Βιβλιοπαρουσίαση
ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΩ - ΤΕΥΧΟΣ 46 - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2009 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΕΥΧΟΣ 46 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2009
περιεχόμενα τεύχους επικοινωνήστε μαζί μας !

Μάριος-Παναγιώτης Ευθυµιόπουλος, Το ΝΑΤΟ στον 21o Αιώνα: Η ανάγκη για ένα νέο στρατηγικό πλάνο και η διεύρυνση των σχέσεων ΝΑΤΟ-Ρωσίας,
Αθήνα-Θεσσαλονίκη:
εκδ. Σάκκουλα,
2008, σελ. xx+376.
ISBΝ: 978-960-445-380-1

Γράφει ο δρ
∆ηµήτριος Σµοκοβίτης,
Visiting Scholar,
Κέντρο ∆ιεθνών Υποθέσεων,
Πανεπιστήµιο Χάρβαρντ

Το Βορειοατλαντικό
Σύµφωνο
µπροστά σε νέες προκλήσεις

Πρόκειται για ένα πολύ αξιόλογο έργο, στο οποίο ο διδάκτωρ Πολιτικής Επιστήµης του Πανεπιστηµίου Κρήτης Μάριος-Παναγιώτης Ευθυµιόπουλος εξετάζει και αναλύει το σηµαντικό και επίκαιρο ζήτηµα της ύπαρξης και της λειτουργίας της Ατλαντικής Συµµαχίας κατά τον 21ο αιώνα. Επισηµαίνεται η ανάγκη νέου στρατηγικού σχεδιασµού µε προοπτική την διεύρυνση των σχέσεων ΝΑΤΟ-Ρωσικής Οµοσπονδίας.

Ευθύς εξαρχής, ο συγγραφέας διευκρινίζει ότι το έργο του συνιστά αυστηρώς επιστηµονική ερευνητική µελέτη, ανεξάρτητη από τις πολιτικές του ΝΑΤΟ, του κράτους ή άλλων φορέων. Στον «Πρόλογο» τονίζεται σαφώς ότι σκοπός του έργου αυτού είναι η προσφορά στην ακαδηµαϊκή και επαγγελµατική κοινότητα, την πολιτική επιστήµη, τις διεθνείς σχέσεις και την στρατιωτική-διπλωµατική διαπραγµάτευση, µε την αποσαφήνιση διαφόρων πτυχών του όλου ζητήµατος και την δηµιουργία µιας βασικής υποδοµής για τους µελλοντικούς ερευνητές του χώρου. Στην «Εισαγωγή», ο συγγραφέας επιχειρεί εκτενή ιστορική αναδροµή και αναφορά στο ιστορικό πλαίσιο και την εξέλιξη του ΝΑΤΟ από την ίδρυσή του, το 1949, µέχρι σήµερα.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο κύρια µέρη. Το Μέρος Α΄, µε γενικό τίτλο «Το νέο στρατηγικό και γεωπολιτικό περιβάλλον», περιλαµβάνει τα εξής επτά κεφάλαια: «Θεωρίες και έννοιες» (κεφ. 1), «Το διεθνές περιβάλλον και η συνεχής µετάλλαξή του. Το πλαίσιο κατανόησης των πολιτικών από το ΝΑΤΟ» (κεφ. 2), «∆ιεθνείς οργανισµοί και η πολιτική τους στα πλαίσια του ΝΑΤΟ» (κεφ. 3), «Οι ευρω-ατλαντικές σχέσεις στον 21ο αιώνα: Η πολιτική του ΝΑΤΟ στις περιπτώσεις της Εσθονίας, Βελγίου, Γαλλίας, Ισλανδίας και Η.Π.Α.» (κεφ.4), «Οι ευρω-ατλαντικές σχέσεις στον 21ο αιώνα: Η ευρωπαϊκή προοπτική, οι περιπτώσεις της Πορτογαλίας, Ηνωµένου Βασιλείου, Γερµανίας, Πολωνίας, ∆ανίας, Ρουµανίας και Ελλάδας» (κεφ.5), «Το ΝΑΤΟ στον 21ο αιώνα: Εσωτερικές υποδοµές µετά την µετάλλαξη» (κεφ.6) και «Το ΝΑΤΟ στον 21ο αιώνα: Οι διµερείς σχέσεις ΝΑΤΟ-Ρωσίας» (κεφ.7).

Το Μέρος Β΄, µε γενικό τίτλο «Οι Προκλήσεις του ΝΑΤΟ στην συµπλήρωση της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα», περιλαµβάνει τα ακόλουθα τέσσερα κεφάλαια: «Το ΝΑΤΟ και οι ασύµµετρες προκλήσεις» (κεφ.8), «Η Ρωσία του 21ου αιώνα. Το ΝΑΤΟ και οι νέες προκλήσεις» (κεφ.9), «Προτάσεις για την συµµαχία του 21ου αιώνα» (κεφ.10) και «Συµπεράσµατα» (κεφ.11).

Αριστερά: Άτυπη σύνοδος των υπουργών Αµύνης των χωρών του ΝΑΤΟ στην Μπρατισλάβα
∆εξιά: Ο γενικός γραµµατέας του NATO, Anders Fogh Rasmussen

Αναλυτικότερα, στο πρώτο κεφάλαιο ο συγγραφέας θέτει το θεωρητικό πλαίσιο της ερευνητικής του εργασίας και εµβαθύνει σε διάφορες θεωρίες και έννοιες, οι οποίες έχουν διατυπωθεί σχετικά µε την δηµιουργία του ΝΑΤΟ, την λογική της ύπαρξής του, την θέση και την σηµασία του στο πλαίσιο της διεθνούς πολιτικής σκηνής. Το δεύτερο κεφάλαιο αναφέρεται αναλυτικότερα σε ένα συνεχώς µεταλλασόµενο διεθνές πολιτικό περιβάλλον και σε ένα µοντέλο νοµικής διακυβέρνησης στο πλαίσιο του οποίου το ΝΑΤΟ καθορίζει τους στόχους του και την διεθνή επικοινωνιακή του πολιτική. Στο τρίτο κεφάλαιο αναλύονται διεθνείς οργανισµοί και η πολιτική τους απέναντι στο ΝΑΤΟ (ο Οργανισµός Ηνωµένων Εθνών, η Ευρωπαϊκή ΄Ενωση, ο Οργανισµός Ασφαλείας κ.ά.).

Στο τέταρτο κεφάλαιο γίνεται ανάλυση των ευρω-ατλαντικών σχέσεων κατά τον 21ο αιώνα, µε περιπτωσιολογικές µελέτες πέντε χωρών (της Εσθονίας, του Βελγίου, της Γαλλίας, της Ισλανδίας, των Η.Π.Α.). Στο πέµπτο κεφάλαιο συνεχίζεται η ανάλυση των ευρω-ατλαντικών σχέσεων κατά τον 21ο αιώνα επτά άλλων χωρών (της Γερµανίας, του Ηνωµένου Βασιλείου, της Πολωνίας, της ∆ανίας, της Ρουµανίας, της Ελλάδας), καθώς και της ευρωπαϊκής προοπτικής των χωρών αυτών. Τονίζεται ο όρος «πρόκληση» για την σχέση των διαφόρων χωρών µε το ΝΑΤΟ κατά τον 21ο αιώνα. Στο έκτο κεφάλαιο εξετάζονται και αναλύονται οι εσωτερικές υποδοµές του ΝΑΤΟ µετά την µετάλλαξη, ενώ στο έβδοµο κεφάλαιο µελετώνται συγκεκριµένα οι διµερείς σχέσεις ΝΑΤΟ-Ρωσικής Οµοσπονδίας.

Αριστερά: Οι κλιµατικές αλλαγές και τα περιβαλλοντικά προβλήµατα περιλαµβάνονται στα θέµατα προτεραιότητας του ΝΑΤΟ, καθώς άπτονται ζητηµάτων παγκόσµιας ασφάλειας
∆εξιά: Συζήτηση µε θέµα τις νέες προκλήσεις για την παγκόσµια ασφάλεια, στο Μπρντο της Σλοβενίας

Στο όγδοο κεφάλαιο αναλύονται οι ασύµµετρες προκλήσεις για το ΝΑΤΟ, όπως η οικολογική καταστροφή, το δηµογραφικό πρόβληµα, το µεταναστευτικό πρόβληµα, η τροµοκρατία, τα όπλα µαζικής καταστροφής. Το ένατο κεφάλαιο αναφέρεται πιο συγκεκριµένα στην Ρωσία του 21ου αιώνα, στο ρεύµα ανανέωσης της πολιτικής ηγεσίας της, στην εξωτερική της πολιτική κ.ά., εξετάζοντας την σχέση της µε το ΝΑΤΟ και τονίζοντας την ηγετική προσωπικότητα και τον καταλυτικό ρόλο του Βλαντίµιρ Πούτιν. Στο δέκατο κεφάλαιο, ο συγγραφέας προχωρεί στην κατάθεση προτάσεων για το ΝΑΤΟ του 21ου αιώνα, επανερχόµενος στο ζητούµενο της συνεργασίας ΝΑΤΟ-Ρωσικής Οµοσπονδίας.

Τέλος, τα γενικά συµπεράσµατα της παραπάνω ανάλυσης καταγράφονται και παρατίθενται στο ενδέκατο κεφάλαιο («Συµπεράσµατα»). Εδώ ο συγγραφέας θέτει το ερώτηµα κατά πόσον το ΝΑΤΟ αποτελεί µια στρατιωτική µηχανή ειρήνης και έχει πολιτική αποδοχή, διερωτώµενος επίσης κατά πόσον υπάρχει ανάγκη µιας νέας Συνθήκης της Ουάσινγκτον µε προοπτική ένα νέο και ανανεωµένο στρατηγικό σχέδιο ασφάλειας, δεδοµένου ότι το µέλλον του ΝΑΤΟ περνά από την Ρωσική Οµοσπονδία.

Ακολουθεί σύντοµος «Επίλογος», στον οποίο ο συγγραφέας θέτει επιτακτικά το θεµελιώδες ερώτηµα κατά πόσον µπορεί να υπάρξει ένα νέο όραµα για το ΝΑΤΟ. Ουσιαστικά, δίνει ο ίδιος την απάντηση, υποστηρίζοντας ότι «εφόσον υπάρξει πραγµατικός και ουσιαστικός συγκερασµός των απόψεων, καθώς και συµφωνία στα συµφέροντα και τις επιδιώξεις των κρατών-µελών µε την Ρωσία, τότε θα µπορεί να οριστικοποιηθεί σε επίπεδο συλλογικής ασφάλειας µια πιο ουσιαστική πολιτική/ιδεολογική συνεργασία». Ο συγγραφέας καταλήγει ότι το πλάνο για µια νέα στρατηγική πολιτική είναι εφικτό υπό την προϋπόθεση πρωτοβουλιών των ηγετών Συµµαχίας και Ρωσίας για ενιαία στρατιωτική πολιτική προς το συµφέρον και των δύο µερών.

Στιγµιότυπο από την άτυπη σύνοδο του Συµβουλίου ΝΑΤΟ-Ρωσίας στην Κέρκυρα

Ένα θέµα που, κατά την γνώµη του συγγραφέα, δεν έχει τύχει της δέουσας προσοχής είναι η ανάγκη προσέγγισης της Σερβίας από το ΝΑΤΟ, ώστε να κλείσει οριστικά το θλιβερό κεφάλαιο των βοµβαρδισµών της πρώτης από το δεύτερο, για την διευκόλυνση της συνεργασίας των χωρών της Βαλκανικής και της Ρωσικής Οµοσπονδίας µε το ΝΑΤΟ.

Θα πρέπει να αναφερθούν η ευρύτατη και εντυπωσιακή διεθνής βιβλιογραφία, καθώς και οι αναφορές σε αξιόπιστες πηγές που εδραιώνουν την επιστηµονικότητα και την σφαιρικότητα της εν λόγω ερευνητικής προσπάθειας. Η ενηµέρωση του αναγνώστη σχετικά µε τον εν γένει προβληµατισµό, την σηµασία και την προοπτική του ΝΑΤΟ κατά τον 21ο αιώνα ασφαλώς και θα εκτιµηθεί δεόντως από επιστήµονες, ερευνητές και πολιτικούς, ενώ η εξεταζόµενη µελέτη αναµένεται να αποτελέσει και στο µέλλον έργο αναφοράς, σηµαντική πηγή έµπνευσης και ουσιαστικής προσέγγισης των διεθνών σχέσεων. 

Ο Μάριος-Παναγιώτης Ευθυµιόπουλος, µε εύστοχους προβληµατισµούς και επιστηµονική ανάλυση, εισάγει τον αναγνώστη στην «νέα εποχή», όπου ο «εχθρός» δεν είναι πάντα ευδιάκριτος και οι προκλήσεις για συµµαχίες είναι ασύµµετρες και, κατά µία έννοια, πολύ πιο επικίνδυνες από την «βίαιη ευταξία» που είχε επιβάλει ο Ψυχρός Πόλεµος. Κατά την άποψή του, ένα σύστηµα δίκαιης και βιώσιµης παγκόσµιας ειρήνης στην σύγχρονη εποχή δεν είναι δυνατόν να περνά µέσα από ροµαντικές θέσεις και υλιστικές αθεϊστικές κοσµοθεωρίες που, κατά την εφαρµογή τους, εξελίχθηκαν από όνειρο σε εφιάλτη των λαών. Αντιθέτως, η παγκόσµια ειρήνη µπορεί να επιτευχθεί µε ορθολογική σκέψη.

Το βιβλίο συνιστάται στους φοιτητές, τους πανεπιστηµιακούς, τους πολιτικούς ερευνητές, καθώς και τους σπουδαστές στρατιωτικών σχολών, τους διαµορφωτές της εθνικής πολιτικής του Υπουργείου Εξωτερικών και άλλων ερευνητικών ινστιτούτων, όπως του ΕΛΙΑΜΕΠ, του Ινστιτούτου Στρατηγικών Αναλύσεων του Υπουργείου Εθνικής Άµυνας και άλλων ινστιτούτων στρατηγικών µελετών. 

Πρόκειται για µελέτη µε εξαιρετική προοπτική, η οποία προάγει τον τοµέα των πολιτικών επιστηµών και των διεθνών σχέσεων. Ο κ. Ευθυµιόπουλος είναι άξιος συγχαρητηρίων για την εξαίρετη αυτήν εργασία του.

42-45