Ειδήσεις του Συνδέσμου
ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΩ - ΤΕΥΧΟΣ 53 - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2011 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΕΥΧΟΣ 53 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2011
περιεχόμενα τεύχους επικοινωνήστε μαζί μας !
Από τον Ηρακλή στον Μέγα Αλέξανδρο:
Μια αποκαλυπτική έκθεση
στην Οξφόρδη

Της Λήδας Μπουζάλη

Λεπτομέρεια από ασημένια οινοχόη που βρέθηκε στον τάφο του Φιλίππου Β΄ (336 π.Χ.)
Λεπτομέρεια από ασημένια οινοχόη που βρέθηκε στον τάφο του Φιλίππου Β΄ (336 π.Χ.)

Μια εξαιρετικά σηµαντική έκθεση µε τίτλο «Από τον Ηρακλή στον Μέγα Αλέξανδρο: Θησαυροί από την βασιλική πρωτεύουσα της Μακεδονίας, ενός ελληνικού βασιλείου την εποχή της ∆ηµοκρατίας» φιλοξενήθηκε στο Μουσείο Ashmolean Τέχνης και Αρχαιολογίας της Οξφόρδης από τις 7 Απριλίου έως τις 29 Αυγούστου 2011.

Η έκθεση, η οποία διοργανώθηκε σε συνεργασία µε την ΙΖ΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισµού και µε την υποστήριξη, µεταξύ άλλων, του Ιδρύµατος Ωνάση, αναδιατύπωσε τα όσα γνωρίζουµε γύρω από τον µακεδονικό πολιτισµό, µέσα από πεντακόσια και πλέον αντικείµενα, τα περισσότερα από τα οποία πέρασαν για πρώτη φορά τα σύνορα της Ελλάδας.

Επρόκειτο για µια εκθαµβωτική παρουσίαση αντικειµένων –µεταξύ των οποίων συγκαταλέγονταν χρυσά διαδήµατα και στεφάνια, όπλα, αργυρά και πήλινα σκεύη, κεφαλές ανδρών και γυναικών σε φυσικό µέγεθος–, η οποία µάλιστα εγκαινίασε τις νέες αίθουσες του Μουσείου Ashmolean. Τα εκθέµατα, που προέρχονταν από σχετικά πρόσφατες ανασκαφές στις Αιγές, την αρχαία πρωτεύουσα της Μακεδονίας, περιλάµβαναν, µεταξύ άλλων, αντικείµενα από τους τάφους του Φιλίππου Β΄ και του εγγονού του, Αλέξανδρου ∆΄, κοσµήµατα, καθώς και άλλα υπέροχα κτερίσµατα από τους τάφους διαφόρων βασιλισσών της Μακεδονίας.

«Πολύ σηµαντικό πολιτιστικό γεγονός για την Ελλάδα», χαρακτήρισε την έκθεση η δρ Αγγελική Κοτταρίδη, επιµελήτρια της έκθεσης και διευθύντρια των ανασκαφών στις Αιγές. «Από τα συγκλονιστικά ευρήµατα του αείµνηστου Μανόλη Ανδρόνικου κατά την δεκαετία του ’70 έως τις πρόσφατες ανακαλύψεις της τελευταίας εικοσαετίας, οι έρευνες φέρνουν στο φως την ιστορία του αρχαίου βασιλείου της Μακεδονίας», ανέφερε η επιµελήτρια. «Η τέχνη, η επιδεξιότητα και η ευαισθησία µε τις οποίες κατασκευάστηκαν αυτά τα αντικείµενα αντιπροσωπεύουν µια πραγµατικά εκλεπτυσµένη δυναστεία, για την οποία έχουµε ακόµη πολλά να µάθουµε».

Τα εκθέµατα συνδέονταν άµεσα µε κεντρικά πρόσωπα του οίκου των Τηµενιδών, ενώ η έκθεση αρθρωνόταν σε τρία σκέλη: το πρώτο αναφερόταν στον βασιλιά και τους συντρόφους του στον πόλεµο και στο κυνήγι, στον βασιλιά ως ηγεµόνα και θρησκευτικό ηγέτη, καθώς και στην βασιλική ταφή. Το σκέλος αυτό περιλάµβανε όπλα και πανοπλίες, χρυσά στεφάνια, µαρµάρινα αγάλµατα και ζωγραφικές παραστάσεις κυνηγετικών σκηνών.

Λεπτοµέρεια από αττική πήλινη λήκυθο (περ. 430-420 π.Χ.)
Λεπτοµέρεια από αττική πήλινη λήκυθο
(περ. 430-420 π.Χ.)

Το δεύτερο σκέλος της έκθεσης ανέδειξε τον σηµαντικό ρόλο των γυναικών, αφού τα περισσότερα ευρήµατα προέρχονταν από τάφους γυναικών του ανακτόρου. Κοσµήµατα, ενδύµατα, είδη προσωπικής φροντίδας και λατρευτικά αντικείµενα υπογράµµισαν τον κορυφαίο ρόλο που διαδραµάτιζαν αυτές οι πανίσχυρες γυναίκες από το 1000 έως το 300 π.Χ. Κεντρικό στοιχείο της ενότητας αποτελεί η παρουσία πέντε γυναικών: οι τέσσερις έζησαν από το 1000 έως το 700 π.Χ., ενώ η πέµπτη, η Κυρία των Αιγών, γύρω στο 500 π.Χ. Τα οστά της Κυρίας των Αιγών, βασίλισσας και αρχιέρειας, γυναίκας του Αµύντα Α΄ και πιθανώς µητέρας του Αλέξανδρου Α΄, βρέθηκαν σε ασύλητο τάφο, τυλιγµένα µε πολύτιµο χρυσοΰφαντο ύφασµα µαζί µε ένα υπέροχο χρυσό διάδηµα.

Η ζωή στο ανάκτορο, η αρχιτεκτονική του και τα συµπόσια συναποτέλεσαν την τρίτη θεµατική ενότητα της έκθεσης. Αργυρά και κεραµικά σκεύη, καθώς και αρχιτεκτονικά µέλη του ανακτόρου µετέφεραν µια εικόνα της ζωής στην πρωτεύουσα του αρχαίου βασιλείου.

Ξεχωριστό ενδιαφέρον προκάλεσε η ανθρώπινη µορφή σε ζωγραφικές και γλυπτές παραστάσεις από τους τάφους και το Ανάκτορο των Αιγών. Η δρ Susan Walker του Μουσείου Ashmolean εξέφρασε την άποψη ότι µπορούν να θεωρηθούν προοίµιο των περίτεχνων αλεξανδρινών προσωπογραφιών (των «φαγιούµ») της Ελληνιστικής Εποχής, οι οποίες επηρέασαν µε την σειρά τους την ρεαλιστική ρωµαϊκή ζωγραφική. «Η Μακεδονία του Φιλίππου Β΄ είναι ο τόπος και ο χρόνος γέννησης της ρεαλιστικής προσωπογραφίας», επεσήµανε η δρ Αγγελική Κοτταρίδη. Σε αντίθεση µε την ιδεαλιστική απεικόνιση προσώπων στην κλασική Αθήνα, τα πρόσωπα στους µακεδονικούς τάφους άλλοτε είναι συνοφρυωµένα και άλλοτε έχουν έντονες ρυτίδες ή γραµµές έκφρασης, αλλάζοντας τις αντιλήψεις µας σχετικά µε την ιστορία της προσωπογραφίας. Ανάµεσά τους ξεχωρίζει η προτοµή του Φιλίππου Β΄, µε έντονα τα σηµάδια του χρόνου στο πρόσωπό του. Επίσης, µια σειρά από πήλινες κεφαλές χαρακτηρίστηκαν από την Αγγελική Κοτταρίδη «απόλυτα µοναδικές». Η ίδια αρχαιολόγος ανακάλυψε σε βασιλικό τάφο είκοσι έξι τέτοιες κεφαλές, οι οποίες χρονολογούνται γύρω στο 500 π.Χ.               

Σύµφωνα µε την δρα Walker, η έκθεση παρουσίασε το πώς ένα αρχικά µικρό και εσωστρεφές βασίλειο –το οποίο η µυθολογία θέλει να έχει ιδρυθεί από τους απογόνους του Ηρακλή– σταδιακά στράφηκε προς τον ευρύτερο κόσµο, ανέπτυξε σχέσεις µε την ανατολική πλευρά του Αιγαίου, αλλά και µια κοµβική σχέση µε την Αθήνα, την οποία τελικά εξώθησε από την περιοχή. «Για πρώτη φορά βλέπουµε από πού προέρχονταν οι Μακεδόνες, τον τρόπο που ντύνονταν, καθώς και τα ταφικά τους έθιµα. Συνήθως επικεντρώνουµε το ενδιαφέρον µας στην ιστορία των Αθηνών και υποτιµούµε, ενώ δεν θα έπρεπε, τους Μακεδόνες», σηµείωσε η δρ Walker.

Στο πλαίσιο της έκθεσης διοργανώθηκε επίσης σειρά εκδηλώσεων µε την υποστήριξη του Ιδρύµατος Ωνάση: η δρ Αγγελική Κοτταρίδη έδωσε διάλεξη µε τίτλο «Μύθοι και Πολιτική: Ο µύθος της Μακεδονίας, ενός ελληνικού βασιλείου την εποχή της ∆ηµοκρατίας»· η αρχαιολόγος δρ Μπεττίνα Τσιγαρίδα παρουσίασε τα Κοσµήµατα της Μακεδονίας· η δρ Hallie Franks του Πανεπιστηµίου της Νέας Υόρκης µίλησε για το βασιλικό κυνήγι στην Μακεδονία, ενώ ο καθηγητής Ιωάννης Ακαµάτης και η δρ Μαρία Λιλιµπάκη-Ακαµάτη αναφέρθηκαν στις ανασκαφές στην Πέλλα· «Ελληνική θρησκεία, µακεδονική θρησκεία» ήταν ο τίτλος της οµιλίας του Καθηγητή Robert Parker του Πανεπιστηµίου της Οξφόρδης· η Καθηγήτρια Όλγα Παλαγγιά πραγµατεύθηκε το θέµα της µακεδονικής ζωγραφικής στους βασιλικούς τάφους, ενώ η δρ Susan Walker µίλησε για την «Κοινωνική και αρχιτεκτονική κληρονοµιά της Μακεδονίας».

Παράλληλα, επίσης µε την υποστήριξη του Ιδρύµατος Ωνάση, διοργανώθηκε στην Οξφόρδη, µια θεατρική βραδιά από τον θίασο Temple Theatre, που παρουσίασε την νέα του παραγωγή µε τίτλο Unmythable. Προσφέροντας µια εναλλακτική αφήγηση, η παράσταση παρουσίασε τους αρχαίους ελληνικούς µύθους –για τον Ιάσονα και την Αργοναυτική Εκστρατεία, τον Ηρακλή, τον Θησέα και τον Οδυσσέα, µύθους που εξηγούν την δηµιουργία του κόσµου και τις σχέσεις ανθρώπων και θεών– µε τρόπο πρωτότυπο αλλά και διασκεδαστικό, σε σκηνοθεσία του Mike Tweddle.

28-31