Ειδήσεις του ιδρύματος
ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΩ - ΤΕΥΧΟΣ 48 - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΕΥΧΟΣ 48 ΙΟΥΝΙΟΣ 2010
περιεχόμενα τεύχους επικοινωνήστε μαζί μας !
Στόχοι και Oράματα
της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών
Απαντήσεις του εκτελεστικού διευθυντή της, Χρήστου Καρρά

Τον Νοέµβριο του 2010, ανοίγει τις πύλες της η Στέγη Γραµµάτων και Τεχνών του Ιδρύµατος Ωνάση, ένα αρχιτεκτονικό κόσµηµα στον αριθµό 109 της λεωφόρου Συγγρού, το οποίο φιλοδοξεί να αποτελέσει έναν νέο και δυναµικό πολιτιστικό πυρήνα στην καρδιά της πρωτεύουσας. Ο εκτελεστικός διευθυντής της Στέγης, Χρήστος Καρράς, απαντά στις ερωτήσεις του ΑΩ και µας λύνει µερικές απορίες λίγο πριν από την επικείµενη και πολυαναµενόµενη είσοδο της Στέγης στην πολιτιστική ζωή του τόπου µας.

Τι θα είναι τελικά η Στέγη Γραµµάτων και Τεχνών;
Η Σ.Γ.Τ. θα είναι ένας ανοικτός, σύγχρονος χώρος, ο οποίος φιλοδοξεί να σπάσει τις διαχωριστικές γραµµές που δηµιουργούν µικρά γκέτο στην πολιτιστική µας ζωή. Ξεκινώντας από το περίβληµα, το κτήριο δηλαδή, µπορεί ήδη να αναγνώσει κανείς µια πρόθεση δυναµικής παρουσίας. Το εξωτερικό κέλυφος της Στέγης είναι εντελώς µινιµαλιστικό. Ουσιαστικά, διαµορφώνεται από µία και µόνη αρχιτεκτονική ιδέα: µια επιφάνεια ταυτόχρονα συµπαγής και διαµπερής διαπραγµατεύεται δύο από τα πλέον «παραδοσιακά» στοιχεία της Ελλάδας, το φως και το µάρµαρο, αλλά µέσα από µια πολύ ριζοσπαστική µατιά. Πίσω από το κέλυφος, όµως, κρύβεται µια εντελώς διαφορετική ογκοπλαστική ιδέα: ένα καµπύλο, ωοειδές σχήµα, που φωλιάζει στο κέντρο του κτηρίου και στεγάζει τις θεατρικές υποδοµές. Ανάµεσα στα δύο γίνεται ένα συναρπαστικό παιχνίδι µε το κενό και την προοπτική. Μέσα από την διαφοροποίηση του φωτός ―είτε του φυσικού είτε του τεχνητού― το κτήριο µπορεί κυριολεκτικά να µεταµορφώνεται, δείχνοντας έναν διαφορετικό χαρακτήρα.

Αισθάνοµαι, λοιπόν, ότι το κτήριο λειτουργεί σε κάποιο βαθµό ως αρχιτεκτονική µεταφορά του πολιτιστικού µας προγράµµατος: σύγχρονο, δυναµικό, αδύνατον να το κλείσεις σε ένα µονοσήµαντο σχήµα, φιλικό αλλά ταυτόχρονα µεστό. Επίσης, η αναφορά στο µάρµαρο και στο φως έχει την σηµασία της, διότι ένας κεντρικός πυρήνας του προγράµµατός µας συνδέεται µε τον σύγχρονο ελληνικό πολιτισµό και τις συχνά πολύπλοκες σχέσεις του µε την πολυσυζητηµένη έννοια της «ελληνικότητας» ― κάτι το οποίο ο πρόεδρος του Ιδρύµατος Ωνάση, Αντώνης Παπαδηµητρίου, εκφράζει προγραµµατικά µε την φράση: «Προσεγγίζοντας την ελληνικότητα στην τέχνη».

Η ελληνικότητα αυτή πώς θα δίνει το «παρών» στην Στέγη;
Καταρχάς, θα ήθελα να πω ότι δεν επιχειρούµε να αποδείξουµε την ορθότητα ή την σχετικότητα µιας θεωρητικής προσέγγισης του ελληνικού πολιτισµού. Θα δώσουµε το βήµα σε νέους ―ως επί το πλείστον― Έλληνες δηµιουργούς, που τους χαρακτηρίζουν µάλλον οι ετερόκλιτες καλλιτεχνικές στρατηγικές, παρά η υποταγή σε ένα οποιοδήποτε πρόγραµµα. Να τονίσω, επίσης, πως δεν µας κατατρύχει η οποιαδήποτε εθνικιστική έξαρση, δηλαδή δεν προσπαθούµε να κατασκευάσουµε µια «ουσιοκρατική» (essentialist) έννοια της ελληνικότητας, η οποία θα λειτουργούσε µέσα από τον αποκλεισµό του ετερογενούς ή την «κατοχύρωση» στοιχείων πολιτισµού ως «εθνικών».

Έχοντας, λοιπόν, «λαξεύσει» την έννοια, µένει η ιδέα της συγκεκριµένης εµπειρίας τού να δηµιουργείς µέσα στην ελληνική κοινωνική και πολιτισµική συνθήκη. Αυτή η εµπειρία µπορεί να διαποτίζεται από πληθώρα στοιχείων και να οδηγήσει σε µιαν ατέρµονη ποικιλία προσεγγίσεων της τέχνης. Κάποιος µπορεί να θέλει να ερµηνεύσει µε σύγχρονο τρόπο την παράδοση, άλλος µπορεί να θέλει να εκφράσει έναν κριτικό λόγο για αυτά που θεωρεί κοινωνικές ή πολιτικές δυσλειτουργίες, άλλος µπορεί να συναρπάζεται από τον τόπο και το περιβάλλον, άλλος, πάλι, από την γλώσσα και την διαστρωµάτωση της ιστορίας που αυτή εµπεριέχει.

Σαφώς, η Ελλάδα δεν αναπτύσσεται µέσα σε µία γυάλα: ειδικά για τις νεότερες, εξαιρετικά κινητικές γενιές, υπάρχουν πάρα πολλές κοινές εµπειρίες, τις οποίες µπορεί να µοιράζονται Φινλανδοί, Ιάπωνες, Καµερουνέζοι, Αµερικανοί και Έλληνες καλλιτέχνες. Υπάρχει όµως και κάτι το «site-specific», όπως θα λέγαµε στην σύγχρονη ορολογία της τέχνης. Και το στοιχείο αυτό θέλουµε να το προσεγγίσουµε µέσα από την δουλειά των νέων δηµιουργών.

Ποιος είναι ο προσανατολισµός του προγραµµατισµού;
Όπως θα έχετε ήδη καταλάβει από αυτά που έχω πει, ο κύριος κορµός του προγράµµατός µας αφορά την σύγχρονη, και πιο συγκεκριµένα την σύγχρονη ελληνική, δηµιουργία. Στοχεύουµε όµως παράλληλα να παρουσιάζουµε σηµαντικούς καλλιτέχνες από το εξωτερικό, συχνά σε συνεργασία µε  Έλληνες, αλλά όχι πάντα, διότι θεωρούµε πως είναι ουσιαστικό µέρος της αποστολής µας να προσφέρουµε νέες εµπειρίες που θα εµπνεύσουν το ελληνικό κοινό.
Το πρόγραµµα της περιόδου Νοεµβρίου 2010-Μαΐου 2011 περιλαµβάνει περίπου 25 παραγωγές στους τοµείς του θεάτρου, του σύγχρονου χορού και των εκδηλώσεων για όλες τις ηλικίες, καθώς και 40 περίπου µουσικές εκδηλώσεις. Βεβαίως, οι µουσικές εκδηλώσεις παρουσιάζονται κατά κανόνα µία µόνο φορά, ενώ οι θεατρικές επαναλαµβάνονται για πολλές ηµέρες. Θα µπορούσε, λοιπόν, να πει κανείς ότι το θέατρο και ο χορός καλύπτουν σχεδόν το 80% του χρόνου. Στο πλαίσιο αυτό, οι ελληνικές προτάσεις αποτελούν το 75% του συνόλου. Υπάρχει, βεβαίως, και το εκθεσιακό πρόγραµµα εικαστικών τεχνών, το οποίο θα έχει τρεις προτάσεις κατά το ίδιο περίπου χρονικό διάστηµα.

Θα ήθελα να τονίσω σε αυτό το σηµείο ότι η πρώτη µεγάλη δράση της Στέγης θα είναι το σηµαντικό συνέδριο για τον πολιτισµό «Οι ∆ιάλογοι των Αθηνών». Πρόκειται για ένα εξαιρετικά φιλόδοξο σχέδιο που έχει αναπτύξει το Ίδρυµα Ωνάση σε συνεργασία µε ένα δίκτυο σηµαντικών φορέων, όπως τα πανεπιστήµια της Οξφόρδης, του Χάρβαρντ, του Στάνφορντ, αλλά και εθνικά ινστιτούτα όπως το Institut de France, το Γερµανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο κ.ά. Το σχέδιο αυτό έχει διάφορα σηµεία καινοτοµίας. Πρώτον, αποτελεί ένα έργο σε εξέλιξη, δεδοµένου ότι το συνέδριο δεν αποτελεί παρά ένα ―πολύ σηµαντικό, ασφαλώς―  στάδιό του: οι ∆ιάλογοι θα συνεχιστούν στο διαδίκτυο µέσα από ένα e-journal και πιθανώς θα οδηγήσουν σε ένα δεύτερο συνέδριο στο µέλλον. ∆εύτερον, προσεγγίζει την ελληνική κλασική σκέψη µέσα από επίκαιρες προβληµατικές ― για παράδειγµα, Ταυτότητα και Ετερότητα, Ποιότητα Ζωής, Επιστήµη και Ηθική, Ιστορία και Ιστορίες. Τρίτον, διαρθρώνεται µέσα από µια διεπιστηµονική προσέγγιση, δεδοµένου ότι οι οµιλητές προέρχονται όχι µόνον από τις Ελληνικές Σπουδές, αλλά επίσης από τις Κοινωνικές και τις Θετικές Επιστήµες. Σας προτείνω να επισκεφθείτε την ιστοσελίδα των ∆ιαλόγων: www.athensdialogues.org.
Έχει άλλωστε την σηµασία του το γεγονός ότι η πρώτη µεγάλη δράση της Στέγης εντάσσεται στον τοµέα των Γραµµάτων, που είναι ο δεύτερος πυλώνας του προγράµµατός µας.

Με τον όρο «Γράµµατα» ποιο πεδίο καλύπτεται;
Τα «Γράµµατα» καλύπτουν ένα ευρύ πεδίο. Σαφώς, το πρόγραµµα περιλαµβάνει εκδηλώσεις µε επίκεντρο την λογοτεχνία, αλλά δεν περιορίζεται εκεί. Μέσα από διαθεµατικούς και διεπιστηµονικούς κύκλους, στους οποίους θα συµµετέχουν λογοτέχνες, ιστορικοί, επιστήµονες, διανοούµενοι και εν γένει αυτοί που αγγλιστί ονοµάζονται «public intellectuals», θα επιδιώξουµε την θεσµοθέτηση ενός χώρου δηµόσιου διαλόγου, πλήρως ενταγµένου στην γενικότερη στρατηγική που περιέγραψα προηγουµένως, καθώς και σε άµεση επαφή µε θέµατα που αφορούν την κοινωνία και τους πολίτες σήµερα. Θεωρούµε πως έτσι µπορούµε να συµβάλουµε στην ενδυνάµωση µιας κριτικής σκέψης, µιας ανοικτής, συνειδητής και πολυσυλλεκτικής στάσης απέναντι στην ιστορική στιγµή που βιώνουµε.

Θεωρείτε ότι, σε καιρούς κρίσης, η τέχνη και ο πολιτισµός έχουν κάποια ιδιαίτερη αξία και θέση ή µήπως συνιστούν πολυτέλεια;
Σε καιρούς κρίσης, η τέχνη και ο πολιτισµός συνιστούν αναγκαιότητα! Η µεγαλύτερη συνεισφορά της τέχνης αφορά την φύση της ως σφαίρας ανθρώπινης πράξης η οποία, χωρίς να πλανάται πάνω από την ιστορία και τις συγκεκριµένες κοινωνικές διεργασίες κάθε εποχής, δηµιουργεί έναν χώρο συναισθηµατικής, νοηµατικής, τεχνικής και φαντασιακής ελευθερίας. Η ελευθερία αυτή είναι, κατά την άποψή µου, απολύτως απαραίτητη για την κοινωνική πρόοδο.
Έχει λεχθεί πολλές φορές ότι η κρίση που ζούµε στην Ελλάδα δεν είναι πρωτίστως οικονοµική, αλλά κοινωνική και πολιτισµική. ∆εν είµαι σίγουρος ότι είναι πάντα σαφές τι εννοούµε µε αυτό. Νοµίζω, όµως, πως έχει κάποια βάση η σκέψη αυτή και ότι οι χώροι πολιτιστικής δράσης µπορούν να συµβάλουν ουσιαστικά στην προσπάθειά µας όχι µόνο να καταλάβουµε ποιες είναι οι συνιστώσες της κρίσης, αλλά κυρίως να ενθαρρύνουµε τις φωνές που θα µας προκαλέσουν να την ξεπεράσουµε.
Σε πιο πρακτικό επίπεδο, είναι φανερό ότι η κρίση του κράτους δηµιουργεί πολλά προβλήµατα, αλλά, από µία άλλη σκοπιά, τονίζει την σηµασία της συνεισφοράς του ιδιωτικού τοµέα στην πολιτιστική ζωή της χώρας µας. Στην παρούσα δύσκολη φάση, κρίνω πως φορείς όπως το Ίδρυµα Ωνάση (και συγκεκριµένα η Στέγη Γραµµάτων και Τεχνών) µπορούν να παίξουν πολύ σηµαντικό ρόλο.

Από κτηριακής πλευράς, τι χώρους διαθέτει η Στέγη;
Η Στέγη έχει σύγχρονη υποδοµή, κτηριακά και τεχνολογικά. ∆ιαθέτουµε ένα αµφιθέατρο 900 θέσεων, έναν χώρο 200 θέσεων για µικρότερες παραγωγές, διαλέξεις κ.λπ., έναν εκθεσιακό χώρο περίπου 700 τ.µ., καθώς και µια σειρά µικρότερων χώρων για εκδηλώσεις διαφόρων ειδών. Βεβαίως, η λειτουργία υποστηρίζεται από όλους τους απαραίτητους βοηθητικούς χώρους, ενώ υπάρχουν και χώροι όπως το µπαρ και το εστιατόριο, που συµπληρώνουν την επίσκεψη στην Στέγη.

Ως προς τι θεωρείτε ότι διαφοροποιείται η Στέγη σε σχέση µε τους υπάρχοντες πολιτιστικούς οργανισµούς;
Θα έλεγα καταρχάς ότι δεν καθορίζουµε την ταυτότητα µας αρνητικά, δηλαδή σε αντιδιαστολή µε άλλους οργανισµούς. Νοµίζω πως η ταυτότητά µας θα διαφανεί πολύ γρήγορα και εύληπτα µέσα από τις πολιτιστικές µας επιλογές και το πρόγραµµά µας. Απαντώντας, λοιπόν, στην ερώτηση µε θετικούς προσδιορισµούς, θα µπορούσα να πω ότι θέλουµε η Στέγη να είναι ένας ανοικτός, σύγχρονος χώρος, µε ένα πρόγραµµα που θα καλύπτει ένα ευρύτατο φάσµα µέσων, τάσεων και ειδών τέχνης. Έχουµε συχνά συζητήσει, σε εσωτερικό επίπεδο, για τα «µοντέλα» που µας εµπνέουν. Ένας τέτοιος χώρος ―τηρουµένων, βεβαίως, των αναλογιών― θα ήταν το Barbican στο Λονδίνο.

Σε ποιο κοινό σκοπεύετε να απευθυνθείτε;
Προσδοκούµε να προσελκύσουµε ένα ετερόκλιτο κοινό. Θέλουµε να αισθανθούν άνετα στην Στέγη άνθρωποι που θα πήγαιναν πιο αυθόρµητα στο Bios, αλλά και το κοινό που πηγαίνει τακτικά στο Μέγαρο ή στην Λυρική Σκηνή. Θέλουµε το πρόγραµµά µας να είναι τέτοιας ποιότητας, ώστε να προκαλέσει εκείνο την περιέργεια και, στην συνέχεια, την αφοσίωση του κοινού. Πάντως, θα κάνουµε ό,τι µπορούµε, ώστε να είναι εύκολο να έρχεται κανείς στην Στέγη, τόσο από πλευράς επικοινωνίας και πληροφόρησης όσο και από πλευράς τιµών, µε εισιτήρια τα οποία θα κρατήσουµε στο χαµηλότερο δυνατόν επίπεδο.

Ποια είναι η οµάδα που σας πλαισιώνει;
Είµαι πάρα πολύ τυχερός διότι συνεργάζοµαι µε µια εξαιρετική οµάδα επαγγελµατιών. Η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, εκτελεστική υποδιευθύντρια της Στέγης και υπεύθυνη επικοινωνίας και µάρκετινγκ, δεν έχει µόνο πολύ σηµαντική εµπειρία στον τοµέα της στην Ελλάδα, αλλά φέρνει µαζί της µια διεθνή µατιά. Η Νάνσυ ∆ηµάκου, οικονοµική και διοικητική διευθύντρια, συνδυάζει την τεχνοκρατική πείρα µε µια ψυχή βαθιά καλλιτεχνική, ιδιότητα που της επιτρέπει να κατανοεί τις «παραξενιές» του πολιτιστικού τοµέα αλλά και µε πολύ ευγενικό τρόπο να µας κρατάει στον διαχειριστικά ορθό δρόµο. Οι συνεργάτες που διαµορφώνουν το πρόγραµµά µας ―πάντα σε συνεργασία µε τον πρόεδρο και το ∆ιοικητικό Συµβούλιο του Ιδρύµατος Ωνάση, αλλά και µε την ουσιαστική συµβολή του Γιώργου Λούκου για τις τέχνες και του Γιώργου Μπαµπινιώτη για τα Γράµµατα―, δηλαδή η Κάτια Αρφαρά (Θέατρο και Χορός), η Μαριλένα Καρρά (Εικαστικές Τέχνες), η Κατερίνα Οικονοµάκου και ο Μανώλης Πιµπλής (Γράµµατα), έχουν τεράστια εµπειρία ο καθένας στον τοµέα του, αλλά και την ικανότητα να διεισδύσουν στο πνεύµα της Στέγης µε τρόπο απόλυτα συντονισµένο. Όλη η οµάδα είναι εξαιρετική, και είναι χαρά µου να αναφέρω εδώ τα πρόσωπα χωρίς τα οποία δεν θα µπορούσε να λειτουργήσει η Στέγη: τον Γιάννη Κουτσούπη (τεχνικές υπηρεσίες κτηρίου), τον Λευτέρη Καραµπίλα (τεχνικές υπηρεσίες θεάτρου), την Αντιγόνη Νέτα (διεύθυνση σκηνής), τον Κώστα Απολλώνιο (πληροφορική), τον Κώστα Λουρή (box office), τον Ευάγγελο Κωνσταντή (υπηρεσίες κοινού), τον Θεόφιλο Νικολάου (προϊστάµενο λογιστηρίου), τον ∆ηµήτρη Τσόκαλη (λογιστή), την Αλεξάνδρα Χρυσανθακοπούλου και την Χριστίνα Κοσµόγλου (διοικητική υποστήριξη). Πιθανώς, µέχρι να δηµοσιευθεί η συνέντευξή µας, να έχουν προστεθεί και άλλα άξια άτοµα στο δυναµικό µας.
Θα ήθελα επίσης να πω ότι έχουµε την τιµή και την χαρά να συνεργαζόµαστε στενά µε τον πρόεδρο του Ιδρύµατος Ωνάση, Αντώνη Παπαδηµητρίου, αλλά και µε τα άλλα µέλη της Εκτελεστικής Επιτροπής, τον αντιπρόεδρο Γιάννη Ιωαννίδη και την γραµµατέα Μαριάννα Μόσχου. Η συµβολή τους δεν είναι µόνον ελεγκτική, αλλά και πάρα πολύ ουσιαστική.

Ποια θα είναι η σχέση της Στέγης µε τον Σύνδεσµο Υποτρόφων και τους υποτρόφους του Ιδρύµατος Ωνάση, γενικότερα;
Όταν ανακοινωθεί το πρόγραµµά µας θα δείτε ότι ήδη συµµετέχουν πολλοί και ιδιαίτερα αξιόλογοι υπότροφοι. Αυτό αποδεικνύει δύο πράγµατα, κατά την άποψή µου: πρώτον, ότι το Ίδρυµα ξέρει πολύ καλά να «ποντάρει», δεδοµένου ότι τόσοι υπότροφοι έχουν διαπρέψει µέχρι σήµερα, ο καθένας στον τοµέα του· και, δεύτερον, ότι είναι σαφής η πρόθεση της Στέγης να συνεργαστεί µε αυτό το δυναµικό. Πέρα από τις ατοµικές αυτές συνεργασίες, έχουµε συµφωνήσει µε τον Σύνδεσµο ότι κάθε χρόνο θα φιλοξενείται ένας αριθµός δικών του εκδηλώσεων.

Πότε αναµένεται η έναρξη λειτουργίας της Στέγης;
Η Στέγη θα ανοίξει τον Νοέµβριο του 2010 και, µετά, δεν την σταµατάει τίποτα!

Θα µας εκπλήξετε;
Πάντα, χωρίς όµως αυτό να µας γίνεται εµµονή. Θέλουµε, άλλωστε, να εκπλήσσουµε συνεχώς και τον ίδιο µας τον εαυτό!

28-33