, 1976, Paris © Helmut Newton Estate
Helmut Newton, Bergstrom, au-dessus de Paris, 1976, Paris © Helmut Newton Estate
   

O Helmut Neustädter (Newton), παιδί αστικής οικογένειας της περιοχής του Schöneberg, γεννιέται στο Βερολίνο στις 31 Οκτωβρίου του 1920. Σε ηλικία δώδεκα χρονών αγοράζει με το χαρτζιλίκι του την πρώτη του φωτογραφική μηχανή, μια Box Tengor Agfa. Χρησιμοποιεί αμέσως στο μετρό το πρώτο του φιλμ (οκτώ στάσεις, 6x9 εκ.). Ένα μόνο αρνητικό άξιζε τελικά να εκτυπωθεί και αποτύπωνε τον ραδιοφωνικό πύργο του Βερολίνου, το Funkturm. Πρόκειται, κατά μία έννοια, για την πρώτη του φωτογραφία, «επηρεασμένη από τον ζωγράφο Moholy Nagy», όπως θα πει ο ίδιος αργότερα.

Χάρις στις γνωριμίες της μητέρας του, εκπαιδεύεται δίπλα στη διάσημη φωτογράφο Yva (καλλιτεχνικό ψευδώνυμο της Else Ernestine Neuländer-Simon), η οποία, σύμφωνα με τον Newton, «έκανε κυρίως φωτογραφίσεις μόδας, πορτρέτα χορευτών και ηθοποιών». Στη διάρκεια αυτής της πρακτικής μυείται στο πορτρέτο, στο γυμνό και στη φωτογραφία μόδας. Είχε στη διάθεσή του το στούντιο την ώρα που ήταν κλειστό, οπότε μπορούσε να εξασκείται ελεύθερα: «Φωτογράφιζα τις φίλες μου με τα ρούχα και τα καπέλα της μητέρας μου, που ενημερωνόταν από όλα τα περιοδικά μόδας. Ήδη αρκετά ικανός με τη φωτογραφική μηχανή, προσπαθούσα να μιμηθώ το στυλ των φωτογραφιών που έβρισκα, και η φιλοδοξία μου ήταν να γίνω φωτογράφος της Vogue». 

Τον Νοέμβριο του 1938, όταν ξεκινά ο διωγμός της «Νύχτας των Κρυστάλλων», ο Helmut φεύγει από το οικογενειακό διαμέρισμα και κρύβεται επί δύο εβδομάδες. Περιπλανώμενος μόνος στους δρόμους, προσπαθεί να γλιτώσει από τις επιδρομές κατά των Εβραίων. Όταν τα πράγματα ηρεμούν, η μητέρα του, με τη βοήθεια κρυφών διασυνδέσεων, καταφέρνει να του βρει ένα διαβατήριο. Ο Helmut εγκαταλείπει τη Γερμανία στις 5 Δεκεμβρίου με τρένο που τον οδηγεί στην Τεργέστη. Δεν θα ξαναδεί ποτέ τον πατέρα του. «Πήρα μαζί μου ό,τι μπορούσα. Είχα μερικές φωτογραφικές μηχανές, κυρίως μία Rolleicord και μία Kodak, και έλπιζα ότι θα με βοηθήσουν να κερδίσω τη ζωή μου επαγγελματικά».

Ο Helmut σύντομα προσλαμβάνεται ως φωτογράφος στην κοσμική στήλη της Singapore Straits Times. Στη Σιγκαπούρη, οι οίκοι ανοχής ήταν τόσο εμφανείς όσο και στο Βερολίνο. «Η πορνεία ήταν μεγάλη επιχείρηση, η οποία εκτυλισσόταν σε εξωτερικούς χώρους. Από την ημέρα που ο αδερφός μου μού έδειξε την Erna La Rouge, η ιδέα ότι μπορούσαμε να αγοράσουμε τον έρωτα με γοήτευε. Λάτρευα τα μπορντέλα». 

Όμως, εξαιτίας ενός προβλήματος με την άδεια παραμονής, ο Helmut αναχωρεί από τη Σιγκαπούρη το 1940, ελπίζοντας σε μια νέα αρχή στην Αυστραλία. Με το τέλος του πολέμου, ο Helmut Neustädter αποκτά την αυστραλιανή υπηκοότητα. Με την ευκαιρία αυτήν, αλλάζει το επίθετό του σε Newton, γιατί πιστεύει πως είναι η σωστότερη απόδοση του επωνύμου του. Ανοίγει ένα μικρό στούντιο φωτογραφίας: κάνει πορτρέτα και φωτογραφίες γάμων. Εκεί θα γνωρίσει, το 1947, την ηθοποιό June Brunell, η οποία και θα του ποζάρει. Παντρεύονται στις 13 Μαΐου του 1948 και δεν θα χωρίσουν ποτέ μέχρι τον θάνατο του Newton.

Δέκα χρόνια αργότερα, μετακομίζει μαζί με τη σύζυγό του στο ξενοδοχείο Boissy d’Anglas. Ο Helmut προσπαθεί να βρει δουλειά σε ένα από τα γνωστά γαλλικά περιοδικά. Ύστερα από αποτυχημένες προσπάθειες, κυρίως με το Elle, καταφέρνει τελικά να συνεργαστεί με το περιοδικό Jardin des modes. O Helmut θεωρούσε ότι οι Γάλλοι τού έμαθαν τη μόδα – «με τον τρόπο που ντύνονταν και με τον τρόπο που ζούσαν».

Τη δεκαετία του ’60, ο Ηelmut προσλαμβάνεται με πλήρες ωράριο στη γαλλική Vogue. Περιστασιακά δημοσιεύονται φωτογραφίες του και στην αγγλική έκδοση του περιοδικού. «Έτσι ξεκίνησαν όλα για μένα. Βρέθηκα στη γαλλική Vogue και η καριέρα μου απογειώθηκε. Επί είκοσι τρία χρόνια έδωσα στο περιοδικό τον καλύτερο μου εαυτό. [...] Στο εξής, κανένας δεν μπορούσε να με παρασύρει, ήξερα ακριβώς το στυλ των φωτογραφιών που ήθελα να κάνω. [...] Έπρεπε να προσβλέπει κανείς σε κάτι αρκετά σέξι». 

Ο Newton αναχωρεί για τη Νέα Υόρκη, διάσημος πια το 1971, προκειμένου να πραγματοποιήσει σειρά φωτογραφιών για την αμερικανική Vogue, συνεχίζοντας αυτό που έκανε ήδη στη Γαλλία επί εννέα χρόνια. «Οι φωτογραφίες μου για τη γαλλική έκδοση ήταν ταμπού στην Αμερική». Ταλαιπωρημένος από τους εξαντλητικούς ρυθμούς της ζωής στη Νέα Υόρκη, κοιμάται λίγο και καπνίζει πολύ, με αποτέλεσμα να πάθει έμφραγμα στη μέση μιας φωτογράφισης στο Σέντραλ Παρκ. 

Το 1976, κυκλοφορεί το πρώτο βιβλίο του Helmut Newton, White Woman, το οποίο και προκαλεί σκάνδαλο. Με αφορμή αυτό χρησιμοποιείται για πρώτη φορά η έκφραση «porno chic».

Το 1981, το ζεύγος Newton εγκαταλείπει το Παρίσι για το Μόντε Κάρλο, «εκεί που ο ήλιος λάμπει και είμαστε προστατευμένοι από τους φόρους». Κάθε χειμώνα, μέχρι τον θάνατο του Newton, διαμένουν στο Λος Άντζελες. Την ίδια περίοδο, ο φωτογράφος εκθέτει τη σειρά «Grands Nus» στην αίθουσα τέχνης Templon στο Παρίσι. Η ενότητα αυτή ξεκίνησε το 1980, εμπνευσμένη από τις φωτογραφίες ταυτοτήτων. 

Έναν χρόνο πριν από τα ογδοηκοστά γενέθλια του φωτογράφου, γίνεται η παρουσίαση του γιγαντιαίου λευκώματος με τίτλο Sumo από τις εκδόσεις Taschen. To μοναδικό αυτό εγχείρημα σχολιάζεται από τον Τύπο ως «το μεγαλύτερο, βαρύτερο και ακριβότερο βιβλίο φωτογραφίας». Ζυγίζει τριάντα κιλά, έχει μέγεθος 50 x 70 εκ. και τετρακόσιες ογδόντα σελίδες. Το αντικείμενο τοποθετείται σε ένα αναλόγιο ειδικά σχεδιασμένο από τον Philippe Starck. H ιδέα ανήκει αποκλειστικά στην June, η οποία έχει σημαντικό ρόλο στην επιλογή των τετρακοσίων φωτογραφιών. Κάθε αντίτυπο είναι υπογεγραμμένο από τον Newton. 

Στις 23 Ιανουαρίου του 2004, θύμα καρδιακής προσβολής, ο Helmut Newton χάνει τον έλεγχο της Cadillac που οδηγούσε, στην έξοδο του ξενοδοχείου Chateau Marmont στο Χόλιγουντ: πεθαίνει σε ηλικία ογδόντα τριών ετών. Το Ίδρυμα Newton εγκαινιάζεται επίσημα στο Βερολίνο τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς. Ο τάφος του βρίσκεται στο Schöneberg στο Βερολίνο, στη γειτονιά των παιδικών του χρόνων, πολύ κοντά στον τάφο της Marlene Dietrich. 


Λίγα λόγια για την έκθεση... 

Στις 12 Νοεμβρίου 2012 εγκαινιάστηκε η αναδρομική έκθεση του Helmut Newton (1920-2004) στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση. Η έκθεση παρουσιάζει τις κυριότερες θεματικές του έργου του, τη μόδα, τη διαφημιστική φωτογραφία, το γυμνό, το πορτρέτο, το σεξ.

Μέσα σε έναν «κόσμο» ασπρόμαυρων και έγχρωμων εικόνων, ο θεατής έχει τη δυνατότητα να ανακαλύψει την ομορφιά, τον αισθησιασμό του ανδρικού βλέμματος προς το γυναικείο φύλο αλλά και, την ίδια στιγμή, να εισχωρήσει στα «παρασκήνια» των πιο κρυφών μας συναισθημάτων και να συνειδητοποιήσει τις αντιφάσεις της ίδιας της φωτογραφικής τέχνης: στην εποχή της ψηφιακής εικόνας, που προσδοκά την εξαφάνιση του λάθους και της κάθε ατέλειας που εκμηδενίζει το τυχαίο, στην εποχή του Photoshop και των ορίων ανάμεσα σε αυτό που φαίνεται και σε αυτό που είναι, o Newton αποδεικνύεται μοντέρνος και κλασικός ταυτόχρονα – ίσως δε και επιμελώς τολμηρός. 

Ας μην ξεχνάμε άλλωστε πως ο Roland Barthes παρομοιάζει τις δυνητικές ερμηνείες που επιδέχεται μια εικόνα με μια κυμαινόμενη αλυσίδα: «H φωτογραφία ως μεταμόρφωση του πραγματικού παίρνει μια αντίθετη θέση. Η φωτογραφική εικόνα δεν είναι καθρέφτης της πραγματικότητας, αλλά μέσο ανάλυσης, ερμηνείας και τελικά μεταμόρφωσης της ορατής πραγματικότητας, στο ίδιο επίπεδο με τη γλώσσα και εξίσου κωδικοποιημένη».

Κάντε κλικ επάνω στις εικόνες για μεγέθυνση
Helmut Newton, Yves Saint Laurent, Rue Aubriot, Vogue France, 1975, Paris © Helmut Newton Estate
Helmut Newton, Elle, 1969, Paris © Helmut Newton Estate

Κορυφή της σελίδας