Ειδήσεις του ιδρύματος
ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΩ - ΤΕΥΧΟΣ 41 - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2008 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΕΥΧΟΣ 41 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2008
περιεχόμενα τεύχους επικοινωνήστε μαζί μας !
Μολόρα
Mια αφρικανική παράσταση
βασισμένη στην Ορέστεια


Σε μια νοτιοαφρικανική αίθουσα, παρούσες για να καταθέσουν στην Επιτροπή Αλήθειας και Συμφιλίωσης, η Κλυταιμνήστρα και η Ηλέκτρα, μητέρα και κόρη, θύτης και θύμα, αντιμετωπίζουν η μία την άλλη προσπαθώντας να συμφιλιωθούν με το βίαιο παρελθόν τους.

Η Νοτιοαφρικανή σκηνοθέτρια Γιαέλ Φάρμπερ μετέφερε την τραυματική εμπειρία του «απαρτχάιντ» και της κληρονομιάς του στο σήμερα μέσω της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας, παρουσιάζοντας την παράσταση Μολόρα, η οποία ανέβηκε στα τέλη Μαΐου στην Αθήνα, στο Θέατρο Δημήτρης Χορν, με χορηγία του Ιδρύματος Ωνάση.

Η σκηνοθέτρια Γιαέλ Φάρμπερ

«Μολόρα» στην διάλεκτο Sesotho σημαίνει στάχτη, τέφρα. Στο έργο, η Ηλέκτρα πιστεύει ότι η στάχτη είναι το καμένο λείψανο του αδελφού της του Ορέστη, που εδώ συμβολίζει τα απομεινάρια ενός αφανισμένου έθνους. Καθοριστικό στοιχείο της παράστασης, το στοιχειωμένο τραγούδι από τον χορό των γυναικών της φυλής των Xhosa: «Τι είναι ενοχή; Τι είναι μνήμη;» τραγουδούν. «Τι είναι πόνος; Αυτά που με ξυπνούν το βράδυ. Την ημέρα παρακολουθώ αυτά που έχω κάνει. Το βράδυ όμως ονειρεύομαι…»

Το έργο παρουσιάστηκε αρχικά στο Market Theatre του Γιοχάνεσμπουργκ και στο θέατρο Πλέυχάους της Οξφόρδης τον Ιούνιο του 2007, στο πλαίσιο του Προγράμματος Ωνάση για Παραστάσεις Αρχαίου Δράματος στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.

«Η παράσταση αυτή είναι τόσο συνταρακτική ώστε γίνεται συχνά αβάσταχτη», έγραψε ο κριτικός των Times Σαμ Μάρλοου. «Είναι επίσης ένα θέαμα μοναδικής δυναμικής, θεμελιακά θεατρικό, μυσταγωγικά τελετουργικό και, οπωσδήποτε, βαθιά ανθρωπιστικό. Ωμό και χωρίς περιστροφές, απαιτεί την αναπόσπαστη προσοχή μας ακόμη και όταν γίνεται φρικιαστικό».

Η λευκή Κλυταιμνήστρα και η μαύρη Ηλέκτρα, μητέρα και κόρη, θύτης και θύμα

Βασισμένο κυρίως στην Ορέστεια του Αισχύλου, αλλά και με στοιχεία από τον Σοφοκλή, η παράσταση της Φάρμπερ μεταφέρει αριστουργηματικά τον αιματηρό κύκλο εκδίκησης από το παλάτι των Ατρειδών στα περίχωρα της μετα-απαρτχάιντ Νότιας Αφρικής. Τον χορό, που κρατά τον ρόλο του μάρτυρα στην δικαστική ακρόαση, υποδύονται μέλη της καλλιτεχνικής ομάδας Ngqoko ― γυναίκες (και ένας άνδρας) της φυλής Xhosa, που ντύνουν με τις απόκοσμες φωνές τους το δράμα. Ήχοι από τουμπελέκια και καμπάνες αναμειγνύονται αντιστικτικά με αλαλαγμούς, τριγμούς και βογκητά. Στην σκηνή υπάρχουν μερικές καρέκλες και δύο τραπέζια. Στο κέντρο της, ένας τάφος. Εκεί, η λευκή γαιοκτήμονας Κλυταιμνήστρα (Ντόροθυ Αν Γκουλντ), φορώντας ένα λεκιασμένο πορφυρό φόρεμα και σκονισμένες γαλότσες, έρχεται αντιμέτωπη με την κόρη της την Ηλέκτρα (Τζαμπουλίλε Τσαμπαλάλα).

Η Φάρμπερ, με τρομακτική σφοδρότητα, μας δείχνει πού μπορεί να οδηγήσει η δίψα για εκδίκηση. Η Κλυταιμνήστρα, κραδαίνοντας μιαν αξίνα, βγάζει μια τρομερή κραυγή: έχοντας βρει τον σύζυγό της δολοφονημένο και αναζητώντας απελπισμένα τον Ορέστη, βασανίζει με οικτρό τρόπο την κόρη της, εκείνη την οποία σφιχταγκάλιαζε μόλις πριν από λίγα λεπτά. Ιδρωμένη, ασταθής, γρυλίζοντας μάλλον παρά μιλώντας, είναι ανελέητη: η οργή την έχει μετατρέψει σε ανθρώπινο κτήνος. Η Ηλέκτρα, αρχικά ένα τρομαγμένο παιδί, κατόπιν μια ταπεινωμένη κι ωστόσο γεμάτη αξιοπρέπεια νέα γυναίκα, αρχίζει σταδιακά και εκείνη να γίνεται αυτό που απεχθάνεται περισσότερο από καθετί. «Έγινες σαν εμένα. Επέλεξες την κατάρα», την προειδοποιεί η Κλυταιμνήστρα.

«Είναι σχεδόν αβάσταχτο. Κι όμως, ενέχει και πολλή ομορφιά, όπως, για παράδειγμα, όταν ο Ορέστης (Σαντίλε Ματσένι) συναντιέται και πάλι με την αδελφή του ή, ακόμη, στο οδυνηρά ελπιδοφόρο κλείσιμο του έργου, όπου στάχτη πέφτει σιωπηλά στους ώμους της οικογένειας: η οργή τους έχει επιτέλους κατευναστεί. Πρόκειται για τέχνη με κότσια. Δεν βρίσκω λόγια για να την εξυμνήσω όπως της αρμόζει», καταλήγει η κριτική των Times.

22-23