Ο εικονικός μας εαυτός στο διαδίκτυο ή “avatars” του εαυτού μας
Επιμέλεια: Λήδα Μπουζάλη

ΦΑΚΕΛΟΣ: ΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ 

Το διαδίκτυο μάς δίνει πανεύκολη πρόσβαση σε πλήθος πληροφορίες και μας συνδέει με τρόπους που κάποτε μας ήταν αδιανόητοι. Σύμφωνα όμως με τον Αμερικανό ψυχίατρο Elias Aboujaoude, το διαδίκτυο, όπως αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο κόσμος γύρω μας, ίσως με ανάλογο τρόπο να μεταβάλλει και την προσωπικότητά μας. Διευθυντής της Κλινικής Διαταραχών Ελέγχου των Παρορμήσεων και της Κλινικής Ιδεοψυχαναγκαστικών Διαταραχών στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Στάνφορντ, ο Elias Aboujaoude ήταν ένας από τους βασικούς ομιλητές στην ενότητα με θέμα «Πώς μετασχηματίζονται οι διαπροσωπικές σχέσεις στην εποχή των κοινωνικών δικτύων» του κύκλου συζητήσεων «Το ιδιωτικό και το δημόσιο στο διαδίκτυο», που διοργάνωσε η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών. 

Ο Αμερικανός ψυχίατρος περιέγραψε τα φαινόμενα που συνδέονται με τη συμμετοχή των χρηστών του διαδικτύου στα κοινωνικά δίκτυα, όπως τους νοητικούς μετασχηματισμούς, τις ψυχικές διαταραχές και τον κοινωνικό θυμό.


Ο εικονικός εαυτός

Ο Elias Aboujaoude είναι ο συγγραφέας του βιβλίου Virtually You: The Dangerous Powers of the E-Personality, το οποίο κυκλοφόρησε τον Φεβρουάριο του 2011 (εκδ. W. W. Norton). Σε αυτό υποστηρίζει ότι ο χρόνος που περνάμε συνδεδεμένοι στο διαδίκτυο δεν έχει απλώς ως συνέπεια να διατηρούμε διαδικτυακά alter ego, αλλά επηρεάζει και το ποιοι γινόμαστε, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούμε με τους άλλους ανθρώπους στην καθημερινή μας, εκτός υπολογιστή, ζωή.

Σε μιαν απόπειρα ανατομίας αυτού που ονομάζουμε «ηλεκτρονική προσωπικότητα» [«e-personality»], ο Aboujaoude διερευνά, αφενός, τις αλλαγές που υφίσταται η προσωπικότητά μας όταν συνδεόμαστε με το διαδίκτυο και, αφετέρου, τα νέα χαρακτηριστικά που αποκτούμε. «Όλο και πιο συχνά διαπιστώνω πως αρχίζουμε να μοιάζουμε με τα “avatars” μας, με τις διαδικτυακές προσωποποιήσεις μας», λέει. «Την επόμενη φορά που θα είστε έτοιμοι να γράψετε ένα εξυπνακίστικο σχόλιο σε ένα blog ή να αφιερώσετε μία ώρα στο eBay αγοράζοντας πράγματα που δεν χρειάζεστε, σκεφτείτε αυτό: ο εαυτός που δημιουργείτε online και οι πράξεις του μπορούν να μεταβάλουν για πάντα τον αληθινό σας εαυτό».


Οι online ενέργειές μας οδηγούν σε offline θυμό;

Με την ιδιότητα του ψυχιάτρου, ο Aboujaoude βλέπει πολλούς ασθενείς με ιδεοψυχαναγκαστικές διαταραχές και με αλλαγές συμπεριφοράς οι οποίες προκαλούνται από τη χρήση του διαδικτύου. Το 2006, μαζί με άλλους ερευνητές του Πανεπιστημίου Στάνφορντ, δημοσίευσε τα αποτελέσματα μιας μεγάλης μελέτης σε δείγμα άνω των 2.500 ενηλίκων με θέμα τις προβληματικές συνήθειες που συνδέονται με τη χρήση του διαδικτύου. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το συμπέρασμα της ομάδας, σύμφωνα με το οποίο δεν κινδυνεύουν μόνον όσοι έχουν ακραίες συνήθειες χρήσης του διαδικτύου. Όλοι όσοι συνδέονται με το διαδίκτυο είναι πιθανό να υποστούν αλλαγές προσωπικότητας.

«Η κοινωνία μας μετατρέπεται σταδιακά και σε αυξανόμενο βαθμό σε ένα οργισμένο, απολίτιστο μέρος», παρατηρεί ο Aboujaoude. «Θα πρέπει να αναρωτηθούμε εάν αυτό το φαινόμενο συνδέεται με τον τρόπο που φερόμαστε online, στα blogs και στα chat rooms».

Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και οι απόψεις του συγγραφέα Nicholas Carr, ο οποίος πρόσφατα εξέδωσε το υποψήφιο για βραβείο Πούλιτζερ βιβλίο The Shallows: What the Internet is Doing to our Brains (εκδ. W. W. Norton, 2011). Ο Carr υποστηρίζει ότι οι ίδιοι σαμποτάρουμε τον εαυτό μας αντικαθιστώντας τη σοβαρότητα της αδιατάρακτης προσοχής με την ξέφρενη επιφανειακότητα του διαδικτύου. Όπως πρώτος παρατήρησε o Carr το 2008, στο πολυσυζητημένο άρθρο του «Is Google Making Us Stupid?» [«Μήπως η Google μάς αποβλακώνει;»], το οποίο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό The Atlantic, και μόνη η ύπαρξη του διαδικτυακού κόσμου έχει δυσκολέψει πολύ (τουλάχιστον για τον ίδιο) την ενασχόληση με απαιτητικά κείμενα και σύνθετες ιδέες. Αντιστοίχως, ο Aboujaoude υποστηρίζει ότι το ταχύτατα κινούμενο και υπερφορτωμένο με πληροφορίες διαδίκτυο ωθεί τους ανθρώπους να καθοδηγούνται από τις παρορμήσεις, να είναι ανυπόμονοι και να δυσκολεύονται να προσηλωθούν.


Το ψυχολογικό κόστος της ερωτικής μας σχέσης με την τεχνολογία

Το βιβλίο του Aboujaoude επικεντρώνεται στο ψυχολογικό τίμημα που πληρώνουμε για αυτήν τη συλλογική ερωτική σχέση με την τεχνολογία. Η φυσιολογική ανάπτυξη του ανθρώπου περιλαμβάνει τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουμε να ωριμάζουμε και να υπερβαίνουμε τις φυσικές μας επιθετικές και παραβατικές τάσεις. Μεγαλώνοντας μαθαίνουμε να ελέγχουμε και να συγκρατούμε την ικανοποίηση των αναγκών μας, θυμόμαστε τις ηθικές μας υποχρεώσεις και σεβόμαστε τις κοινωνικές νόρμες. Όμως,  στη σφαίρα των κοινωνικών δικτύων, το ανώτερης τάξης Υπερεγώ, που ελέγχει τα ένστικτά μας, απουσιάζει «αδικαιολόγητα».

«Το διαδίκτυο», γράφει ο Aboujaoude, «καλλιεργεί αυταπάτες μεγαλείου, θυμίζοντας τις χρυσές ευκαιρίες που υποσχόταν στους τυχοδιώκτες η Άγρια Δύση. Η έμφαση στην εξατομίκευση και τη συσσώρευση “φίλων” τροφοδοτεί τον ναρκισσισμό».

Η ανώνυμη κουλτούρα του διαδικτύου οδηγεί στην «κανονική καθημερινή κακοήθεια», όπως την ονομάζει ο Aboujaoude. Παρ’ όλο που οι άνθρωποι νομίζουν ίσως πως μπορούν εύκολα να αποσπαστούν από τον απρόσωπο κόσμο της στιγμιαίας ικανοποίησης και να επιστρέψουν στον αληθινό κόσμο της λογικής και της ενσυναίσθησης, υπερεκτιμούν εντούτοις την ικανότητά τους να μεταπηδούν από τη μία κατάσταση στην άλλη.


Tο πρώτο βήμα είναι να αναγνωρίσουμε ότι συμπεριφερόμαστε διαφορετικά όταν είμαστε online

Ως ψυχίατρος στη Σίλικον Βάλεϊ, ο Elias Aboujaoude ομολογεί ότι παρατηρεί με ενδιαφέρον τις ψυχολογικές επιπτώσεις του διαδικτύου, αλλά προσθέτει πως ούτε ο ίδιος διαθέτει τη λύση για τα προβλήματα που εντοπίζει η έρευνά του. Επιπλέον,  παραδέχεται πως ξοδεύει περισσότερο χρόνο από όσο θα έπρεπε ψωνίζοντας στο eBay και πως λατρεύει τις νέες εφαρμογές (τις περίφημες «apps») όσο και κάθε Αμερικανός λάτρης του iPhone. Όμως έχει αποκτήσει περισσότερη συνείδηση ως προς τη χρήση του διαδικτύου και προσπαθεί να επινοεί τρόπους ώστε να αποκολλάται από αυτό, έστω προσωρινά, χωρίς να θυσιάζει την επαγγελματική ή κοινωνική διασύνδεση που του προσφέρει το διαδίκτυο. «Όποια και αν αποδειχθεί ότι είναι η απάντηση, θα πρέπει να έχει ως αφετηρία την αναγνώριση του προβλήματος. Θα πρέπει να παραδεχτούμε ότι συμπεριφερόμαστε διαφορετικά όταν είμαστε online», δηλώνει ο Aboujaoude. «Aυτό είναι το πρώτο βήμα. Όταν φτάσουμε εκεί ως κοινωνία, τότε θα μπορέσουμε να σκεφτούμε ποια είναι τα επόμενα βήματα. Όμως απέχουμε ακόμη πολύ».


Επισκεφθείτε την προσωπική σελίδα του E. Aboujaoude:

http://eliasaboujaoude.com

Κάντε κλικ επάνω στις εικόνες για μεγέθυνση

Κορυφή της σελίδας