Εκδηλώσεις
ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΩ - ΤΕΥΧΟΣ 44 - ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΕΥΧΟΣ 44 ΙΟΥΝΙΟΣ 2009
περιεχόμενα τεύχους επικοινωνήστε μαζί μας !
Ηθοποιοί από την Ελλάδα, την Ρουµανία, την Σερβία, την Βουλγαρία και την Αλβανία σχηµάτισαν τον δεκαµελή Χορό
Συνάντηση λαών
µέσα σε µια παράσταση

Το Ίδρυµα Ωνάση έχει ως θέµα αρχής να µην προβαίνει σε χορηγίες για θεατρικές παραστάσεις (και για το γύρισµα κινηµατογραφικών έργων). Το έκανε στην συγκεκριµένη περίπτωση, κατ’ εξαίρεση, για έναν πολύ συγκεκριµένο λόγο. Το εγχείρηµα του Σωτήρη Χατζάκη και των συνεργατών του εντάσσεται σε µια ευρύτερη πολιτική την οποία επιδιώκει να υπηρετήσει το  Ίδρυµά µας.

Η πολιτική µας εστιάζεται, κατά πρώτο λόγο, σε όσους τοµείς του πολιτισµού οι κρατικοί φορείς δεν µπορούν, δεν τολµούν ή δεν πρέπει να παρέµβουν, καθώς και σε όσους δεν υπάρχει άλλος ιδιωτικός φορέας που να έχει εθελοντικά αναλάβει να τους υποστηρίξει. Κατά δεύτερο λόγο, εστιάζεται στην προαγωγή του σύγχρονου ελληνικού πολιτισµού, όχι σε αντιπαράθεση αλλά ως συνέχεια του αρχαίου και του βυζαντινού.
Η πρόταση του Σωτήρη Χατζάκη εντάσσεται στο πλαίσιο αυτό.

Η Αλβανή Μάνα, Margarita Xhepa

Αρχαία Ελλάδα δεν είναι µόνον η Κλασική Αθήνα. Αρχαία Ελλάδα και αρχαίος ελληνικός πολιτισµός είναι και η Μακεδονία και η Θεσσαλία, είναι τα ορφικά µυστήρια, ο ∆ιόνυσος και ο Βάκχος, είναι οι λατρείες του Άδωνι, είναι η Ελληνιστική αλλά και η Ρωµαϊκή Περίοδος. Κι ακόµη, Βυζάντιο δεν είναι µόνον η Κωνσταντινούπολη, οι αγιογραφίες και η θρησκευτική µουσική. Βυζάντιο είναι και η Θεσσαλονίκη, τα Ιωάννινα, ο Μιστράς και αργότερα η Σµύρνη. Βυζάντιο είναι η κοσµική µουσική, η λογοτεχνία, η φιλοσοφία και η ζωγραφική. Εξάλλου, τα δηµοτικά µας τραγούδια ανάγονται στους παλαιότερους, ίσως ακόµη και τους προϊστορικούς, χρόνους. Είναι αρµόδια εξακριβωµένο ότι τα τραγούδια αυτά φέρουν από την εποχή των Ρωµαίων και του πρώιµου Βυζαντίου ―έξω όµως από την κλασική παράδοση― θραύσµατα από τις αρχαίες τραγωδίες, τα ακούσµατα της προσωδίας και τους τρόπους της αρχαίας ελληνικής µουσικής. Αυτό συµβαίνει ιδίως στις ακριτικές περιοχές, στον Πόντο, την Κύπρο, την  Ήπειρο και τα αποµονωµένα νησιά. Σε αυτά τα µέρη, ακριβώς, υπήρξε εντονότερη η διεπαφή του ελληνικού στοιχείου µε τους όµορους λαούς. Ήρωες, τραγούδια, έθιµα ελληνικά υιοθετήθηκαν σχεδόν αυτούσια από τους λαούς αυτούς τόσο στην Βαλκανική όσο και στην Μικρά Ασία. Ο Μέγας Αλέξανδρος, ο ∆ιγενής Ακρίτας κ.ά. τραγουδήθηκαν από το Αφγανιστάν µέχρι τα παράλια της Αδριατικής.

Στην σηµερινή εποχή, στην όλο και πιο ενωµένη Ευρώπη, έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σηµασία η προστασία της εθνικής ταυτότητας. Θεωρούµε την ενωµένη Ευρώπη ως ευκαιρία και ως πρόκληση και όχι ως απειλή. Ευκαιρία υπενθύµισης της επίκαιρης πάντα αξίας του αρχαίου ελληνικού, αλλά και ανάδειξης του σύγχρονου ελληνικού, γίγνεσθαι. Μέρος της σηµασίας που έχει η χώρα µας στην Ευρώπη, αλλά και στον κόσµο ολόκληρο, είναι η ενεργός παρουσία της στα Βαλκάνια. Μια παρουσία που δεν είναι µόνον οικονοµική αλλά και πολιτισµική.

Με αυτούς τους γείτονές µας στα Βαλκάνια πολεµήσαµε, συµπολεµήσαµε, υπήρξαµε θύµατα µιας κοινής ιστορίας. Συνυπήρξαµε και συνυπάρχουµε στο ίδιο σπίτι εδώ και χιλιετίες. Από τον πρώτο ελληνικό εποικισµό υπήρχαν ελληνικές µόνιµες εγκαταστάσεις στον Εύξεινο Πόντο και στην Αδριατική, στην ∆υτική Μεσόγειο. Ας µην ξεχνάµε ότι οι ∆ωριείς από κάπου βόρεια ξεκίνησαν και κάπου νότια κατέληξαν. Έκτοτε η παρουσία του ελληνισµού στάθηκε διαρκής µέχρι τον ∆ούναβη και παραπέρα. Παράλληλα, οι λαοί αυτοί ήλθαν σε επαφή µε εµάς, εγκαταστάθηκαν και έζησαν κοντά µας.

Αριστερά, ο Κωσταντής-Νίκος Αρβανίτης και, δεξιά, ο παράλληλος θρήνος από τις δύο Μάνες

Η δυναµική της συνύπαρξης των λαών της Χερσονήσου του Αίµου είναι σαφής ήδη από τον Ρήγα Φεραίο, στον «Θούριο», όπου καλούνται:

Βουλγάροι κι᾿ρβαντες, ρμένοι καΡωμιοί /[…] Μαυροβουνιο καπλάνια, λύμπου σταυρ᾿ητοί,/ κι᾿γράφων τ ξεφτέρια, γενντε μι ψυχή./ νδρεοι Μακεδόνες, ρμήσετε γι μιά,/ κα αμα τν τυράννων, ρουφστε σ θεριά./ Το Σάββα κα Δουνάβου, δέλφια Χριστιανοί,/ μ τ᾿ρματα στ χέρι, καθ᾿νας ς φαν,/ […] Τί στέκεις Παζβαντζιόγλου, τόσον κστατικός;/ τεινάξου στ Μπαλκάνι, φώλιασε σν ητός./ […] Συλήστρα κα Μπραΐλα, Σμαλι κα Κιλί,/ Μπενδέρι κα Χωτνι, σένα προσκαλε.

Αυτή την αγαθή συµβίωση και συνύπαρξη υπηρετεί πρωτίστως ο κοινός λόγος του πάθους όλων των λαών. Ένας τέτοιος κοινός λόγος είναι και εκείνος του Νεκρού Αδελφού. Μιλάει, ανάµεσα στα άλλα, και για την ξενιτιά και τον µισεµό, ένα µοτίβο τόσο σύγχρονο για την Ελλάδα, που έχει το προνόµιο να είναι τόπος προέλευσης αλλά και υποδοχής γενεών από µετανάστες. Για αυτό, εξάλλου, το  Ίδρυµα Ωνάση έχει αναλάβει, στο πλαίσιο των κοινωνικών του δράσεων, να οργανώσει στην Αθήνα τον Νοέµβριο του 2009 την Συνδιάσκεψη της Κοινωνίας των Πολιτών για το Παγκόσµιο Φόρουµ για την Μετανάστευση και την Ανάπτυξη που οργανώνει ο Ο.Η.Ε. κάθε χρόνο.

Σε ένα βαθύτερο επίπεδο, το ανέβασµα του Νεκρού Αδελφού από τον Σωτήρη Χατζάκη στηρίζεται ακριβώς στον κοινό λόγο. Ίσως αυτό ακούγεται παράξενο σε µια παράσταση στην οποία ο κάθε ηθοποιός µιλάει στην δική του γλώσσα. Το παράξενο, στην πραγµατικότητα, είναι ότι η σκηνοθεσία έχει γίνει µε τέτοιον τρόπο ώστε ο θεατής να µην ξενίζεται καθόλου όταν η Ρουµάνα ή η Αλβανή µητέρα απευθύνεται στον Έλληνα γιο της στα ρουµανικά ή στα αλβανικά και αυτός απαντάει στα ελληνικά, ή όταν οι εννιά αδελφοί τραγουδούν τα ίδια τραγούδια, ο καθένας στην γλώσσα του, ή όταν ο κάθε λαός θεωρεί ότι τα κοστούµια των ηθοποιών είναι δικά του. Είναι τόσο ίδιο το ηχόχρωµα των ιδιωµάτων ώστε, αν πάψουµε να ψάχνουµε το νόηµα των λέξεων που ακούµε και αναζητήσουµε µέσα µας την αλήθεια των πραγµάτων, δεν θα αντιληφθούµε καθόλου τις εναλλαγές των γλωσσών. Η παραλογή Του Νεκρού Αδελφού είναι ένα τραγούδι χωρίς όνοµα συγγραφέα, ούτε καν µυθικού. Είναι ένα χορικό που ξεπήδησε τέλειο από την συλλογική συνείδηση ενός λαού που παραλλάχθηκε και υιοθετήθηκε από τόσους άλλους λαούς, χωρίς όµως να χάσει την ουσία του.  Ένα τέτοιο έργο µιλάει από µόνο του την κοινή γλώσσα της Τέχνης.

Η διακεκριµένη Ρουµάνα ηθοποιός Maia Morgenstern απέσπασε εγκωµιαστικές κριτικές

Θεωρούµε τίτλο τιµής ότι οι γείτονές µας ενστερνίζονται και οικειοποιούνται, τραγουδώντας επί αιώνες ως γνήσια «δικό τους», ένα τέτοιο τραγούδι. Συναντιόµαστε όλοι µέσα σε αυτό.

Αυτό τελικά είναι το µυστήριο της µεγάλης Τέχνης: ότι είναι µία, αδιαίρετη, κοινή για όλους. Αρκεί οι θεατές να έχουν ανοιχτό το πνεύµα τους προς ό,τι καλό και αγαθό µπορεί να υπάρχει στον «άλλο», είτε αυτός ο «άλλος» είναι συµπατριώτης µας είτε αλλοεθνής είτε αλλόθρησκος.

Αυτή την βαθιά διάσταση του εγχειρήµατος του Σωτήρη Χατζάκη, της Μάγιας, της Μαργαρίτας, της Μαρίας, του Νίκου, της Κίτι, του Κωνσταντίνου, της Ανδροµάχης, του Ντουµίτρου, της Νατάσα, του Χρήστου, του Κρις, του Καραφίλ, της Ανδρονίκης, του ∆ηµήτρη και της Μαριάνθης, του Μάκη και των άλλων συντελεστών θελήσαµε να υπηρετήσουµε. Τους ευχαριστούµε όλους, καθώς και τον Γιάννη Μετζικώφ, την Μαρία Γκούτη, την Έρση ∆ρίνη και τον Αντώνη Παναγιωτόπουλο.

Αντώνης Σ. Παπαδηµητρίου
Πρόεδρος του Κοινωφελούς Ιδρύµατος Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης

32-35