Εκδηλώσεις
ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΩ - ΤΕΥΧΟΣ 42 - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2008 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΕΥΧΟΣ 42 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2008
περιεχόμενα τεύχους επικοινωνήστε μαζί μας !
Η Γυναίκα
στις λατρείες και τις γιορτές
της Κλασικής Αθήνας
Αριστερά: Θραύσμα από αττικό γαμικό λέβητα, περ. 430–420 π.Χ. Αττικό Εργαστήριο. Αποδίδεται στον Ζωγράφο των Αθηνών. Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου
Κέντρο: Ερυθρόμορφη αρυβαλλοειδής λήκυθος, 425–400 π.Χ. Αττικό Εργαστήριο. Αποδίδεται στον ζωγράφο Αίσωνα. Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο (Ε.Α.Μ.)
Δεξιά: Επιτύμβια στήλη της Πολυξένης, περ. 400 π.Χ. Βοιωτικό Εργαστήριο. Βερολίνο, Antikensammlung–Staatliche Museen

Οι εκθεσιακοί χώροι του Ωνασείου Πολιτιστικού Κέντρου της Νέας Υόρκης μεταμορφώθηκαν σε αρχαία ελληνικά ιερά για να φιλοξενήσουν αριστουργήματα συγκεντρωμένα από διεθνείς συλλογές, τα οποία παρουσιάζουν την θέση της γυναίκας στις λατρευτικές τελετές και τις γιορτές της Αθήνας κατά την Κλασική Εποχή. Η έκθεση εγκαινιάστηκε στις 10 Δεκεμβρίου 2008 και θα διαρκέσει έως τις 9 Μαΐου 2009, σφραγίζοντας τα πρώτα δέκα χρόνια λειτουργίας του θυγατρικού Ιδρύματος στην Αμερική, καθώς και του Ωνασείου Πολιτιστικού Κέντρου. Συγκεντρώνει εκατόν πενήντα πέντε σπάνια αρχαιολογικά αντικείμενα, θέτοντας ως στόχο την επανεξέταση αντιλήψεων που σχετίζονται με τον αποκλεισμό της γυναίκας από τον δημόσιο βίο στην αρχαία Αθήνα.

Eπάνω: Αγαλμάτιο Αφροδίτης, 1ος αι. μ.Χ. Από το Ιερό του Απόλλωνος Μαλεάτη στην Επίδαυρο. Αθήνα, Ε.Α.Μ.
Κάτω: Αττικός ερυθρόμορφος γαμικός λέβητας με πώμα, 410 π.Χ. Αποδίδεται στον Ζωγράφο του Λούβρου. Από την Ερέτρια. Αθήνα, Ε.Α.Μ.

Η έκθεση «Η Γυναίκα στις λατρείες και τις γιορτές της Κλασικής Αθήνας» διοργανώνεται σε συνεργασία με το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Ελλάδας, υπό την επιμέλεια του διευθυντή του, δρος Νίκου Καλτσά, καθώς και του δρος Άλαν Σαπίρο, καθηγητή Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Τζωνς Χόπκινς.
Μεταξύ των θησαυρών που έχουν μεταφερθεί στην Νέα Υόρκη για την έκθεση είναι τα μαρμάρινα αγάλματα της Αρτέμιδος και της Αθηνάς από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο· μία λευκή λήκυθος με την μορφή της Αρτέμιδος, δημιουργία του Ζωγράφου του Πανός, προερχόμενη από το Μουσείο Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης· ένας ερυθρόμορφος καλυκωτός κρατήρας από το Αρχαιολογικό Μουσείο της Φερράρας, ο οποίος αποδίδεται στον Ζωγράφο της Ιφιγένειας, της θρυλικής αυτής ηρωίδας και υποδειγματικής ιέρειας. Τα συγκεκριμένα εκθέματα, από κοινού με τα υπόλοιπα έργα τέχνης που παρουσιάζονται, τεκμηριώνουν τις εκφάνσεις της θρησκευτικής πρακτικής στην Κλασική Αθήνα και αφηγούνται την σύνθετη ιστορία του ρόλου της γυναίκας στην κοινωνία αυτήν.

«Εάν η αρχαιοελληνική θρησκεία στο σύνολό της αφορούσε την δημιουργία και την διατήρηση μιας αρμονικής σχέσης μεταξύ θνητών και θεών», επισημαίνουν χαρακτηριστικά οι επιμελητές, «τότε ο ρόλος των Αθηναίων γυναικών αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι αυτής της διαδικασίας. Η εξίσου ουσιαστική συμβολή των γυναικών στην εξασφάλιση και την διατήρηση της εύνοιας των θεών ήταν το στοιχείο που κατέστησε την Αθήνα μεγάλη».

Η έκθεση διαρθρώνεται σε τρεις κυρίως ενότητες. Η πρώτη ενότητα, με τίτλο  «Θεές και Ηρωίδες», παρουσιάζει τις κυριότερες θηλυκές θεότητες της Αθήνας και της Αττικής, στις λατρείες και τις γιορτές των οποίων οι γυναίκες συμμετείχαν πιο ενεργά: την Αθηνά, την Αρτέμιδα, την Αφροδίτη, την Δήμητρα και την Περσεφόνη. Η συγκεκριμένη ενότητα ερευνά επίσης τον ρόλο των ηρωίδων, της ιδιαίτερης αυτής ομάδας γυναικών που πιστευόταν πως είχαν ζήσει στο απώτερο παρελθόν και που, όπως η Ιφιγένεια, είχαν γίνει πρόσωπα λατρείας μετά θάνατον.

Η δεύτερη ενότητα, με τίτλο «Γυναίκες και Τελετουργία», εξετάζει τις διάφορες τελετουργικές πράξεις, όπως ήταν οι σπονδές, οι θυσίες, οι πομπές, οι γιορτές και οι τελετουργικοί χοροί. Στην ενότητα αυτήν αναδεικνύεται και ο κρίσιμος ρόλος της ιέρειας, ειδικότερα δε υπό την ιδιότητά της ως «κλειδούχου», δηλαδή ως φέρουσας το κλειδί των ναών.

Στην τελευταία ενότητα, «Γυναίκες και ο Κύκλος της Ζωής», η έκθεση εξετάζει θρησκευτικές τελετές που συνδέονταν με βασικά στάδια του κύκλου της ζωής, όπως την γέννηση, τον γάμο και τον θάνατο. Δεδομένου ότι πιστευόταν πως το σπουδαιότερο μεταβατικό σημείο στην ζωή ενός κοριτσιού ήταν ο γάμος, η τέλεσή του είχε εξαιρετικά μεγάλη σημασία και απεικονιζόταν σε διαφόρων τύπων αγγεία που σχετίζονταν με την γαμήλια ιεροτελεστία και τα γαμήλια συμπόσια. Ο θάνατος ήταν ένα ακόμη βαρυσήμαντο γεγονός σχετικά με το οποίο οι Αθηναίες αναλάμβαναν ουσιαστικές ευθύνες, όπως ήταν η προετοιμασία του νεκρού για τον ενταφιασμό και η φροντίδα των οικογενειακών τάφων.

Εξιστορώντας την ζωή των Αθηναίων γυναικών και τεκμηριώνοντάς την με μοναδικό τρόπο μέσα από έργα τέχνης και αντικείμενα καθημερινής χρήσης, η έκθεση αποκαθιστά την αλήθεια για τον πολυδιάστατο χαρακτήρα της ύπαρξης και της δραστηριότητας αυτών των γυναικών. Παρ’ όλο που η παρουσία τους στα πολιτικά δρώμενα ήταν πράγματι εξαιρετικά περιορισμένη, αποδεικνύεται ότι η θρησκευτική λατρεία και οι τελετουργίες της επέτρεπαν στις γυναίκες να προσδιορίζουν την ταυτότητά τους όχι απλώς ως γυναίκες, αλλά και ως Αθηναίες και Ελληνίδες. Η συμμετοχή τους, είτε μαζί με τους άνδρες είτε ξεχωριστά από αυτούς, στις λατρείες, στις γιορτές, καθώς και στις συνήθεις ιεροπραξίες για τον κύκλο της ζωής, ήταν και εκλαμβανόταν γενικώς ως απαραίτητη για την επιτυχή λειτουργία της πόλεως.

­Η έκθεση θα ολοκληρωθεί με την διοργάνωση επιστημονικού συνεδρίου και ακολούθως θα μεταφερθεί στην Αθήνα, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, ώστε να μπορέσει να την επισκεφτεί και το ελληνικό κοινό.

32-33