Ειδήσεις του ιδρύματος
ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΩ - ΤΕΥΧΟΣ 44 - ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΕΥΧΟΣ 44 ΙΟΥΝΙΟΣ 2009
περιεχόμενα τεύχους επικοινωνήστε μαζί μας !
Το Φιλί του Rodin
Το νέο απόκτηµα του Ιδρύµατος Ωνάση
στην Εθνική Πινακοθήκη

Γράφει η Μαρίνα Λαµπράκη-Πλάκα,
καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης, διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης

Ένα από τα ωραιότερα και δηµοφιλέστερα γλυπτά του µεγάλου Γάλλου γλύπτη Auguste Rodin εκτίθεται εδώ και λίγες µέρες στην Εθνική Πινακοθήκη.

Το Φιλί, τελευταίο απόκτηµα του Κοινωφελούς Ιδρύµατος Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης, ήλθε να προστεθεί στην πρόσφατη αγορά της Στέψης της Θεοτόκου του ∆οµήνικου Θεοτοκόπουλου. Και τα δύο έργα θα παραµείνουν στην Εθνική Πινακοθήκη ως δάνεια διαρκείας έως ότου αποπερατωθεί η Στέγη Γραµµάτων και Τεχνών του Ιδρύµατος, για την οποία και προορίζονται.

Αξίζει να υπενθυµίσουµε ότι δύο ακόµη γλυπτικές συνθέσεις του µαθητή του Rodin, Antoine Bourdelle, ο Θνήσκων Κένταυρος και η Σαπφώ, που είχαν αγοραστεί από τον αείµνηστο Στέλιο Παπαδηµητρίου για λογαριασµό του Ιδρύµατος, το 2004, µε την ευκαιρία της έκθεσης «Έξι κορυφαίοι γλύπτες συνοµιλούν µε τον άνθρωπο», κοσµούν την πρόσοψη του µουσείου περιµένοντας την ώρα που θα µεταφερθούν στον τελικό τους προορισµό. Ο επισκέπτης της Εθνικής Πινακοθήκης µπορεί να σχηµατίσει µιαν αρκετά ευκρινή εικόνα για την δηµιουργία των δύο κορυφαίων καλλιτεχνών αφού, εκτός από τα έργα που προαναφέραµε, µπορεί να δει και δύο ακόµη γλυπτά του Rodin, τον Άσωτο Υιό, που αγοράστηκε παλαιότερα µε δωρεά του Σταύρου Νιάρχου, και τον Άνθρωπο που βαδίζει πάνω σε κολώνα, που αποκτήθηκε µε χορηγία της Εθνικής Τράπεζας το 2004.

Στιγµιότυπο από την τοποθέτηση του γλυπτού στην Εθνική Πινακοθήκη

Στην Εθνική Γλυπτοθήκη, εξάλλου, εκτίθεται ο Απόλλων µαχητής, το πιο πυκνό και εκφραστικό κεφάλι που έπλασε ο Bourdelle, εµπνεόµενος από τον Απόλλωνα της Ολυµπίας. Είναι ένα πολύτιµο πρόσφατο απόκτηµα του µουσείου. Στην δωρεά των Γάλλων Καλλιτεχνών για την Εθνική Αντίσταση συµπεριλαµβάνεται επίσης ένα ακόµη αριστούργηµα του Bourdelle: η προτοµή της Αθηνάς.

Είναι περιττό να υπογραµµίσουµε πόσο σηµαντικό είναι να βρίσκονται στην χώρα µας κορυφαία έργα της νεώτερης γλυπτικής που εµπνέονται δηµιουργικά από την Ελληνική Αρχαιότητα. Άλλωστε, µεγάλοι Έλληνες γλύπτες υπήρξαν ακόλουθοι ή µαθητές αυτών των καλλιτεχνών, όπως ο Κώστας ∆ηµητριάδης, του Rodin, και ο Θανάσης Απάρτης, η Μπέλλα Ραφτοπούλου και ο Γεώργιος Καστριώτης, του Bourdelle.

Οι αγορές σηµαντικών έργων από το Ίδρυµα Ωνάση προοιωνίζονται τον ρόλο που φιλοδοξεί να διαδραµατίσει η Στέγη Γραµµάτων και Τεχνών, όταν λειτουργήσει. Αξίζουν συγχαρητήρια στον φιλότεχνο Πρόεδρο του Ιδρύµατος κ. Αντώνη Παπαδηµητρίου και στο ∆ιοικητικό Συµβούλιο για αυτές τις τολµηρές και αξιέπαινες πρωτοβουλίες.

Το αισθαντικό έργο του Rodin εξακολουθεί να λατρεύεται από το κοινό

Το Φιλί (1886), ένα σύµπλεγµα από ορείχαλκο στο τελικό µνηµειακό µέγεθος, είναι το τρίτο από τα τέσσερα νόµιµα αντίγραφα µε λατινικούς αριθµούς, (III/IV), που είχε δικαίωµα* να χυτεύσει το Μουσείο Rodin στο Παρίσι από το πρωτότυπο εκµαγείο· και είναι µεγάλη τύχη που το Ίδρυµα Ωνάση µπόρεσε να το εξασφαλίσει. Όπως πολλές από τις ανεξάρτητες συνθέσεις του Rodin, Το Φιλί πηγάζει από ένα ανάγλυφο σύµπλεγµα που κοσµούσε το µέσον του αριστερού πλαισίου της Πύλης της Κολάσεως (γύρω στο 1880-1881) και απεικόνιζε τον Paolo και την Francesca, ένα ξακουστό ζευγάρι εραστών που έζησαν στον Μεσαίωνα (τέλος 13ου αιώνα) και δολοφονήθηκαν από τον απατηµένο σύζυγο Gianciotto Malatesta, άρχοντα του Ρίµινι, την ώρα που αντάλλασσαν το πρώτο τους φιλί. Το επεισόδιο αναφέρεται από τον ∆άντη στην Θεία Κωµωδία, στο πέµπτο άσµα της «Κολάσεως». Ο Rodin αποφάσισε να αποσύρει τελικά την σύνθεση από την Πύλη της Κολάσεως, θεωρώντας ότι Το Φιλί απεικόνιζε µια στιγµή άρρητης ευδαιµονίας που δεν ταίριαζε µε το πνεύµα του συνόλου. Έτσι, από το 1882, άρχισε να δουλεύει την σύνθεση ανεξάρτητα. Το 1887, το σύµπλεγµα είχε ήδη ολοκληρωθεί και παρουσιάστηκε στο Βέλγιο. Το 1888, η ∆ιεύθυνση Καλών Τεχνών του γαλλικού κράτους παρήγγειλε στον γλύπτη ένα αντίτυπο σε µάρµαρο. Το 1898, Το Φιλί εκτίθεται στο Salon de la Société Nationale πλάι στον Μπαλζάκ, την πιο ριζοσπαστικά µοντέρνα µορφή που έπλασε ο Rodin. Το Φιλί αποσπά εγκωµιαστικές κριτικές, ενώ ο Μπαλζάκ «πυροβολείται» από όλους, καθώς η τολµηρή εξπρεσιονιστική σύνθεση υπερέβαινε τον ορίζοντα προσδοκίας και το γούστο του κοινού. Έκτοτε, Το Φιλί, που βρίσκεται στα µεγαλύτερα µουσεία του κόσµου, εξακολουθεί να λατρεύεται από το κοινό· και δικαίως, νοµίζω. 

Το Φιλί (1886) είναι το τρίτο από τα τέσσερα νόµιµα αντίγραφα από ορείχαλκο µε λατινικούς αριθµούς (III/IV) που είχε δικαίωµα να χυτεύσει το Μουσείο Rodin από το πρωτότυπο εκµαγείο

Ένας νέος άνδρας και µια νεαρή γυναίκα στο άνθος της ηλικίας τους, γυµνοί, καθισµένοι πάνω σε έναν βράχο, αγκαλιάζονται, ενώνουν τα σώµατά τους και ανταλλάσσουν έναν τρυφερό ασπασµό που µοιάζει να τους συντήκει σε µιαν αδιαίρετη ενότητα. Καθώς διασταυρώνονται χιαστί, τα κορµιά των εραστών µοιάζουν να στροβιλίζονται γύρω από έναν νοητό άξονα, χαρίζοντας στην σύνθεση συναρπαστικές γωνίες θέασης από κάθε σηµείο. Οι αρµονικοί, όλο καµπύλες άξονες, οι δυναµικές κατατοµές που χαρακτηρίζουν το ύφος του Rodin, η πλούσια και ριγηλή πλαστικότητα των σωµάτων µε τον τονισµό της εσωτερικής δοµής της ανατοµίας καλούν τον θεατή να περιτρέξει το σύµπλεγµα και να το απολαύσει περίοπτα. Το φως ντύνει τα σώµατα µε σκοτεινούς ίσκιους, ηµίφωτα και σπινθηρίσµατα που ακροκαθίζουν πάνω στις ακµές της φόρµας, αναδεικνύοντας όλον τον πλούτο και την ζωτικότητα της οργανικής µορφής. Το µοντελάρισµα, το πλάσιµο σε βάθος, ένα από τα κλειδιά του ροντενικού ύφους, βρίσκει την ιδανική του έκφραση στα σώµατα των δυο νέων. «Το µυστικό της γλυπτικής», έλεγε ο γλύπτης, «βρίσκεται στο πλάσιµο· το πλάσιµο είναι συνώνυµο της ζωής».

Το Φιλί θα µπορούσε να θεωρηθεί ένα ιδιαίτερα αισθησιακό έργο. Θα ήταν όµως πλάνη. Η ένωση των δυο νέων ανθρώπων έχει µιαν άφατη ιερότητα. Το Φιλί µεταβάλλεται έτσι σε µια «ιερογαµία». ∆εν έχουµε παρά να παρατηρήσουµε τον τρόπο που το στιβαρό χέρι του άνδρα αγγίζει µε άρρητη τρυφερότητα και σεβασµό το κορµί της γυναίκας. Ένα φρικίασµα διατρέχει τα σώµατα των νέων εραστών, µεταδιδόµενο άµεσα και στον θεατή του έργου.

«Το σπουδαιότερο», γράφει ο Rodin στην διαθήκη που απευθύνει στους νέους καλλιτέχνες, «είναι να συγκινείσαι, να αγαπάς, να ελπίζεις, να πάλλεσαι, να ζεις». Αυτός ο παλµός της ζωής, αυτός ο θεϊκός έρωτας, εµψυχώνει ολόκληρο το έργο του. Για αυτό δεν έπαψε να λατρεύεται από ένα ευρύτατο κοινό που έχει µεταβάλει το Μουσείο Rodin στο Παρίσι σε αληθινό προσκύνηµα.

* Τα νόµιµα αντίτυπα χάλκινων έργων µε αραβικούς αριθµούς είναι οκτώ και έχουν εξαντληθεί από καιρό.

22-25