Βιβλιοπαρουσίαση
ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΩ - ΤΕΥΧΟΣ 42 - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2008 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΕΥΧΟΣ 42 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2008
περιεχόμενα τεύχους επικοινωνήστε μαζί μας !

Δημήτρης Α.
Σωτηρόπουλος,
Κράτος και
μεταρρύθμιση στη
σύγχρονη Νότια
Ευρώπη: Ελλάδα,
Ισπανία, Ιταλία,
Πορτογαλία.
Αθήνα:
εκδ. Ποταμός, 2007,
σελ. 222.
ISBN: 9789606691188

γράφει η
Ιωάννα Κονδύλη,
λέκτορας
Νομικής Σχολής
Πανεπιστημίου
Αθηνών

Το εγχείρημα
των μεταρρυθμίσεων
στην Νότια Ευρώπη

Γραμμένο με σαφήνεια και διεισδυτικό πνεύμα, το βιβλίου του Δημήτρη Α. Σωτηρόπουλου, επίκουρου καθηγητή πολιτικής επιστήμης στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλους του Συνδέσμου μας, αποτελεί μια πρωτότυπη συγκριτική μελέτη των προσπαθειών μεταρρύθμισης του κράτους σε τέσσερεις χώρες της Νότιας Ευρώπης.

Η επιλογή του συγγραφέα να συγκρίνει τέσσερεις νοτιοευρωπαϊκές χώρες, παρά τις μεγάλες διαφορές τους, δικαιολογείται από το γεγονός ότι και οι τέσσερεις αντιμετώπισαν παρόμοιες προκλήσεις, όπως είναι η μετάβαση στην δημοκρατία, ο οικονομικός και διοικητικός εκσυγχρονισμός, αλλά και ο εξευρωπαϊσμός, λόγω της σταδιακής συμμετοχής τους στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Στην δεκαετία του 1970, κατέρρευσαν σχεδόν ταυτόχρονα τα αυταρχικά καθεστώτα της Ισπανίας, της Πορτογαλίας και της Ελλάδας, πράγμα που ήδη είχε συμβεί στην Ιταλία λίγες δεκαετίες νωρίτερα. Ταυτόχρονα, και ανεξάρτητα από τις πολιτικές εξελίξεις, κατά την διάρκεια του εικοστού αιώνα και τα τέσσερα κράτη διέθεταν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά. Σε σύγκριση με άλλες χώρες της Ευρώπης, στις τέσσερεις εξεταζόμενες νοτιοευρωπαϊκές χώρες παρατηρούνται σχετικά μεγάλος αριθμός δημόσιων υπαλλήλων, πελατειακές πρακτικές, ανορθολογική κατανομή του προσωπικού, υπερπαραγωγή και αντιφατικότητα νομικών ρυθμίσεων, καθώς και, ειδικά στην Ελλάδα και στην Ιταλία, απουσία μιας διοικητικής «ελίτ» που, εάν υπήρχε, θα προσέδιδε κάποια σταθερότητα στο διοικητικό σύστημα και θα το καθοδηγούσε.

Στα κοινά χαρακτηριστικά των τεσσάρων χωρών δεν περιλαμβάνονται η διοικητική αναποτελεσματικότητα και η διαφθορά, όχι ασφαλώς γιατί είναι άγνωστες στην Νότια Ευρώπη, αλλά γιατί δεν είναι σαφές πόσο περισσότερο ή λιγότερο αναποτελεσματικοί και διεφθαρμένοι είναι οι διοικητικοί μηχανισμοί των υπόλοιπων ευρωπαϊκών χωρών. Για όλα τα παραπάνω ζητήματα ο συγγραφέας παρουσιάζει πλήθος συγκριτικών στοιχείων, από πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της «Διεθνούς Διαφάνειας» για το τελευταίο τέταρτο του εικοστού και τις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα.

Ωστόσο, το κύριο σώμα του βιβλίου αναφέρεται στις μεταρρυθμίσεις του κράτους σε διαφορετικές φάσεις, δηλαδή κατά την περίοδο αμέσως μετά την μετάβαση στην δημοκρατία, την περίοδο εδραίωσης του δημοκρατικού πολιτεύματος και την περίοδο από την εδραίωση αυτή μέχρι περίπου το 2000. Σε κάθε φάση αφιερώνεται ξεχωριστό κεφάλαιο, στο πλαίσιο του οποίου εξετάζονται συγκριτικά και οι τέσσερεις χώρες, η μία μετά την άλλη.

Μετά το πρώτο κεφάλαιο, με θέμα την «ιστορική θεσμική προσέγγιση» της πολιτικής επιστήμης, ακολουθεί κεφάλαιο για τις ιστορικές παραδόσεις της Νότιας Ευρώπης. Τα κοινά στοιχεία των τεσσάρων χωρών ερμηνεύονται στο τρίτο, το τέταρτο και το πέμπτο κεφάλαιο. Ακολουθούν τρία κεφάλαια για τον εκδημοκρατισμό του κρατικού μηχανισμού μετά την πτώση των δικτατοριών, τις μεταρρυθμίσεις κατά την εδραίωση της δημοκρατίας και τον πολιτικό έλεγχο επί της γραφειοκρατίας, ενώ το ένατο κεφάλαιο αφιερώνεται στα συμπεράσματα.

Αντικείμενο των συμπερασμάτων του βιβλίου είναι το γιατί κάποιες απόπειρες διοικητικής μεταρρύθμισης προχώρησαν, ενώ άλλες απέτυχαν. Η απάντηση, με βάση την εμπειρία της Νότιας Ευρώπης, είναι ότι οι σταδιακές μεταρρυθμίσεις έχουν καλύτερη τύχη από τις μεγάλες, συνολικές ανατροπές. Για όλες τις μεταρρυθμίσεις, όπως εξηγεί ο συγγραφέας, απαιτούνται  σταθερή  πολιτική βούληση για αλλαγές, σχεδιασμός, διακομματικές συναινέσεις, κοινωνική υποστήριξη, κατάλληλο «κλίμα» στην κοινωνία και «ηγεμονία» των μεταρρυθμιστικών ιδεών. Ενώ έχουν γραφεί πολλά για τα προβλήματα του ελληνικού κράτους, η αναζήτηση απαντήσεων στο ερώτημα πώς άλλες χώρες έχουν επιλύσει παρόμοια προβλήματα δεν είναι τόσο συχνή και, για τον λόγο αυτόν, το βιβλίο παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Όπως σημειώνει ο συγγραφέας, «μετά την μεταπολίτευση, ο εκδημοκρατισμός και ο οικονομικός εκσυγχρονισμός της Ελλάδας και άλλων χωρών της Νότιας Ευρώπης, όπως η Ισπανία, η Πορτογαλία και η οικονομικά ισχυρότερη Ιταλία, δεν συνοδεύτηκαν από αντίστοιχο διοικητικό εκσυγχρονισμό. Αρκετές διοικητικές μεταρρυθμίσεις εγκαταλείφθηκαν, ενώ λίγες μπορούν να θεωρηθούν επιτυχημένες. Η συγκριτική μελέτη των κρατικών μηχανισμών της Νότιας Ευρώπης θα μπορούσε να δείξει ότι τα ‘‘παράθυρα ευκαιρίας’’ για επιτυχημένες μεταρρυθμίσεις μένουν κλειστά, αν δεν συντρέχουν ταυτόχρονα πολλοί όροι, προερχόμενοι τόσο από εξωτερικές πιέσεις όσο και από εγχώρια ζήτηση για μεταρρύθμιση του κράτους. Κατά το τελευταίο τέταρτο του εικοστού αιώνα, στην Ελλάδα, την Ισπανία, την Ιταλία και την Πορτογαλία οι εξωτερικές πιέσεις συναρθρώθηκαν ποικιλότροπα με την εσωτερική ζήτηση για καλύτερες δημόσιες υπηρεσίες. Ωθούμενη από τις ευρωπαϊκές εξελίξεις και από τις εγχώριες πιέσεις της κοινωνίας πολιτών, η μεταρρύθμιση του κράτους παραμένει πάντοτε επίκαιρη, καθώς όλοι δικαιούμαστε να απολαμβάνουμε ταχύτερες και διαφανέστερες υπηρεσίες από το κράτος».

46-47