Η Αγγελική Καθαρίου δισκογραφεί, σε πρώτη παγκόσμια, έργα Ξενάκη και Μητρόπουλου
ΓΡΑΦΕΙ Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΛΛΟΥΧΟΣ

Iannis Xenakis, ZYIA – SIX CHANSONS GRECQUES – PSAPPHA – PERSEPHASSA (SAPHIR productions, 2011 / LVC 1168)  

Δημήτρης Μητρόπουλος, Ο πρωτοποριακός συνθέτης, εκδ. Θυμέλη, Τμήμα Μουσικών Σπουδών (Εργαστήριο Ελληνικής Μουσικής), Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, ΑΕΠΙ 86501

Η μεσόφωνος Αγγελική Καθαρίου, υπότροφος και μέλος του ΔΣ του Συνδέσμου από το 2011, συμμετέχει σε δύο πρόσφατες δισκογραφικές παραγωγές που αφορούν δύο από τις πιο αναγνωρίσιμες παγκοσμίως μορφές Ελλήνων στον χώρο της τέχνης: αφενός, τον συνθέτη Ιάννη Ξενάκη (1922-2001) και, αφετέρου, τον Δημήτρη Μητρόπουλο (1896-1960), που, παρότι είναι περισσότερο γνωστός ως μαέστρος, διαθέτει και αξιόλογη συνθετική πλευρά, την οποία και έρχεται να ενισχύσει σημαντικά η συγκεκριμένη ηχογράφηση.

Στην πρώτη δισκογραφική παραγωγή, γαλλικής προέλευσης (SAPHIR productions), η Αγγελική Καθαρίου συμμετέχει στο έργο «Zyia» [«Ζυγιά»], που εδώ παρουσιάζεται στην εκδοχή για μεσόφωνο, φλάουτο και πιάνο. Πρόκειται για έργο του 1952, εποχή κατά την οποία ο Ξενάκης ασχολείται ιδιαίτερα με τη δεξαμενή της παράδοσης, δημιουργώντας μικρό αριθμό έργων, τα οποία αργότερα αποκήρυξε από συνθετικής πλευράς. Η στενή του συνεργάτιδα, φλαουτίστα Cécile Daroux τον πείθει πολύ αργότερα (το 1994) να το παρουσιάσει στην εκδοχή για σοπράνο, ανδρική χορωδία, φλάουτο και πιάνο. Τον Ιούλιο του 2010, η σπουδαία Γαλλίδα φλαουτίστα οργανώνει και πραγματοποιεί τη συγκεκριμένη πρώτη παγκόσμια ηχογράφηση με μεσόφωνο. Λίγους μήνες μετά, όμως, πεθαίνει απροσδόκητα (τον Ιανουάριο του 2011), προτού εκδοθεί το εν λόγω ηχογράφημα, το οποίο και είναι αφιερωμένο, από τους υπόλοιπους συντελεστές, στη μνήμη της. Για τους στίχους –που έγραψε ο ίδιος ο Ξενάκης για τη «Ζυγιά»– προτιμήστε τη γαλλική παρουσίαση στο ένθετο του CD, αφού στην αγγλική εκ παραδρομής λείπει ένας στίχος.

Στην παραγωγή συμμετέχουν δύο ακόμη εξαίρετοι Έλληνες μουσικοί, οι οποίοι εδώ και χρόνια δραστηριοποιούνται επιτυχώς με βάση τη Γαλλία: οι πιανίστες Δημήτρης Βασιλάκης, ο οποίος συμπληρώνει το τρίο συντελεστών στην ηχογράφηση της «Ζυγιάς», και Νίκος Σαμαλτάνος, ο οποίος παρουσιάζει τα «6 Ελληνικά Τραγούδια» για πιάνο, ένα ακόμη –ενδιαφέρον από πολλές απόψεις– έργο της πρώιμης περιόδου (1951) του Ιάννη Ξενάκη. Να σημειωθεί ότι η Καθαρίου και ο Σαμαλτάνος έχουν συμπράξει στο παρελθόν και σε άλλη, πολύ επιτυχημένη, διεθνή παραγωγή (της εταιρείας BIS, το 2004), παρουσιάζοντας σε δισκογραφικά παγκόσμια πρώτη το σύνολο των 16 τραγουδιών ενός τρίτου, διεθνώς αναγνωρισμένου Έλληνα συνθέτη, του Νίκου Σκαλκώτα. Τη νέα δισκογραφική κατάθεση έργων του Ιάννη Ξενάκη συμπληρώνουν δύο έργα για κρουστά, τα οποία παρουσιάζονται εδώ στην ηλεκτρακουστική τους εκδοχή, με ερμηνευτή τον Daniel Ciampolini: «Psappha» (Σαπφώ, στην αιολική διάλεκτο) και «Persephassa» (η κατά τον Αισχύλο Περσεφόνη). 

Και μόνον η παρουσίαση τεσσάρων έργων ενός τόσο γνωστού συνθέτη, όπως ο Ιάννης Ξενάκης, σε αυθεντικές εκδοχές και σε πρώτη παγκόσμια δισκογραφική εμφάνιση αποτελεί γεγονός διεθνούς εμβέλειας και σημασίας. Η δεξιοτεχνικού επιπέδου ανάγνωση τόσο απαιτητικών έργων και η υψηλής αισθητικής αξίας προσέγγιση και ερμηνεία τους από τους συντελεστές του δίσκου αποτελούν εγγύηση καλής και ευχάριστα ανταποδοτικής ακρόασης.

Η δεύτερη δισκογραφική παραγωγή στην οποία αναφέρεται το παρόν σημείωμα παρουσιάζεται από το Εργαστήριο Ελληνικής Μουσικής του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου. Έργα του διάσημου –και– μαέστρου Δημήτρη Μητρόπουλου παρουσιάζονται εδώ από δύο υποτρόφους του Ιδρύματος: τη μεσόφωνο Αγγελική Καθαρίου και τον πιανίστα Θοδωρή Τζοβανάκη. Πρόκειται για τρία έργα για φωνή και πιάνο σε πρώτη παγκόσμια δισκογραφική παρουσίαση –«Αφροδίτη Ουρανία» (1924), «Παν» (1924), και τα δύο σε ποίηση Άγγελου Σικελιανού, «14 Invenzioni» (1925) σε ποίηση Κ. Καβάφη–, καθώς και τρία έργα για σόλο πιάνο: «Passacaglia, Intermezzo e Fuga» (1924), «Κομμάτι για πιάνο» (1926) και «Τέσσερις Κυθηραϊκοί Χοροί» (1926). 

Είναι όλα συνθέσεις του Δημήτρη Μητρόπουλου αμέσως μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα από το Βερολίνο, όπου εργάστηκε επί τριετία ως μουσικός συνοδός (κορεπετίτορας) και βοηθός μαέστρου, παρακολουθώντας ταυτόχρονα και μεταπτυχιακά μαθήματα Σύνθεσης κοντά στον περίφημο Ferruccio Busoni. Όπως σημειώνει στο ένθετο του δίσκου ο συνθέτης και καθηγητής στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου Χάρης Ξανθουδάκης –ο οποίος, μεταξύ άλλων, έχει ασχοληθεί επισταμένως με το συνθετικό έργο του Δημήτρη Μητρόπουλου, συγγράφοντας σχετικά βιβλία και άρθρα–, ο Μητρόπουλος, το 1924, δίνει ουσιαστικά στην ελληνική μουσική εργογραφία τα πρώτα καθαρώς ατονικά έργα, με την «Passacaglia» αρχικά και, αμέσως μετά, με τις δύο μελοποιήσεις του Σικελιανού και τα ερωτικά ποιήματα του Καβάφη. Το άτιτλο κομμάτι του για πιάνο (πιθανώς του 1926) είναι γραμμένο στο οκτατονικό σύστημα, ενώ οι «Κυθηραϊκοί Χοροί» έχουν τονικό χαρακτήρα με νεοκλασικιστικές τάσεις (επιρροή Stravinsky και Bartók).

Η Αγγελική Καθαρίου και ο Θοδωρής Τζοβανάκης (ο οποίος έχει επίσης ασχοληθεί ενδελεχώς με τη μουσική του Μητρόπουλου σε ακαδημαϊκό επίπεδο) έχουν συνεργαστεί και κατά το παρελθόν σε πολλές συναυλιακές παρουσιάσεις της μουσικής του μεγάλου μαέστρου, οπότε η συγκεκριμένη δισκογραφική τους συμπόρευση δεν αποτελεί έκπληξη. Είναι όμως αξιοσημείωτη η δυσκολία του επιτυχημένου εγχειρήματός τους όχι μόνον από πλευράς δεξιοτεχνικών απαιτήσεων, τις οποίες οι δύο ερμηνευτές έχουν τιθασεύσει προ πολλού, αλλά και από πλευράς επικαιροποίησης μιας μουσικής γλώσσας άλλων εποχών.

Η Αγγελική Καθαρίου, σαφής, εκφραστική, αναδεικνύει θαυμάσια το εξπρεσιονιστικό κλίμα κάθε φορά που το απαιτεί η παρτιτούρα, αξιοποιώντας την πολύχρονη δημιουργική της πείρα στη σύγχρονη μουσική. Ο Θοδωρής Τζοβανάκης, έχοντας αποκωδικοποιήσει τα άκρως πολύπλοκα μουσικά κείμενα και κατέχοντας πλήρως τα συνθετικά εργαλεία του Μητρόπουλου, δίνει με αφοπλιστική ενάργεια το περίγραμμα του κάθε έργου και κρατά τον ακροατή συνοδοιπόρο χωρίς απορίες σε ένα δύσκολο –από πλευράς μουσικού στυλ– ταξίδι, με μεγάλες διαφορές στη δυναμική, αυξομειώσεις στην πυκνότητα του υλικού, εντυπωσιακή όπου χρειάζεται δεξιοτεχνία, στιβαρό ήχο και σαφή κατεύθυνση μουσικής φράσης.

Το ηχογράφημα αποτελεί, αναμφίβολα, ευτυχή συνεργασία και πολύτιμη δισκογραφική συνεισφορά σε διεθνές επίπεδο, αποκαλύπτοντας στον ακροατή νέες διαστάσεις του μεγαλείου ενός σπουδαίου Έλληνα μουσικού, του Δημήτρη Μητρόπουλου.

 


..