Ειδήσεις του ιδρύματος
ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΩ - ΤΕΥΧΟΣ 48 - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΕΥΧΟΣ 48 ΙΟΥΝΙΟΣ 2010
περιεχόμενα τεύχους επικοινωνήστε μαζί μας !
Προκλήσεις και εμπειρίες
από την διοργάνωση του Φόρουμ
της Κοινωνίας των Πολιτών
Της Λήδας Μπουζάλη

Τα αποτελέσµατα του 3ου Παγκόσµιου Φόρουµ για την Μετανάστευση και την Ανάπτυξη, το οποίο διοργανώθηκε τον Νοέµβριο του 2009 στην Αθήνα από το Υπουργείο Εσωτερικών (ως προς το κυβερνητικό σκέλος του) και το Ίδρυµα Ωνάση (ως προς την Κοινωνία των Πολιτών), παρουσιάστηκαν από την επιστηµονική οµάδα της Οργανωτικής Επιτροπής του συνεδρίου σε εκδήλωση που διοργάνωσε ο Σύνδεσµος στις 13 Μαΐου 2010. Με τον τρόπο αυτόν µπόρεσαν να ενηµερωθούν τα µέλη και οι φίλοι του Συνδέσµου σχετικά µε τις εργασίες της σηµαντικής αυτής διάσκεψης του Νοεµβρίου του 2009, στην οποία είχε πρόσβαση ένας περιορισµένος αριθµός αυστηρά επιλεγµένων εκπροσώπων από όλον τον κόσµο.

Η επικεφαλής της Οργανωτικής Επιτροπής του Φόρουµ της Κοινωνίας των Πολιτών (Civil Society Days/C.S.D.) και γραµµατέας του ∆.Σ. του Ιδρύµατος Ωνάση, Μαριάννα Μόσχου, αναφέρθηκε στο απαιτητικό έργο της διοργάνωσης του διεθνούς αυτού συνεδρίου. Όπως επεσήµανε, στην συνάντηση συµµετείχαν περισσότεροι από 300 σύνεδροι, εκπρόσωποι µη κυβερνητικών οργανώσεων και άλλων φορέων της Κοινωνίας των Πολιτών από 70 χώρες, στους οποίους συγκαταλέγονταν και 30 εκπρόσωποι φορέων που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα. Στελέχη διεθνών οργανισµών ―όπως του ∆ιεθνούς Οργανισµού Εργασίας (I.L.O.), του ∆ιεθνούς Οργανισµού Μετανάστευσης (Ι.Ο.Μ.), του Αναπτυξιακού Προγράµµατος των Ηνωµένων Εθνών (U.N.D.P.) κ.ά.―, δηµοσιογράφοι και εκπρόσωποι κυβερνήσεων παρακολούθησαν ως παρατηρητές τις εργασίες του C.S.D.

Στην συνέχεια, η Μαριάννα Μόσχου εξήγησε την διαδικασία επιλογής του θέµατος «Η ένταξη µεταναστευτικών πολιτικών σε στρατηγικές ανάπτυξης προς όφελος όλων» και των υποενοτήτων του, οι οποίες ήταν κοινές µεταξύ του κυβερνητικού και του µη κυβερνητικού Φόρουµ. Αναφέρθηκε επίσης στον ρόλο της ∆ιεθνούς Συµβουλευτικής Επιτροπής, καθώς και στον αυστηρό τρόπο επιλογής των ίδιων των συνέδρων.

«Ο ρόλος του διοργανωτή του Φόρουµ είναι να διευκολύνει τον διάλογο µε συστηµατικό τρόπο µεταξύ των ενδιαφεροµένων, προκειµένου να καταλήξει σε πρακτικά, εφαρµόσιµα συµπεράσµατα», είπε η επικεφαλής της Οργανωτικής Επιτροπής. «Υπάρχει επιφύλαξη και δυσπιστία απέναντι στον θεσµό του G.F.M.D. Παρ’ όλα αυτά, στις δύο ηµέρες του συνεδρίου διαπιστώσαµε πως η αµφιβολία εξελίχθηκε σε κάποια σχέση εµπιστοσύνης».

«Ένας από τους κύριους στόχους µας», συνέχισε η Μαριάννα Μόσχου, «ήταν η ενίσχυση της παρουσίας του ιδιωτικού τοµέα στις εργασίες του συνεδρίου, η οποία έλειπε στα προηγούµενα C.S.D.». Αυτό επιτεύχθηκε µε την προσθήκη µίας τέταρτης στρογγυλής τραπέζης µε τίτλο «Κτίζοντας συµµαχίες: Συνδέοντας τον ιδιωτικό τοµέα µε άλλους φορείς της Κοινωνίας των Πολιτών».

Η πορεία του Φόρουµ συνεχίζεται φέτος στο Μεξικό. Το Ίδρυµα Bancomer, το οποίο έχει αναλάβει την διοργάνωση, διατηρεί τις καινοτοµίες του Φόρουµ της Αθήνας, τις επαυξάνει και τις εξειδικεύει. ∆ίνει έµφαση στις συνεργασίες µεταξύ των κυβερνήσεων και της Κοινωνίας των Πολιτών, καθώς και στην παρουσία του ιδιωτικού τοµέα.

Κλείνοντας, η Μαριάννα Μόσχου ευχαρίστησε ακόµη µια φορά τα µέλη της Οργανωτικής Επιτροπής και τα στελέχη του Ιδρύµατος, τα οποία συνέβαλαν µε όλες τους τις δυνάµεις στην επιτυχή διοργάνωση του Φόρουµ.

Η Ρουµπίνη Γρώπα, λέκτορας στην Νοµική Σχολή του ∆ηµοκρίτειου Πανεπιστηµίου Θράκης, ερευνήτρια στο ΕΛΙΑΜΕΠ και µέλος της Οργανωτικής Επιτροπής του Φόρουµ και του ∆.Σ. του Συνδέσµου Υποτρόφων, συνεργάστηκε µε την Παγκόσµια Τράπεζα και τον τοµέα παγκόσµιων δηµοσκοπήσεων της εταιρείας Gallup, εξασφαλίζοντας σηµαντικά στοιχεία που αφορούσαν ποσοτικές και ποιοτικές µετρήσεις του φαινοµένου της παγκόσµιας µετανάστευσης.

Σύµφωνα µε τα εντυπωσιακά αυτά δεδοµένα, τα οποία παρουσιάστηκαν κατά την διάρκεια του Φόρουµ, περίπου 700 εκατοµµύρια άνθρωποι επιθυµούν να µεταναστεύσουν µόνιµα, αριθµός που αντιστοιχεί στο 16% του παγκόσµιου πληθυσµού. Το 80% των ανθρώπων αυτών ζουν σε αναπτυσσόµενες χώρες και θέλουν να εγκατασταθούν σε ανεπτυγµένες χώρες. Κυριότερες χώρες προτίµησης είναι οι Ηνωµένες Πολιτείες, ο Καναδάς, η Μεγάλη Βρετανία, η Γαλλία, η Ισπανία, η Σαουδική Αραβία, η Γερµανία και η Αυστραλία. Πάντως, η πραγµατικότητα αποδεικνύει ότι η µετανάστευση από τον Νότο προς τον Νότο είναι µεγαλύτερη από την µετανάστευση προς τις ανεπτυγµένες χώρες.

Η Ρουµπίνη Γρώπα υπενθύµισε επίσης µε παραδείγµατα ότι η πραγµατικότητα του µεταναστευτικού φαινοµένου είναι σύνθετη και δυναµική: 6,6 εκατοµµύρια άνθρωποι θέλουν να µεταναστεύσουν από την Τουρκία (κυρίως στην Γερµανία και στις Η.Π.Α.), αλλά, συγχρόνως, 1,9 εκατοµµύρια άτοµα (από την Γερµανία, την Ρωσία, το Αζερµπαϊτζάν, το Ιράν, την Βρετανία και την Συρία) θέλουν να µεταναστεύσουν στην Τουρκία. Η οµιλήτρια παρουσίασε, επιπλέον, την σηµασία της µετανάστευσης για την ανάπτυξη επί τη βάσει της οικονοµικής της διάστασης. Συνέπεια της παγκόσµιας οικονοµικής κρίσης ήταν η µείωση κατά 6,1% των εµβασµάτων των µεταναστών προς τις χώρες καταγωγής τους το έτος 2009. ∆εδοµένου ότι τα παγκόσµια εµβάσµατα ξεπερνούν τα 317 εκατοµµύρια δολάρια, η µείωσή τους είναι φανερό ότι θα έχει σηµαντικές οικονοµικές επιπτώσεις.

Ακολούθως, η Αντιγόνη Λυµπεράκη, υπότροφος του Ιδρύµατος και καθηγήτρια στο Τµήµα Οικονοµικών και Περιφερειακής Ανάπτυξης του Παντείου Πανεπιστηµίου, παρουσίασε τα συµπεράσµατα της πρώτης στρογγυλής τραπέζης. Οι συζητήσεις στηρίχθηκαν στις βασικές παραδοχές ότι η µετανάστευση συνεισφέρει στην ανάπτυξη αν και δεν αποτελεί υποκατάστατό της· ότι οι µετανάστες και οι µετανάστριες πρέπει να θεωρούνται ενεργοί εταίροι στο αναπτυξιακό στοίχηµα· ότι τόσο η µεταναστευτική πολιτική όσο και ο αναπτυξιακός σχεδιασµός µπορούν και πρέπει να ωφελούν τα άτοµα που µεταναστεύουν, την χώρα προέλευσης και την χώρα προορισµού. Στις συζητήσεις της στρογγυλής τραπέζης τονίστηκε η ανάγκη να ληφθούν µέτρα για τον περιορισµό του κόστους της µετανάστευσης. Επισηµάνθηκε ότι πολλοί µετανάστες απασχολούνται στους τοµείς της οικιακής φροντίδας και της νοσηλευτικής, γι’ αυτό και συνδέονται µε ―και θα πρέπει να φέρνουν― ευηµερία για όλους. Αξίζει να σηµειωθεί ότι δεν είναι οι φτωχότεροι εκείνοι που µεταναστεύουν· υφίστανται, όµως, εντονότερες τις αρνητικές συνέπειες της οικονοµικής κρίσης, ενώ πληθαίνουν τα κρούσµατα εχθρότητας και απόρριψης εις βάρος τους. Οι συστάσεις στις οποίες κατέληξε η πρώτη στρογγυλή τράπεζα περιλαµβάνουν αιτήµατα για διευκόλυνση της παράτασης διαµονής των µεταναστών ―ακόµη και αν έχουν χάσει την δουλειά τους―, µείωση του κόστους µετανάστευσης µε απλοποίηση των γραφειοκρατικών διαδικασιών, καθώς και αντιµετώπιση της παραπληροφόρησης, η οποία τρέφει την ξενοφοβία.

Η Άννα Τριανταφυλλίδου, επίκουρη καθηγήτρια στο Τµήµα Κοινωνικής ∆ιοίκησης του ∆ηµοκρίτειου Πανεπιστηµίου Θράκης και ερευνήτρια στο ΕΛΙΑΜΕΠ, παρουσίασε τα θέµατα της δεύτερης στρογγυλής τραπέζης, η οποία κάλυψε ζητήµατα κοινωνικής-οικονοµικής ένταξης των µεταναστών στην χώρα προορισµού τους, επανένταξής τους στην χώρα καταγωγής τους και κυκλοφορίας µεταξύ των δύο χωρών µε στόχο την ανάπτυξη. Το βασικό συµπέρασµα ήταν ότι η ένταξη συνδέεται άµεσα µε την διασφάλιση των δικαιωµάτων των µεταναστών. Στα προτεινόµενα µέτρα συγκαταλέγονται η ευελιξία ως προς τις άδειες παραµονής, η δυνατότητα µεταφοράς των ασφαλιστικών και των συνταξιοδοτικών δικαιωµάτων, η πρόσβαση στην ιατροφαρµακευτική περίθαλψη και την εκπαίδευση για όλους. Ιδιαίτερα όσον αφορά την κυκλική µετανάστευση, η δεύτερη στρογγυλή τράπεζα αναφέρθηκε στην σηµασία των θεωρήσεων πολλαπλής εισόδου για την ενδυνάµωση της κυκλικής µετανάστευσης, στην ανάγκη συµβολής των εργοδοτών στην εκπαίδευση των µεταναστών (εκµάθηση γλώσσας, απόκτηση δεξιοτήτων) και στην χρονική περίοδο της κυκλικής µετανάστευσης, η διάρκεια της οποίας θα πρέπει να επιτρέπει στους µετανάστες να αποκτούν κάποια δεξιότητα. Τέλος, όσον αφορά την επανένταξη των µεταναστών στον τόπο της αρχικής τους προέλευσης, τονίστηκε ότι τα ζητήµατα είναι πολλά και δυσεπίλυτα, καθότι σχετίζονται µε τις αιτίες που ώθησαν τον µετανάστη να εγκαταλείψει αρχικά την χώρα του. Επισηµάνθηκε, ωστόσο, ότι οι χώρες προορισµού οφείλουν να συµβάλλουν, µέσω διµερών συµφωνιών, στις προσπάθειες ανάπτυξης πολιτικών επανένταξης από τις χώρες προέλευσης. Σε τελευταία ανάλυση, η επανένταξη είναι θέµα που αφορά και τις δύο πλευρές.

Τα αποτελέσµατα της τρίτης στρογγυλής τραπέζης παρουσιάστηκαν από την συντονίστριά της, την Ρουµπίνη Γρώπα. Οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στο ζήτηµα της πολιτικής και θεσµικής συνοχής σε θέµατα µεταναστευτικής και αναπτυξιακής πολιτικής. Στα πρακτικά θέµατα που προέκυψαν περιλαµβάνονται η ανάγκη να δοθεί προτεραιότητα σε έρευνες σχετικά µε την σύνδεση µετανάστευσης και ανάπτυξης, να δηµιουργηθεί ένα γραφείο-αποθετήριο µελετών (database) για κοινή χρήση, καθώς και να δοθεί έµφαση στην οικοδόµηση δεξιοτήτων µέσω προγραµµάτων κατάρτισης στις δηµόσιες υπηρεσίες και, ευρύτερα, στην Κοινωνία των Πολιτών. Η τρίτη στρογγυλή τράπεζα ασχολήθηκε ιδιαίτερα µε τις λεγόµενες περιφερειακές και διαπεριφερειακές συνεργασίες, οι οποίες εξετάστηκαν ως προς την αποτελεσµατικότητα και την διαφάνειά τους, τις προσφερόµενες δυνατότητες δηµοκρατικής συµµετοχής και επικοινωνίας µεταξύ των κρατών, των διεθνών οργανισµών και της Κοινωνίας των Πολιτών, καθώς και ως προς την συνεισφορά τους στο ετήσιο Παγκόσµιο Φόρουµ.

Η δηµιουργία τέταρτης στρογγυλής τραπέζης στο Φόρουµ της Κοινωνίας των Πολιτών, µε θέµα την σύνδεση των επιχειρήσεων µε τους υπόλοιπους φορείς της Κοινωνίας των Πολιτών, αποτέλεσε καινοτόµο πρωτοβουλία και σηµαντική συµβολή του Φόρουµ της Αθήνας στον θεσµό του C.S.D. Τα συµπεράσµατα παρουσίασε η Ρένα Μπαρδάνη, συντονίστρια του ∆ικτύου Εργασιακών Σχέσεων και Κοινωνικής Πολιτικής του Συνδέσµου Επιχειρήσεων και Βιοµηχανιών. Οι συστάσεις στις οποίες κατέληξε η τέταρτη στρογγυλή τράπεζα αφορούν καταρχάς την βελτίωση του ρυθµιστικού πλαισίου και περιλαµβάνουν την ανάγκη για επικύρωση από τις κυβερνήσεις των υφιστάµενων συµβάσεων του ∆ιεθνούς Οργανισµού Εργασίας σχετικά µε την µετανάστευση για λόγους εργασίας, την ανάγκη για µεγαλύτερη διαφάνεια και πληροφόρηση ως προς τις συνθήκες που επηρεάζουν την µετανάστευση. Ειδικότερα, η Κοινωνία των Πολιτών θα πρέπει να είναι ενήµερη των συγκεκριµένων διµερών συµφωνιών, ώστε να µπορεί να κατευθύνει και να συµβουλεύει τους µετανάστες. Επισηµάνθηκε επίσης η ανάγκη για ευέλικτες, ταχύτερες και ανέξοδες διαδικασίες που θα ακολουθούνται αναφορικά µε τους µετανάστες. Άλλες δέσµες συστάσεων αναφέρονται στην προστασία των µεταναστών-εργατών, στην βελτίωση της εικόνας των µεταναστών και σε άλλες θετικές πρακτικές, όπως είναι, µεταξύ άλλων, η καθιέρωση τακτικών συναντήσεων µεταξύ των µελών της Κοινωνίας των Πολιτών µε σκοπό την ανταλλαγή απόψεων για τα ζητήµατα της µετανάστευσης.

Εκ µέρους του κυβερνητικού Φόρουµ, το οποίο διοργανώθηκε από το Υπουργείο Εσωτερικών αµέσως µετά το C.S.D., παρευρέθηκε στην εκδήλωση του Συνδέσµου ο Μάνος Σκουλάς, υπότροφος του Ιδρύµατος και ειδικός επιστηµονικός σύµβουλος σε θέµατα Μετανάστευσης και Ανάπτυξης του G.F.M.D. Αθήνα 2009. Όπως ανέφερε, η πρόταση της ελληνικής προεδρίας για την ενσωµάτωση της µετανάστευσης στον αναπτυξιακό σχεδιασµό βασίστηκε στην παραδοχή ότι η µετανάστευση θα πρέπει να αποτελεί επιλογή και όχι αναγκαιότητα. Με αυτό το σκεπτικό, οι εθνικές και οι διεθνείς αναπτυξιακές προσπάθειες θα πρέπει να υποστηρίζουν την ανθρώπινη ανάπτυξη µέσω της βελτίωσης των συνθηκών ζωής και της αύξησης των επιλογών σε σχέση µε τον τρόπο ζωής των ανθρώπων. Στο πλαίσιο αυτό, η ελευθερία µετακίνησης εξ επιλογής συµβαδίζει µε την ελευθερία ενός ανθρώπου να µπορεί να παραµείνει στην χώρα του. Η ανθρώπινη ανάπτυξη διευρύνει την ελευθερία και την επιλογή σε σχέση τόσο µε την παραµονή όσο και µε την µετακίνηση.

Το κεντρικό θέµα της ελληνικής προεδρίας συζητήθηκε σε τρεις στρογγυλές τράπεζες και σε επτά συνολικά υποθεµατικές ενότητες. Πολλά από τα συµπεράσµατα του Φόρουµ της Κοινωνίας των Πολιτών υιοθετήθηκαν από το κυβερνητικό Φόρουµ. Μεταξύ αυτών, η πρώτη στρογγυλή τράπεζα αποδέχθηκε ότι η µετανάστευση θα πρέπει να ενσωµατωθεί στα Εθνικά Αναπτυξιακά Σχέδια και ότι θα πρέπει να αναδειχθεί ο ρόλος της διασποράς και να υιοθετηθεί ένα κοινός λόγος µεταξύ των κυβερνήσεων και της διασποράς, πάντοτε µε γνώµονα την ανάπτυξη. Όσον αφορά τα θέµατα της δεύτερης στρογγυλής τραπέζης, οι κυβερνήσεις συµφώνησαν σχετικά µε την θεµελιώδη σηµασία της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωµάτων των µεταναστών. ∆έχθηκαν επίσης ότι οι πολιτικές εκπαίδευσης, κατάρτισης και ίσης πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας αποτελούν το κλειδί για την ενίσχυση της ανθρώπινης ανάπτυξης των µεταναστών. Τόνισαν, ακόµη, ότι ο καλύτερος σχεδιασµός της αγοράς εργασίας, ο οποίος αντιστοιχίζει την απασχόληση των µεταναστών στο εξωτερικό και στην χώρα προέλευσης, µπορεί να καταστήσει την κυκλική µετανάστευση επωφελή για την ανάπτυξη.

Ως προς τα θέµατα της τρίτης στρογγυλής τραπέζης, οι συµµετέχοντες αναγνώρισαν ότι, παρ’ όλο που σηµειώνεται πρόοδος στην οικοδόµηση πολιτικής βούλησης, η πολιτική και θεσµική συνοχή σε εθνικό επίπεδο εξακολουθεί να παρεµποδίζεται από την έλλειψη επικοινωνίας µεταξύ των διαφόρων κρατικών υπηρεσιών. ∆έχθηκαν επίσης ότι οι ανησυχίες των εκπροσώπων της Κοινωνίας των Πολιτών και των ίδιων των µεταναστών θα πρέπει να λαµβάνονται υπόψη κατά την ανάπτυξη συνεκτικών πολιτικών. Εξέτασαν, τέλος, την συνέργεια µεταξύ του Παγκόσµιου Φόρουµ για την Μετανάστευση και την Ανάπτυξη, των περιφερειακών διαδικασιών και των διαπεριφερειακών πλαισίων διαλόγου.

Η εκδήλωση του Συνδέσµου κορυφώθηκε µε την συµµετοχή, µέσω βιντεοδιάσκεψης από το Παρίσι, του Κώστα Γαβρά, ο οποίος είχε προεδρεύσει στο Φόρουµ της Κοινωνίας των Πολιτών. Με τρόπο άµεσο και γλαφυρό, ο Κώστας Γαβράς περιέγραψε τα όσα πολύτιµα αποκόµισε από την συµµετοχή του στις διαβουλεύσεις του Φόρουµ, αλλά και την προσωπική του εµπειρία ως µετανάστη στην Γαλλία.

Εκ µέρους του Ελληνικού Φόρουµ Μεταναστών παρευρέθηκε στην εκδήλωση ο Αχµέτ Μοαβία, Σουδανός µετανάστης, ο οποίος ζει επί πολλές δεκαετίες στην Ελλάδα. Ο Αχµέτ Μοαβία µετέφερε τις εντυπώσεις του από την συµµετοχή του στο Φόρουµ της Αθήνας και αναφέρθηκε στην σηµασία της ανταλλαγής απόψεων µε όλους τους φορείς και της ανάδειξης των ζητηµάτων µετανάστευσης και ανάπτυξης σε διεθνές επίπεδο.

Η επιτυχηµένη εκδήλωση του Συνδέσµου ολοκληρώθηκε µε τις ενδιαφέρουσες τοποθετήσεις και ερωτήσεις του κοινού, καθώς και µε την συζήτηση που επακολούθησε.

22-27