Στρογγυλή Τράπεζα
ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΩ - ΤΕΥΧΟΣ 45 - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2009 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΕΥΧΟΣ 45 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2009
περιεχόμενα τεύχους επικοινωνήστε μαζί μας !
Στρογγυλή τράπεζα 2: Ένταξη, επανένταξη και κινητικότητα των μεταναστών προς όφελος της ανάπτυξης
Συνεδρίαση 2.2: Επανένταξη και κυκλική µετανάστευση – Η συµβολή τους στην ανάπτυξη

Kathleen Newland
και Aaron Terrazas,
Ινστιτούτο Μεταναστευτικής Πολιτικής, Ουάσινγκτον, Η.Π.Α.

Τα όρια ανάµεσα στην προσωρινή και την µόνιµη µετανάστευση εξαφανίζονται, τόσο στην πραγµατικότητα όσο και σε θεωρητικό επίπεδο. Με την βοήθεια των φτηνών µεταφορών και της άµεσης επικοινωνίας, όλο και περισσότεροι άνθρωποι ζουν σηµαντικές πτυχές της ζωής τους σε δύο ή περισσότερες χώρες.

Η κυκλική µετανάστευση είναι ένας τρόπος µε τον οποίο οι άνθρωποι ζουν σε αυτό το νέο οικονοµικό και κοινωνικό τοπίο, µετακινούµενοι ανάµεσα στις χώρες στις οποίες βρίσκονται οι επιχειρήσεις, οι οικογένειες, οι περιουσίες και τα άλλα συµφέροντά τους. Αυτή η νέα πραγµατικότητα θέτει υπό αµφισβήτηση παγιωµένες ιδέες σχετικά µε την διεθνή µετανάστευση και τις διαδικασίες εγκατάστασης και προσαρµογής των µεταναστών.

Η σχέση ανάµεσα στην κυκλική µετανάστευση και την ένταξη (στην χώρα προορισµού) ή την επανένταξη (στην χώρα προέλευσης) είναι αµφιλεγόµενη. Μερικές φορές θεωρείται δεδοµένο ότι η ένταξη στην χώρα προορισµού και η διαρκής συνεισφορά στην χώρα προέλευσης συγκρούονται µεταξύ τους, αλλά η εµπειρική παρατήρηση καταδεικνύει ότι οι καλά ενταγµένοι µετανάστες µπορούν να ανταποδώσουν τα µέγιστα στις χώρες προέλευσής τους, απολαµβάνουν µεγαλύτερη κινητικότητα και συνήθως µπορούν να ανταποκριθούν πιο εύκολα στις ευκαιρίες που εµφανίζονται στις χώρες αυτές.

Όµως, πόσες πιθανότητες έχουν οι κυκλικοί µετανάστες να ενταχθούν πλήρως στην χώρα προορισµού; Η απάντηση εξαρτάται περισσότερο από τις ευκαιρίες που έχουν οι µετανάστες στην χώρα προορισµού και από την προετοιµασία που είχαν κάνει προτού φύγουν από την πατρίδα τους παρά από το γεγονός ότι κυκλοφορούν.

Η διάρκεια παραµονής και η προθυµία για αναχώρηση έχουν επίσης αντίκτυπο στην ένταξη. ∆ύσκολα µπορούµε να αναµένουµε από κάποιο µετανάστη να ενταχθεί αν καλείται να ξαναφύγει ύστερα από λίγους µήνες. Αντιθέτως, οι µετανάστες που είναι σε θέση να αναπτύξουν και να διατηρήσουν µακροχρόνιες σχέσεις (προσωπικές και επαγγελµατικές) στις χώρες προέλευσης και προορισµού µπορούν να µετακινούνται πιο εύκολα µπρος-πίσω, καθώς αλλάζουν οι συνθήκες και προκύπτουν νέες ευκαιρίες.

Οµοίως, η πρόκληση της επανένταξης των κυκλικών µεταναστών στην χώρα προέλευσης σχετίζεται περισσότερο µε τις συνθήκες που αντιµετωπίζουν κατά την επιστροφή τους. Οι µετανάστες που έχουν απουσιάσει συνεχόµενα επί µεγάλο χρονικό διάστηµα µπορεί να έχουν πρόβληµα να αναπτύξουν ξανά δεσµούς µε την οικογένεια και τους φίλους τους και να ξαναπροσαρµοστούν στις τοπικές συνήθειες. Όσοι, όµως, έχουν καταφέρει να κυκλοφορούν τακτικά µπορεί να έχουν διατηρήσει αυτούς τους δεσµούς σε µεγαλύτερο βαθµό και, συνεπώς, η διαδικασία επανένταξής τους είναι πιο εύκολη.

Η κυκλική µετανάστευση δεν θα πρέπει να συγχέεται µε την προσωρινή µετανάστευση, η οποία δεν βασίζεται στον δυναµισµό της διαρκούς συνεισφοράς στις δύο χώρες. Με την κυκλοφορία, και οι δύο χώρες µπορούν να αποκοµίσουν οφέλη αν οι µετανάστες αποκτήσουν καλύτερη εκπαίδευση και γίνουν πιο παραγωγικά µέλη της κοινωνίας. Ο προσωρινός χαρακτήρας αποθαρρύνει τις ουσιώδεις επενδύσεις υψηλής απόδοσης.

Η έννοια της επανένταξης των παλιννοστούντων συνδέεται µε τα ίδια ζητήµατα πρόσβασης και συµµετοχής σε όλο το φάσµα της οικονοµικής, πολιτικής και κοινωνικής ζωής. Ο όρος υποδηλώνει ότι ο µετανάστης ήταν ενταγµένος στην κοινότητα ή την χώρα του προτού φύγει από αυτήν, κάτι που δεν µπορεί να εκληφθεί ως δεδοµένο, ιδίως όταν οι µετανάστες προέρχονται από περιθωριοποιηµένες κοινότητες, όπως οµάδες αυτοχθόνων ή εθνοτικές µειονότητες.

Τα τελευταία χρόνια, ορισµένες χώρες έχουν θεσπίσει προγράµµατα µε σκοπό την παροχή υποστήριξης στους παλιννοστούντες εργαζοµένους, τα οποία συνήθως συνίστανται σε επαγγελµατική κατάρτιση και βοήθεια στην εξεύρεση εργασίας, καθώς και στην υποστήριξη της επιχειρηµατικότητας. Η συµµετοχή του ιδιωτικού τοµέα έχει ουσιώδη σηµασία.

Αν δεν αποτελούν µέρος µιας ευρύτερης αναπτυξιακής στρατηγικής που στοχεύει σε συγκεκριµένο τοµέα, τα διαθέσιµα στοιχεία υποδεικνύουν ότι υπάρχουν βάσιµοι λόγοι να δείχνουµε σκεπτικισµό για τις προσπάθειες επιµόρφωσης των εργαζοµένων για δουλειές που δεν υπάρχουν.

Αυτή η επικριτική διάθεση έχει οδηγήσει ορισµένες χώρες να θέσουν ως προτεραιότητα την επιχειρηµατικότητα και την ανάπτυξη επιχειρήσεων µεταξύ των παλιννοστούντων. Οι απόπειρες του παρελθόντος να προαχθεί η επιχειρηµατικότητα στους κυκλικούς µετανάστες έχουν προσκρούσει σε διάφορες δυσκολίες: πρώτον, η επιχειρηµατικότητα είναι εγγενώς ριψοκίνδυνο εγχείρηµα· δεύτερον, δεν έχουν όλοι οι κυκλικοί µετανάστες τις δεξιότητες που απαιτούνται για να γίνουν επιτυχηµένοι ιδιοκτήτες επιχείρησης· τρίτον, πολλές µικροµεσαίες επιχειρήσεις στις αναπτυσσόµενες χώρες εισέρχονται σε ήδη υπερκορεσµένους τοµείς µε πολύ χαµηλή παραγωγικότητα και ισχνά περιθώρια κέρδους. Σε αυτές τις περιστάσεις, δηµιουργούν λιγοστές επίσηµες θέσεις εργασίας.

Η πρόκληση που αντιµετωπίζουν οι διαµορφωτές πολιτικής είναι να σχεδιάσουν πολιτικές κυκλικής µετανάστευσης που προσθέτουν αξία στην διαδικασία της µετανάστευσης, δίνοντας την δυνατότητα στους µετανάστες να αναπτύξουν επαρκές οικονοµικό, ανθρώπινο και κοινωνικό κεφάλαιο, µε άλλα λόγια να αποκτήσουν χρήµατα, δεξιότητες, ιδέες και επαφές, ώστε να µπορέσουν να αναλάβουν παραγωγικές δραστηριότητες στην χώρα προέλευσής τους.

20-21