Ειδήσεις του ιδρύματος
ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΩ - ΤΕΥΧΟΣ 48 - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΕΥΧΟΣ 48 ΙΟΥΝΙΟΣ 2010
περιεχόμενα τεύχους επικοινωνήστε μαζί μας !
Oι Διάλογοι των Aθηνών
Της Νίκης Τσιρώνη,
βυζαντινολόγου, ερευνήτριας του Ινστιτούτου Βυζαντινών Ερευνών, ακαδημαϊκής συντονίστριας του συνεδρίου «Οι Διάλογοι των Αθηνών»

Το Συνέδριο «Οι ∆ιάλογοι των Αθηνών», το οποίο θα αποτελέσει την εναρκτήρια εκδήλωση της Στέγης Γραµάτων και Τεχνών του Ιδρύµατος Ωνάση, προσεγγίζει τον ελληνικό πολιτισµό από σκοπιά ταυτόχρονα διεπιστηµονική και διαχρονική. Η διοργάνωση του συνεδρίου αυτού συµπίπτει µε µια χρονική στιγµή σηµαντικών κρίσεων σε παγκόσµιο και εθνικό επίπεδο. Η οικονοµική κρίση, η κρίση των Ανθρωπιστικών Επιστηµών και ειδικότερα η κρίση των Ελληνικών Σπουδών αποτελούν συγκυρίες οι οποίες δεν είχαν προβλεφθεί όταν σχεδιαζόταν το συνέδριο: του προσδίδουν, ωστόσο, µια επικαιρότητα την οποία πολλοί έχουν επισηµάνει µε θετικά σχόλια.

Αφετηρία της προβληµατικής του συνεδρίου είναι τα ζητήµατα που αντιµετωπίζει ο σύγχρονος άνθρωπος και ο τρόπος µε τον οποίο ο ελληνικός πολιτισµός µπορεί να βοηθήσει στην ανεύρεση λύσεων για την αντιµετώπισή τους. Ο προφανής κίνδυνος µιας τόσο ευρείας προσέγγισης θα ήταν η χαοτική δοµή και τα αµφίβολα αποτελέσµατα. Εντούτοις, το συνέδριο οργανώθηκε γύρω από θεµατικούς άξονες οι οποίοι του δίνουν σαφή προσανατολισµό και ισχυρή δοµική σύσταση.

Οι θεµατικές ενότητες Ταυτότητα και Ετερότητα, Ιστορία και Ιστορίες, Λόγος και Τέχνη, ∆ηµοκρατία και Πολιτεία, Επιστήµη και Ηθική και, τέλος, Ποιότητα Ζωής αγγίζουν ζωτικές πτυχές του σύγχρονου ιστορικού γίγνεσθαι. Οι τίτλοι των ενοτήτων έχουν οργανωθεί ως επί το πλείστον γύρω από νοηµατικά δίπολα τα οποία έχουν την δυνατότητα να λειτουργήσουν ως πρόκληση και να εγείρουν αµφίσηµες ερµηνείες.    

Ταυτότητα και Ετερότητα
Η προεδρεύουσα της ενότητας, Dame Averil Cameron, καθηγήτρια Ιστορίας της  Ύστερης Αρχαιότητας και του Βυζαντίου στο Κολέγιο Keble της Οξφόρδης και µέλος της Οργανωτικής Επιτροπής του συνεδρίου, χαρακτηρίζει το ζήτηµα της Ταυτότητας και της Ετερότητας ως «ένα από τα πιο επίκαιρα και κρίσιµα αντικείµενα διαλόγου στον σηµερινό κόσµο», προσθέτοντας ότι «η συζήτηση έχει εστιάσει στο ερώτηµα εάν η ταυτότητα είναι έµφυτη ή κατασκευασµένη και, εάν ισχύει το δεύτερο, µέσω ποιων επιρροών και µηχανισµών κατασκευάζεται». Η επιχειρηµατολογία εκτείνεται σε µεγάλο εύρος, καθώς η ταυτότητα µπορεί να είναι προσωπική, κοινωνική, εθνική ή πολιτική. Ιδίως οι δύο τελευταίες περιπτώσεις σχετίζονται άµεσα µε ζητήµατα φλέγουσας σηµασίας στην σύγχρονη εποχή της παγκοσµιοποίησης. Θα µπορούσαµε να πούµε ότι η έννοια της ατοµικής συνείδησης αναδύθηκε αρχικά στην κλασική Ελλάδα, µαζί µε ένα ισχυρό και µεγαλοπρεπές αίσθηµα της σηµασίας τού να είσαι «Έλληνας». Η διαµάχη για την σηµασία αυτής της έννοιας συνεχίζεται ακόµη και είναι γεγονός ότι αυτά τα θέµατα προσδιορισµού και συνείδησης κρύβονται πίσω από πολλά σηµαντικά ζητήµατα που µας απασχολούν σήµερα.

Το κεντρικό θέµα αυτής της ενότητας εκτείνεται σε πολλά επιστηµονικά πεδία, από την Ψυχολογία και την Νευροεπιστήµη έως την Ιστορία και την Πολιτική Επιστήµη. Προκειµένου να γίνει κατανοητή η έννοια της κοινωνίας, θα πρέπει να καταλάβουµε τα κίνητρα της ανθρώπινης συµπεριφοράς και, για να κατανοήσουµε την έννοια της θρησκευτικής διαφοράς, είναι αναγκαίο να συνειδητοποιήσουµε την εξελικτική προέλευση της πίστης. Η σχέση του ατόµου µε την κοινότητα, ζήτηµα κεντρικό στην κλασική ελληνική πόλη-κράτος,  βρίσκεται  στο επίκεντρο τόσο του σύγχρονου αυτοπροσδιορισµού ―εθνικού, πολιτιστικού, θρησκευτικού― όσο και των νοµικών και κοινωνικών πλαισίων που στοχεύουν στον καθορισµό των κοινοτήτων.

Οι συµµετέχοντες σε αυτή την ενότητα, όπως και στις άλλες, προέρχονται από διαφορετικά επιστηµονικά πεδία και θα εξετάσουν το θέµα από ποικίλες οπτικές γωνίες. Μεταξύ άλλων, θα διερευνηθoύν το θρησκευτικό σχίσµα ως µεταµόρφωση ταυτότητας, η αρχαία «ἀκηδία» ως πηγή της σύγχρονης ψυχοσύνθεσης, ο ρόλος της εθνότητας στην µεταρωµαϊκή ∆ύση, το Βυζάντιο και ο πρώιµος ισλαµικός κόσµος, το δίπολο Ανατολής-∆ύσης µέσα από το παράδειγµα των Αθηναίων και των Περσών κατά την κλασική περίοδο κ.ά.

 

Ιστορία και Ιστορίες
Στην ενότητα αυτή προεδρεύουν ο Hans-Joachim Gehrke, πρόεδρος του Γερµανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου, µαζί µε τον Johannes Koder, διευθυντή του Ινστιτούτου Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστηµίου της Βιέννης και µέλος της Αυστριακής Ακαδηµίας Επιστηµών.

H ενότητα αυτή θα επικεντρωθεί στην επίδραση του ελληνικού πολιτισµού στην ιστοριογραφία και την αφήγηση ή, από µια γενικότερη σκοπιά, στην σχέση µεταξύ της Ιστορίας και των πολλαπλών τρόπων θεώρησής της. Τµήµα της ενότητας αφορά τις αφηγηµατικές ιδέες ως µέσο γεφύρωσης του χάσµατος µεταξύ ιστορίας και διήγησης, µεταξύ του κόσµου των ιστορικών γεγονότων και του «βασιλείου» των µυθικών συµβάντων. Η οπτική αυτή θα βοηθήσει και στην προσέγγιση µεταξύ επαγγελµατιών ιστορικών και ερευνητών της Θεωρίας της Λογοτεχνίας ή λογοτεχνών. Θα συζητηθεί το πώς οι τρόποι αποµνηµόνευσης, στοχασµού και κατανόησης του παρελθόντος µπορούν να συµβάλουν στην δηµιουργία (ή ακόµα και την κατασκευή) διαφορετικών συλλογικών ή ατοµικών ταυτοτήτων και το αντίστροφο. Έτσι, θα συλλέξουµε περισσότερες πληροφορίες σχετικά µε τον τρόπο που οι άνθρωποι και, εν προκειµένω, οι Έλληνες διαµόρφωσαν το παρελθόν τους. Μπορούµε ακόµη να ενσωµατώσουµε στην µελέτη µας και άλλες αρχαίες αντιλήψεις της ιστορίας, π.χ. από πολιτισµούς της Εγγύς Ανατολής, και τις αντικρουόµενες απόψεις τους για τους  Έλληνες και την συµπεριφορά τους. Στόχοι είναι η µελέτη αυτής της επίδρασης των αρχαίων προτύπων, η τροποποίησή της, ούτως ειπείν, µέσω της τοποθέτησής της στο ιστορικό της πλαίσιο και, συνεπώς, η απόδειξη της ιδέας ότι δεν έχουµε να κάνουµε µε µεταφυσικά ή θρησκευτικά στοιχεία, αλλά µε φαινόµενα που αφορούν συγκεκριµένους τρόπους πρόσληψης και ερµηνείας. Ιδιαίτερα στο σηµείο αυτό, θα δοθεί η ευκαιρία συζήτησης των διαφόρων πτυχών των αφηγήσεων και των ερµηνειών τους µε συγγραφείς και δηµοσιογράφους.

Στην ενότητα συµµετέχουν προσωπικότητες από τον χώρο της Ιστορίας και της Αρχαιολογίας από διάφορες χώρες της Ευρώπης αλλά και της Ασίας, οι οποίοι θα εξετάσουν θέµατα σχετικά µε τις διαφορετικές προσεγγίσεις της Ιστορίας και τις πρώιµες αφηγήσεις στις διαφορετικές παραδόσεις, την προσέγγιση και την ανασκευή του παρελθόντος βάσει των υλικών καταλοίπων του, τις αντιλήψεις για την ζωή και τον θάνατο στην αρχαιότητα και σήµερα κ.ά.

Λόγος και Τέχνη
Η ενότητα προεδρεύεται από τον καθηγητή Gregory Nagy, διευθυντή του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστηµίου Χάρβαρντ, και τον καθηγητή Richard Martin, καθηγητή Κλασικών Σπουδών στο Πανεπιστήµιο Στάνφορντ.
Η ενότητα θα επικεντρωθεί στο ερώτηµα: «Τι βρίσκεται πίσω από την αξιοσηµείωτη αντοχή και συνέχεια του ελληνικού πολιτισµού;» Στους άµεσα συνδεδεµένους τοµείς της Λογοτεχνίας και των Εικαστικών Τεχνών υπάρχουν επαναλαµβανόµενα στοιχεία, ανιχνεύσιµα εδώ και τρεις σχεδόν χιλιετίες, στα οποία µπορεί κανείς να εντοπίσει τόσο το σφρίγος της έκφρασης όσο και την ιδιαίτερη ικανότητα καινοτοµίας επί τη βάσει της παράδοσης, που χαρακτηρίζουν τον ελληνικό πολιτισµό.

Ερευνητές από ευρύ φάσµα επιστηµονικών κλάδων θα κληθούν να συνεισφέρουν στην θεµατική ενότητα «Λόγος και Τέχνη»,  προκειµένου να εξετάσουν τις αµετάβλητες, ζωτικές δυνάµεις που συνεχίζουν να δίνουν ώθηση σε µια σπουδαία πολιτιστική κληρονοµιά. 

Αναµένεται ότι αυτή η ενότητα θα επικεντρωθεί στα ελκυστικά καλλιτεχνικά έργα που παρήχθησαν από αµιλλώµενους Έλληνες καλλιτέχνες, σε όλα τα είδη και σε διάφορες εποχές, ακόµη και στον 21ο αιώνα. Επιθυµία είναι να δοθεί η µεγαλύτερη δυνατή έµφαση στα µεταβατικά, µοναδικά χαρακτηριστικά γνωρίσµατα της ελληνικής τέχνης και του ελληνικού λόγου και, µε αυτόν τον τρόπο, να προσφέρουµε προς συζήτηση και ανάλυση τις πραγµατικές και πιθανές συνδέσεις τους µε τον σύγχρονο πολιτισµό.

Οι οµιλητές της ενότητας αυτής θα θίξουν, µεταξύ άλλων, θέµατα γραπτής και προφορικής επικοινωνίας στις διάφορες ιστορικές περιόδους, ζητήµατα πρόσληψης των αρχαίων κειµένων στις νεότερες εποχές, τρόπους έκφρασης των ανθρώπινων συναισθηµάτων ανά τους αιώνες, αλλά και την ουσία της καλλιτεχνικής φύσης.

∆ηµοκρατία και Πολιτεία
Στην ενότητα αυτή προεδρεύουν δύο επιφανείς Έλληνες: ο καθηγητής Κωνσταντίνος Σβολόπουλος, πρόεδρος της Ακαδηµίας Αθηνών, και ο καθηγητής  Αναστάσιος-Ιωάννης Μεταξάς, καθηγητής Πολιτικής Επικοινωνίας στο Πανεπιστήµιο των Αθηνών.

Στο θεωρητικό πλαίσιο εντός του οποίου κινείται η προβληµατική της παρούσας ενότητας, επισηµαίνεται η σηµασία της Αθήνας, της πόλης όπου θα διεξαχθούν οι ∆ιάλογοι των Αθηνών. Η Αθήνα, περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη πόλη-κράτος της αρχαίας Ελλάδας, είχε αναγνωρισµένη συµβολή στις έννοιες της δηµοκρατικής διακυβέρνησης. Η συµβολή αυτή υπήρξε τόσο ιδεαλιστική όσο και ρεαλιστική, δίνοντας ιδιαίτερη έµφαση στην σηµασία του ατόµου αλλά και της συλλογικότητας. Η έννοια της ανθρώπινης αξιοπρέπειας τονίστηκε επανειληµµένα, όπως και η έννοια της ισότητας, έστω και αν αυτή η τελευταία περιχαρακώθηκε αυστηρά από τις διαφορετικές στάσεις της κοινωνίας του αρχαίου κόσµου απέναντι στην δουλεία, τις γυναίκες και τα δικαιώµατα των µετοίκων ή των µεταναστών. Η κατανόηση της έννοιας της δικαιοσύνης και του σκοπού που αυτή θα πρέπει να εξυπηρετεί έτυχε επίσης λεπτοµερούς και εκλεπτυσµένης επεξεργασίας, η οποία εξακολουθεί να  τροφοδοτεί την νοµική σκέψη. Αντιστοίχως πρωτοποριακή ήταν και η αντίληψη ότι οι πολίτες µιας δηµοκρατίας έχουν υποχρεώσεις αλλά και δικαιώµατα, τόσο απέναντι στο κράτος όσο και προς τους «αιώνιους» νόµους, κάτι το οποίο άπτεται και του ευαίσθητου ζητήµατος των επιτρεπτών ορίων της πολιτικής ανυπακοής.

Αυτές οι ιδέες εξελίχθηκαν στην αγορά και στο γυµνάσιον· κατά την διάρκεια ιδιωτικών κοινωνικών συγκεντρώσεων και διά µέσου των πραγµατειών ή των θεατρικών δραµάτων, ακόµη και των κωµωδιών. Τα διαφορετικά µέσα που χρησιµοποιήθηκαν για την γέννησή τους έγιναν και τα ίδια πηγές έµπνευσης και µίµησης, όπως άλλες θεµατικές ενότητες καταδεικνύουν. Οι ιδέες της καλής και της κακής διακυβέρνησης επρόκειτο, έτσι, να κυριαρχήσουν και στις τέχνες της Αναγέννησης, µεταξύ άλλων. Εν ολίγοις, οι αντιλήψεις του αρχαίου κόσµου διαδόθηκαν και άγγιξαν όχι µόνο τους νοµικούς και τους πολιτικούς αλλά και τους φιλοσόφους και τους δηµιουργούς σε όλους τους τοµείς.

Οι οµιλητές της ενότητας θα δώσουν µε τις εργασίες τους έναυσµα για διάλογο γύρω από θέµατα όπως τα δηµοκρατικά ιδεώδη του Σωκράτη, τα ζητήµατα ισότητας, τους διαφορετικούς τύπους δηµοκρατίας και τις ψευδαισθήσεις που πολλές φορές συνδέθηκαν µε αυτό το υψηλό ιδανικό στην αρχαιότητα αλλά και στις νεώτερες εποχές, την σχέση της δηµοκρατίας µε την αξιοπρέπεια κ.λπ.

Επιστήµη και Ηθική
Η ενότητα προεδρεύεται από τον καθηγητή Αθανάσιο Φωκά, µέλος της Ακαδηµίας Αθηνών και κάτοχο της Έδρας Μη Γραµµικών Μαθηµατικών στο Πανεπιστήµιο του Καίµπριτζ, και από τον Jacques Jouanna, µέλος του Institut de France και της ∆ιεθνούς Ακαδηµίας Ιστορίας των Επιστηµών.
Η ενότητα θα επιχειρήσει να αναδείξει κάποιες από τις πρόσφατες επιστηµονικές ανακαλύψεις, τονίζοντας ότι η ενίσχυση και η διευκόλυνση της σύνδεσης της κοινωνίας µε την επιστήµη είναι απολύτως ζωτικής σηµασίας. Τα αξιοσηµείωτα επιτεύγµατα της επιστήµης και της τεχνολογίας παρέχουν υποσχέσεις αλλά ταυτόχρονα µπορεί να συνιστούν ιδιαίτερα επικίνδυνες απειλές. Τα ηθικά ερωτήµατα έχουν κινηθεί από την σφαίρα της φιλοσοφίας προς τις πρακτικές διαδικασίες της ιατρικής περίθαλψης. Παραδείγµατος χάριν, τα βλαστοκύτταρα θα µπορούσαν να χρησιµοποιηθούν στο µέλλον για την θεραπεία εκφυλιστικών ασθενειών, όπως είναι η νόσος του Parkinson και η σκλήρυνση κατά πλάκας. Από την άλλη µεριά, ο γενετικός χειρισµός στο επίπεδο της ανθρώπινης αναπαραγωγής θα µπορούσε να ασκήσει εξαιρετικά σηµαντική επίδραση στην ύπαρξή µας. Σε άλλο επίπεδο, η εµφάνιση των νέων τεχνολογιών, περιλαµβανοµένων της νανοτεχνολογίας, της βιοτεχνολογίας και της πληροφορικής, θα µπορούσε να έχει πρωτοφανή επίδραση στον εγκέφαλο των µελλοντικών γενεών. Οι συναφείς απειλές και οι ευκαιρίες που διαµορφώνονται για τα παιδιά και τα εγγόνια µας καθώς προχωρά ο 21ος αιώνας απαιτούν σοβαρή διερεύνηση.

Από µιαν άλλη, πιο αισιόδοξη άποψη, οι πρόσφατες εξελίξεις στην επιστήµη γενικά και στην νευρολογία ειδικότερα µας προσανατολίζουν στην εξέταση του βαθύτερου ίσως, αλλά ακόµη εκκρεµούς, ερωτήµατος της ανθρώπινης αναζήτησης: είναι δυνατόν για τον ανθρώπινο εγκέφαλο να κατανοήσει τον εαυτό του, να κατακτήσει δηλαδή την αυτογνωσία που διακήρυσσαν οι αρχαίοι  Έλληνες; 

Οι οµιλητές της ενότητας θα θίξουν θέµατα όπως η απλότητα και η πολυπλοκότητα στην επιστήµη σε σχέση µε τις θεωρίες του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, το µέλλον του εγκεφάλου, καθώς και επιµέρους ζητήµατα ηθικής και τεχνολογίας.

Ποιότητα Ζωής
Η συγκεκριµένη θεµατική ενότητα προεδρεύεται από τον καθηγητή Robert Harriss, πρόεδρο του Κέντρου Προχωρηµένων Ερευνών του Χιούστον (H.A.R.C.), και τον ∆ηµήτρη Νανόπουλο, καθηγητή στην έδρα Mitchell/Heap Φυσικής Υψηλών Ενεργειών του Πανεπιστηµίου A&M του Τέξας και διευθυντή του Κέντρου Αστροσωµατιδιακής Φυσικής του H.A.R.C.

Η ενότητα πρόκειται να διερευνήσει την διαχρονική έννοια της ελληνικής κληρονοµιάς που έχει τροφοδοτήσει την επιστηµονική κατανόηση της ποιότητας ζωής και των καθολικών αρχών της αειφορίας στο παρελθόν, το παρόν και το µέλλον. Μία από τις µεγαλύτερες προκλήσεις του 21ου αιώνα είναι η ενσωµάτωση της εξειδικευµένης γνώσης σε εύχρηστες και καθολικές αρχές µε σκοπό την δηµιουργική µετάβαση σε µια υψηλότερη ποιότητα ζωής εντός της ποικιλόµορφης και ολοένα αναπτυσσόµενης ανθρώπινης κοινωνίας. Οι καθολικές αρχές της αειφόρου ανάπτυξης είναι απαραίτητες ώστε να οικοδοµηθεί µια βάση για την θεωρία και τους δείκτες της ποιότητας ζωής, που, µε την σειρά τους, θα καθοδηγούν και θα ενηµερώνουν τους πολίτες και τους κυβερνώντες τους.

Ο πνευµατικός δρόµος από τα αριστοτελικά «καθόλου» στην δική µας, σύγχρονη άποψη για την εις βάθος αναζήτηση εξειδικευµένων γνώσεων σχετικά µε «τα bit, τα άτοµα, τους νευρώνες και τα γονίδια» έχει εµπλουτίσει αφάνταστα τις επιστήµες αλλά συγχρόνως έχει περιορίσει έναν τοµέα γνώσης που εκτεινόταν πέρα από τις επιστηµονικές ειδικότητες. Μια συγκροτηµένη αντίληψη της ποιότητας ζωής πρέπει να αναγνωρίσει την απροσδιοριστία της αλήθειας σε µια κατακερµατισµένη αντίληψη του κόσµου και την πολυπλοκότητα της επιθυµίας για  επικράτηση της ενότητας της γνώσης. Η θεµατική ενότητα Ποιότητα Ζωής θα εξετάσει σε οικονοµική, φιλοσοφική και επιστηµονική βάση τους λόγους για τους οποίους ορισµένοι τύποι και συγκεκριµένα έργα τέχνης προτιµώνται περισσότερο σε σχέση µε άλλα επί µεγάλες χρονικές περιόδους της ανθρώπινης ιστορίας.

Οι οµιλητές της ενότητας πρόκειται να προσεγγίσουν το θέµα από ευρείες οπτικές γωνίες και να αναφερθούν σε ζητήµατα που άπτονται της ποιότητας ζωής, όπως είναι η βιωσιµότητα, ο γενετικός σχεδιασµός, οι παγκόσµιες ανισότητες, η βιοτεχνολογία αλλά και η τέχνη και το περιβάλλον.

Οργανωτική διάρθρωση του συνεδρίου
Η οργανωτική διάρθρωση του συνεδρίου αφορά αφενός την επιλογή και τους ρόλους των επιµέρους συµµετεχόντων (κύριων οµιλητών, συνοµιλητών, κοινού κ.λπ.) και αφετέρου την διαµόρφωση του προγράµµατος.

Η επιλογή των οµιλητών υπήρξε µια ιδιαίτερα χρονοβόρα και συγχρόνως συναρπαστική διαδικασία. Η πολυµελής οργανωτική επιτροπή του συνεδρίου και πλήθος ανθρώπων από τον παγκόσµιο χώρο των γραµµάτων και των τεχνών που συνεργάζονται µε το Ίδρυµα Ωνάση κατέθεσαν τις προτάσεις τους. Οι προτάσεις στο σύνολό τους αφορούσαν υψηλού επιπέδου προσωπικότητες του ακαδηµαϊκού και του ερευνητικού χώρου, άτοµα που έχουν διαγράψει σηµαντικότατη πορεία στον χώρο τους και έχουν διακριθεί για την προσφορά τους στα γράµµατα, τις τέχνες και τις επιστήµες.

Μια πρώτη επιλογή έγινε από την ειδική επιτροπή του Ιδρύµατος Ωνάση, αλλά την τελική επιλογή των προτεινόµενων οµιλητών την είχαν οι πρόεδροι της κάθε ενότητας, οι οποίοι έχουν και την ευθύνη του συντονισµού της θεµατικής τους. Στόχος ήταν η διεπιστηµονική, διαθεµατική και διαχρονική κάλυψη των επιµέρους θεµατικών και η συγκέντρωση πλήθους οπτικών που θα κάλυπταν τα ζητήµατα που τέθηκαν στο επίκεντρο των ∆ιαλόγων των Αθηνών και θα πυροδοτούσαν έναν γόνιµο και δηµιουργικό διάλογο.

Μεταξύ των προσκεκληµένων οµιλητών συγκαταλέγονται σηµαντικές προσωπικότητες όπως ο Robert Badinter, διάσηµος για τους αγώνες του για τα ανθρώπινα δικαιώµατα, ο Άγγελος Χανιώτης, διακεκριµένος Έλληνας στον χώρο των Κλασικών Σπουδών παγκοσµίως· o σερ Michael Francis Atiyah, επιφανής επιστήµονας στον χώρο των Μαθηµατικών· ο Jean Clair [Gérard Régnier], επί σειρά ετών διευθυντής του Μουσείου Πικάσο στο Παρίσι· o µητροπολίτης ∆ιοκλείας Κάλλιστος Ware· η κλασική φιλόλογος Edith Hall από το Πανεπιστήµιο του Λονδίνου· η Margaret Μullett, διευθύντρια Βυζαντινών Σπουδών στην Dumbarton Oaks Research Library and Collection των Η.Π.Α.· ο Alan Shapiro, σηµαντικός ερευνητής από το Πανεπιστήµιο Johns Hopkins· o Edhem Eldem, επικεφαλής του Τµήµατος Ιστορίας στο Πανεπιστήµιο του Βοσπόρου ― για να αναφερθούµε µόνο σε µερικές από τις εξήντα συνολικά προσωπικότητες που συµµετέχουν στο συνέδριο. 

Οι ∆ιάλογοι των Αθηνών έχουν καταφέρει να συγκεντρώσουν επιστήµονες, διανοητές και προσωπικότητες των γραµµάτων και των τεχνών από όλες σχεδόν τις ηπείρους, οι οποίοι έχουν ασχοληθεί ―ο καθένας από την δική του οπτική― µε τον ελληνικό πολιτισµό είτε ως κεντρικό ερευνητικό αντικείµενο είτε ως συγκριτική παράµετρο σε έρευνες που επικεντρώνονται σε άλλους πολιτισµούς.

Ο ρόλος των συνοµιλητών, µε τον οποίο έχουν πειραµατιστεί επιτυχώς άλλες παρεµφερείς διοργανώσεις, υιοθετήθηκε µε σκοπό την υλοποίηση του διαλόγου. Οι συνοµιλητές, εξίσου διακεκριµένοι µε τους κύριους οµιλητές του συνεδρίου, µε δεδοµένο το υψηλό ακαδηµαϊκό επίπεδο, αλλά και την προσωπικότητά τους, καλούνται να δώσουν κατά την διάρκεια του συνεδρίου κριτικές αποτιµήσεις των ανακοινώσεων που θα έχουν προδηµοσιευθεί στο ηλεκτρονικό περιοδικό, το οποίο αποτελεί µέρος του διαδικτυακού τόπου των ∆ιαλόγων των Αθηνών.  Παράλληλα, καλούνται να πυροδοτήσουν τον διάλογο επισηµαίνοντας θέµατα ή οπτικές που τυχόν έχουν παραλειφθεί αλλά και να συνδέσουν τον ακαδηµαϊκό προβληµατισµό µε την ζώσα πραγµατικότητα. Καλύπτουν, ακόµη, την πρόθεση της οργανωτικής επιτροπής να εντάξει ενεργά στις εργασίες αυτού του συνεδρίου όλες τις ηλικιακές οµάδες και, επί του προκειµένου, την µεσαία γενιά, δηλαδή τους ανθρώπους που, αν και ενδεχοµένως δεν έχουν καταξιωθεί ως αυθεντίες στον χώρο τους, αποτελούν φορείς δηµιουργικής σκέψης και κρατούν τα ηνία της πρωτοπορίας της πνευµατικής αναζήτησης.

Στο πλαίσιο της προσπάθειας της Οργανωτικής Επιτροπής να συµπεριλάβει όλες τις ηλικιακές οµάδες και κυρίως να µην αφήσει απέξω τους νέους, προκηρύχθηκε σε συνεργασία µε το δίκτυο E.U.N.I.C. (Ένωση Μορφωτικών Ινστιτούτων της Ε.Ε.) ευρωπαϊκός διαγωνισµός νέων µε τίτλο «Πολιτισµός: Παρελθόν, παρόν, µέλλον». Ο διαγωνισµός είχε στόχο να εντάξει τους νέους στους ∆ιαλόγους των Αθηνών, προσκαλώντας τους να συµµετάσχουν καταθέτοντας µια εργασία ή ένα δοκίµιο γύρω από µία από τις έξι θεµατικές του συνεδρίου. Την ευθύνη για την διοργάνωση του διαγωνισµού ανέλαβε το Βρετανικό Συµβούλιο της Αθήνας, ως προεδρεύων οργανισµός του ελληνικού παραρτήµατος του E.U.N.I.C., εκπροσωπούµενο από τον διευθυντή του, τον Richard Walker. Την ευθύνη της υλοποίησης του διαγωνισµού ανέλαβαν, από την πλευρά του Βρετανικού Συµβουλίου, η Penka Tsvetkova και, από την πλευρά του Ιδρύµατος Ωνάση, η  Έλενα Τσαρτσανίδου.

Με στόχο την συµµετοχή σε αυτή την προσπάθεια όσο το δυνατόν περισσότερων νέων ανθρώπων από ευρύ γεωγραφικό φάσµα, ο διαγωνισµός δεν απευθύνθηκε µόνο σε νέους από τα κράτη-µέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και από τον ευρύτερο ευρωπαϊκό χώρο, π.χ. τις χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονοµικού Χώρου (Ισλανδία, Λιχτενστάιν, Νορβηγία), τις χώρες που είναι υποψήφιες προς ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Κροατία, Τουρκία, π.Γ.∆.Μ.), την Αλβανία, την Ρωσία, την Αρµενία, το Αζερµπαϊτζάν κ.λπ.

Ο διαγωνισµός δηµοσιοποιήθηκε ευρέως µέσω του δικτύου του Βρετανικού Συµβουλίου και των διαφόρων παραρτηµάτων του ανά την Ευρώπη, µέσω των ινστιτούτων που συµµετέχουν στο ελληνικό δίκτυο E.U.N.I.C. (Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών,  Ινστιτούτο Goethe Αθηνών, Ινστιτούτο Cervantes της Αθήνας, Ινστιτούτο της ∆ανίας στην Αθήνα, Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών, Σουηδικό Ινστιτούτο Αθηνών, το Σπίτι της Κύπρου), καθώς και µέσω του ευρύτερου δικτύου E.U.N.I.C. και των συνδιοργανωτών φορέων του συνεδρίου «Οι ∆ιάλογοι των Αθηνών».

Νέοι από τις προαναφερθείσες χώρες έδειξαν µεγάλο ενδιαφέρον για τον διαγωνισµό και έστειλαν εργασίες και δοκίµια για όλες τις θεµατικές ενότητες του συνεδρίου. Οι εργασίες αυτές βρίσκονται στο στάδιο της επεξεργασίας και της αξιολόγησης από ειδική επιστηµονική επιτροπή. Οι νικητές θα δουν τις εργασίες τους να δηµοσιεύονται στην ιστοσελίδα του συνεδρίου και θα προσκληθούν να συµµετάσχουν  στις εργασίες του συνεδρίου δωρεάν.

Εν αναµονή των αποτελεσµάτων του διαγωνισµού, θεωρούµε ότι η συµµετοχή των νέων σε αυτή την προσπάθεια θα αποδειχθεί πολύ σηµαντική από πολλές απόψεις. Είναι απαραίτητο να συνδυαστεί η οπτική της µεγαλύτερης γενιάς επιστηµόνων και διανοητών µε την φρέσκια µατιά των νέων ανθρώπων, κάτι που θα φέρει στον διάλογο νέους προβληµατισµούς και αµεσότερη σύνδεση µε την κοινωνία. Εξάλλου, οι νέοι άνθρωποι θα είναι οι τελικοί αποδέκτες όλης αυτής της προσπάθειας, µιας και το παρόν και το µέλλον του πολιτισµού µας βρίσκονται στο επίκεντρο του διαλόγου τον οποίο φιλοδοξεί να πυροδοτήσει το συνέδριο. 

Το συνέδριο έχει οριστεί ως κλειστή συνάντηση εργασίας, κάτι που σηµαίνει ότι για την εξασφάλιση ενός υψηλού επιπέδου διαλόγου όλοι οι συµµετέχοντες λαµβάνουν µέρος κατόπιν προσκλήσεως και µόνον. Πολλοί από τους προσκεκληµένους θα είναι οι άνθρωποι που έχουν συµβάλει µε τον έναν ή τον άλλον τρόπο στην προετοιµασία του συνεδρίου και στην διαµόρφωση του στόχου του ― µε άλλα λόγια, άτοµα της Οργανωτικής Επιτροπής, άτοµα που συµµετείχαν στις συναντήσεις διάχυσης και συνέβαλαν µε τις ιδέες τους στην τελική µορφή της σύλληψης του έργου, παλιοί και νέοι υπότροφοι του Ιδρύµατος Ωνάση κ.λπ. Ωστόσο, µεγάλος θα είναι επίσης ο αριθµός των ατόµων από όλον τον κόσµο τα οποία θα ζητήσουν να συµµετάσχουν, αφού λάβουν την έγκριση της ειδικής επιτροπής. Πληροφορίες για τους τρόπους συµµετοχής στο συνέδριο και για την απαιτούµενη διαδικασία παρουσιάζονται στην ιστοσελίδα του συνεδρίου. 

Πρόγραµµα
Το συνεδριακό σενάριο, µε άλλα λόγια η κατανοµή του χρόνου ανά οµιλητή και συνοµιλητή και η συνολική διάρκεια κάθε ενότητας, αποτέλεσε θέµα µακροσκελών συζητήσεων και ενδελεχούς εξέτασης. Σύµφωνα µε τον κεντρικό στόχο του έργου, η έµφαση έπρεπε να δοθεί στον διάλογο, ώστε το συνέδριο αυτό να µην αποτελέσει ακόµη µία ακαδηµαϊκή συνάντηση όπου οι συµµετέχοντες παρουσιάζουν τις επιστηµονικές εργασίες τους σε ένα εξειδικευµένο κοινό. Το εύρος των θεµατικών ενοτήτων και, συνεπώς, η πολυµορφία του παρευρισκόµενου κοινού δεν αφήνουν περιθώρια για µακροσκελείς ανακοινώσεις που θα επιχειρούσαν να αναλύσουν ένα συγκεκριµένο θέµα σε βάθος.

Με βάση τα παραπάνω, αλλά και την αρχική απόφαση της ηλεκτρονικής προδηµοσίευσης των εργασιών στην πλήρη µορφή τους, αποφασίστηκε ότι οι οµιλητές της κάθε ενότητας θα κληθούν να κάνουν µια δεκαπεντάλεπτη παρουσίαση των εργασιών τους ώστε να τεθούν οι βάσεις για τον διάλογο. Κάθε κύριος οµιλητής θα έχει την δυνατότητα, στην σύντοµη παρουσίασή του, να λάβει υπόψη του τα σχόλια και τις παρατηρήσεις που θα έχουν δηµοσιευθεί στο ηλεκτρονικό περιοδικό αναφορικά µε το κείµενό του. Ο περιορισµένος χρόνος που δίνεται σε κάθε κύριο οµιλητή αντιβαίνει στην συνήθη πρακτική των επιστηµονικών συναντήσεων, υπηρετεί όµως τον σχεδιασµό του συνεδρίου, που φιλοδοξεί να καινοτοµήσει σε ό,τι αφορά όχι µόνο το περιεχόµενο, το οποίο προβάλλεται µέσα από συνθετικές ανακοινώσεις, αλλά και µέσα από την οργανωτική του διάρθρωση.

Για κάθε θεµατική ενότητα θα υπάρχουν τέσσερεις συνοµιλητές, άνθρωποι σχετικοί µε το αντικείµενο αλλά σύµφωνα πάντα µε το σκεπτικό της διεπιστηµονικότητας και της διαθεµατικότητας, οι οποίοι θα προσφέρουν, όπως προαναφέρθηκε, εγνωσµένο σχολιασµό στα λεχθέντα από τους οµιλητές, έχοντας διαβάσει τις προδηµοσιευµένες οµιλίες τους. Η κάθε θεµατική ενότητα θα ολοκληρώνεται µέσα σε µία πρωινή ή απογευµατινή συνεδρία.

Στο τέλος κάθε ενότητας, θα ακολουθεί διάλογος µε τους συµµετέχοντες. Οι παριστάµενοι µπορούν να δίνουν τις ερωτήσεις τους είτε γραπτώς είτε να τις καταθέτουν ηλεκτρονικά στο forum του διαδικτυακού τόπου του συνεδρίου µέσω ασύρµατης σύνδεσης, η οποία θα λειτουργεί στην Στέγη Γραµµάτων και Τεχνών. Στον χώρο της Στέγης θα λειτουργεί επιστηµονική γραµµατεία µε την συµµετοχή νέων επιστηµόνων, η οποία θα είναι επιφορτισµένη µε το καθήκον να συλλέγει, να επεξεργάζεται, να οµαδοποιεί και να µεταφέρει τις απόψεις των συµµετεχόντων στους εκάστοτε προεδρεύοντες, συνεισφέροντας µε τον τρόπο αυτόν στον ουσιαστικό διάλογο κοινού και οµιλητών. Παράλληλα, η επιστηµονική γραµµατεία θα επεξεργάζεται τις ερωτήσεις που θα υποβάλλονται µέσω διαδικτύου στο forum του συνεδρίου.

Στην καταληκτήρια συνεδρία έχει προβλεφθεί χρόνος για διαθεµατικό διάλογο, ο οποίος θα βοηθήσει στην διασύνδεση των ζητηµάτων που θα έχουν προκύψει κατά την διάρκεια του διαλόγου για τις επιµέρους θεµατικές. Ο διαθεµατικός διάλογος θα προηγηθεί των συµπερασµάτων τα οποία θα κληθούν να παρουσιάσουν οι προεδρεύοντες και τα οποία συµβατικά αναφέρονται ως «συµπεράσµατα» αφού στόχο θα έχουν να θέσουν τα ζητήµατα που θα έχουν προκύψει κατά την διάρκεια των επιµέρους συνεδριών, θέτοντας µε τον τρόπο αυτόν τα θεµέλια της περαιτέρω πορείας των ∆ιαλόγων των Αθηνών.

Ιστοσελίδα
Το συνέδριο «Οι ∆ιάλογοι των Αθηνών» φιλοδοξεί να καινοτοµήσει ως προς την χρήση των νέων τεχνολογιών κατά την προετοιµασία και την διεξαγωγή του αλλά και για την συνέχισή του στο µέλλον. Η ιστοσελίδα του συνεδρίου εξυπηρετεί προφανώς την βασική λειτουργία της παροχής πληροφοριών σχετικά µε το συνέδριο, τους συνδιοργανωτές φορείς, τους οµιλητές, τους συνοµιλητές κ.λπ. Μέσω της ιστοσελίδας το κοινό έχει επίσης την δυνατότητα να υποβάλει αίτηση συµµετοχής και να εγγραφεί για να παρακολουθήσει τις εργασίες, ενώ για εκείνους οι οποίοι θα ταξιδέψουν από το εξωτερικό παρέχονται πρακτικές πληροφορίες για εισιτήρια και διαµονή αλλά και πολιτιστικά δρώµενα, αξιοθέατα κ.λπ. 

Μέσω του δικτύου των συνεργαζόµενων φορέων αλλά και όλων όσοι έχουν δείξει έντονο και έµπρακτο ενδιαφέρον για τους ∆ιαλόγους των Αθηνών, η ιστοσελίδα  www.athensdialogues.org  εµφανίζεται σε όλες τις αρχικές σελίδες των συνδιοργανωτών φορέων και άλλων ερευνητικών οργανισµών. Η ευρεία δηµοσιοποίηση του συνεδρίου αποτελεί ζητούµενο ενός τόσο µεγάλου και σηµαντικού προγράµµατος, το οποίο φιλοδοξεί αφενός να προσελκύσει κοινό από ολόκληρο τον κόσµο και αφετέρου ―µε αφορµή την πραγµατοποίησή του― να προχωρήσει σε µια σειρά δράσεων.

Επίκεντρο αυτών των δράσεων είναι η δηµιουργία ενός δικτύου επιστηµόνων, ερευνητών, διανοητών και καλλιτεχνών που ενδιαφέρονται ενεργά για τον ελληνικό πολιτισµό. Σε µια κατάσταση όπως η σηµερινή, όπου οι Ελληνικές αλλά και οι Ανθρωπιστικές Σπουδές γενικότερα διέρχονται µια περίοδο κρίσης η οποία οδηγεί στην συρρίκνωσή τους, η δηµιουργία του ∆ικτύου των ∆ιαλόγων των Αθηνών έχει να προσφέρει µέγιστο έργο. Μέσα από τον δυναµικό διάλογο που ξεκινά µε την ευκαιρία αυτού του φιλόδοξου προγράµµατος, ερευνητές από όλον τον κόσµο µπορούν να γνωριστούν, να µοιραστούν εµπειρίες, να δηµιουργήσουν µικρότερα και µεγαλύτερα δίκτυα γύρω από ερευνητικά αντικείµενα, µεθόδους διδασκαλίας, τρόπους αντιµετώπισης προβληµάτων και θεσµικών δυσκολιών.

Ένας παγκόσµιος χάρτης στον οποίο θα σηµειώνονται όλοι οι νυν και οι παλαιοί υπότροφοι του Ιδρύµατος Ωνάση θα αναρτηθεί στην ιστοσελίδα του συνεδρίου, όπου παράλληλα θα σηµειώνονται οι έδρες και τα τµήµατα Ελληνικών Σπουδών ανά τον κόσµο που δραστηριοποιούνται στον χώρο της ελληνικής κληρονοµιάς όλων των ιστορικών περιόδων, παρέχοντας έτσι ένα σηµείο αναφοράς για όλους τους ενδιαφεροµένους. Επιπλέον, ερευνητές, διανοητές και καλλιτέχνες που έχουν δείξει ενδιαφέρον για το συνέδριο προσεγγίζονται µε στόχο να συµπεριληφθούν στο ∆ίκτυο των ∆ιαλόγων των Αθηνών.

Με τον τρόπο αυτόν υλοποιείται ένα σηµαντικό υποέργο των ∆ιαλόγων των Αθηνών, που αποτελεί εργαλείο επικοινωνίας και δικτύωσης µεταξύ των ενδιαφεροµένων: δηµιουργείται δηλαδή ένα δίκτυο ανθρώπων µε αυθεντικό ενδιαφέρον για τα θέµατα της ελληνικής πολιτιστικής κληρονοµιάς, οι οποίοι ελπίζουµε ότι µέσω της δικτύωσης αυτής θα µπορούν να προωθούν τα ζητήµατα κοινού ενδιαφέροντος και να βοηθήσουν στην αναγέννηση του κλάδου και στον εµπλουτισµό του.

Ελπίζουµε ότι στο µέλλον το δυναµικό αυτό σχήµα θα αναδειχθεί σε µια διαδικτυακή πύλη, στην οποία θα περιλαµβάνονται πληροφορίες και στοιχεία για όλες τις σηµαντικές δράσεις που σχετίζονται µε τον ελληνικό πολιτισµό παγκοσµίως.

Το συνέδριο «Οι ∆ιάλογοι των Αθηνών» αποκτά πολλαπλά και νέα επίπεδα νοηµατοδότησης στην πορεία του χρόνου. Φιλοδοξία των διοργανωτών είναι το συνέδριο να διατηρήσει αυτή την δυναµική, ανταποκρινόµενο στην προσδοκία να µην αποτελέσει ένα συνέδριο συγκεκριµένης εµβέλειας και προοπτικής αλλά ένα δυναµικό έργο εν διαρκεί εξελίξει. 

34-45