Βιβλιοπαρουσίαση
ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΩ - ΤΕΥΧΟΣ 39 - ΜΑΡΤΙΟΣ 2008 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΕΥΧΟΣ 39 ΜΑΡΤΙΟΣ 2008
περιεχόμενα τεύχους επικοινωνήστε μαζί μας !

Γράφει η
Ίρις Κρητικού,
ιστορικός τέχνης

Giorgio De Chirico
and Greece: Voyage
through Memory
[Ο Τζόρτζιο Ντε Κίρικο
και η Ελλάδα: Ταξίδι
μέσα από την μνήμη],
εκθεσιακός κατάλογος,
επιμ. Τ. Μαυρωτάς,
Αθήνα: Πολυχώρος
Πολιτισμού «Αθηναΐς»,
2007, σελ. 152,
ασπρόμαυρες και
έγχρωμες εικόνες,
βιβλιογραφία.
ISBN 978-960-88198-3-2

Ταξίδι στην
      Ελλάδα
μέσα από την μνήμη του
Τζόρτζιο Ντε Κίρικο

Στις 31 Οκτωβρίου 2007 εγκαινιάστηκε στo Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο, στην Νέα Υόρκη, η έκθεση «O Tζόρτζιο Ντε Κίρικο και η Ελλάδα: Tαξίδι μέσα από την μνήμη». Η έκθεση, υπό την επιμέλεια του Τάκη Μαυρωτά, ολοκληρώθηκε τον περασμένο Ιανουάριο και πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Ίδρυμα Τζόρτζιο και Ίζα Ντε Κίρικο της Ρώμης και τον Πολυχώρο Πολιτισμού «Αθηναΐς» στην Αθήνα, όπου και είχαν αρχικά παρουσιαστεί τα έργα του καλλιτέχνη (17 Απριλίου-30 Ιουνίου 2007).

Μονομαχία με λιοντάρι (1969), λάδι σε μουσαμά

Ο Ντε Κίρικο, ένας από τους μεγάλους αιρετικούς του 20ού αιώνα, με έντονες ελληνικές αισθητικές αναζητήσεις και μνήμες, αντιμετώπισε την τέχνη ως μορφή καινοτομικών εμπειριών, ως πεδίο ενός ατέρμονου στοχασμού με θέσεις και συγκρούσεις. Η μεταφυσική του ζωγραφική (1911-1918) επηρέασε βαθύτατα την εξέλιξη πολλών καλλιτεχνικών κινημάτων, όπως είναι ο σουρεαλισμός, οι Valori Plastici, το Novecento. H νεομπαρόκ ζωγραφική του, στην συνέχεια, με την επιστροφή στην παράδοση, δίχασε τον κόσμο του πνεύματος, προκαλώντας έντονες επικρίσεις...

Ο μοναχικός ποιητής (1970),
στιλβωμένος μπρούντζος

Ο Tζόρτζιο Ντε Κίρικο, γεννημένος στον Βόλο το 1888, σπούδασε αρχικά στο Πολυτεχνείο της Αθήνας, με δασκάλους τούς μεγάλους  Έλληνες ζωγράφους Γ. Ιακωβίδη, Γ. Ροϊλό και Κ. Βολανάκη. Πεπεισμένος ότι η Τέχνη πρέπει να είναι μια διαρκής αναζήτηση, οξυδερκής, προφητικός και ανατρεπτικός, κέρδισε την θέση του ανάμεσα στους μεγάλους εκφραστές της Τέχνης του 20ού αιώνα. Με το αινιγματικό του σύμπαν όρισε μια νέα ιδεατή πραγματικότητα, αγγίζοντας την αλήθεια του ορατού και μορφοποιώντας το όραμά του κατά τρόπο μοναδικό.

Τριάντα πέντε σημαντικά έργα ζωγραφικής, όπως τα έργα Άποψη της Αθήνας (1970), Ο ζωγράφος (1958), Ο ποιητής και ο ζωγράφος (1975), Ο ζωγράφος αλόγων (1974), Ο Αστρολόγος (1970), Αρμονία της μοναξιάς (1976), Οι Αρχαιολόγοι (1968), Ο άσωτος υιός (1973), Το χέρι του Θεού και οι εννέα Μούσες (1975), Άφιξη σε άλλον τόπο (1951), καθώς όμως και γλυπτικής, όπως τα έργα Ορφέας (χαλκός) και Οι Αρχαιολόγοι (Ορέστης και Πυλάδης) (χαλκός), ταξίδεψαν στο Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο της Νέας Υόρκης, προκειμένου να σκιαγραφήσουν το καλλιτεχνικό στίγμα ενός κορυφαίου δημιουργού του 20ού αιώνα. Παράλληλα, οι επισκέπτες της έκθεσης είχαν την δυνατότητα να θαυμάσουν και αντιπροσωπευτικά σχέδια γνωστών του έργων, καθώς και μια σειρά χαρακτικών από την καλλιτεχνική έκδοση Μυθολογία του Ζαν Κοκτώ.

Αριστερά: Άποψη της Αθήνας (1970), λάδι σε μουσαμά    -    Δεξιά: Προσφορά στον Δία (1971), λάδι σε μουσαμά

Με αφορμή την έκθεση κυκλοφόρησε ομότιτλος συνοδευτικός κατάλογος, επιμελημένος από τον Τάκη Μαυρωτά, σε συνεργασία με την Σίλβια Τούζι και το Ίδρυμα Ντε Κίρικο. Διαδεχόμενα τους χαιρετισμούς των διοργανωτών, τα κεντρικά κείμενα του καταλόγου, περιεκτικά και ενδελεχή, υπογράφονται από τον Τάκη Μαυρωτά («Η αποκάλυψη ενός Άλλου κόσμου», όπου το μυστήριο και το όνειρο επισημαίνονται ως οι δύο λέξεις-κλειδιά για την καλύτερη κατανόηση του έργου του ζωγράφου, που ορμητικά σπάζει το φράγμα της ορατής πραγματικότητας και εισέρχεται στον μεταφυσικό συμβολισμό), την Σίλβια Τούζι («Giorgio de Chirico και Ελλάδα. Εις ανάμνησιν του πατρός», με πολλά βιογραφικά στοιχεία και ερμηνευτικά σχόλια για την ζωγραφική του Ντε Κίρικο, συνυφασμένα με την ζωή και την πολυσχιδή προσωπικότητα του πατέρα του, Ευαρίστο) και την Σαμπίνα Ντ’Αντζελοσάντε («Μύθος και Μνήμη στο έργο του Giorgio de Chirico», όπου αναλύεται η σχέση του καλλιτέχνη με τα μυθικά πρόσωπα στα οποία αναφέρεται το έργο του), ενώ στον ίδιο τόμο περιέχονται επίσης πολύτιμες προσωπικές γραπτές μαρτυρίες-δοκίμια του δημιουργού («Περί Μεταφυσικής Τέχνης», όπου εκθειάζεται η δύναμη της περιγραφής του Ιουλίου Βερν, «Το Μαρτύριο της Τέχνης» κ.ά.). Η έκδοση ολοκληρώνεται με εκτενές και εξαιρετικά επιμελημένο βιογραφικό σημείωμα, καθώς και ένα ενημερωτικό κείμενο για το ίδρυμα που φέρει το όνομα του καλλιτέχνη. 

Ο ζωγράφος (1958), λάδι σε μουσαμά

Στον σύντομο πρόλογό τoυ, ο Πάολο Πικότσα, Πρόεδρος του Ιδρύματος Ντε Κίρικο, αναφέρεται με οξυδέρκεια στο «πρόβλημα της Μνήμης που θέτει επίσης το ζήτημα της Προέλευσης», σε αναλογία «μεταξύ των ελληνικών καταβολών του συνόλου του Δυτικού Πολιτισμού» και εν όψει της μοναδικής εμπειρίας «συνύφανσης μύθου και φιλοσοφίας», που ισούται με τις ελληνικές καταβολές της ντεκιρικανής τέχνης. Η εξοικείωση του Tζόρτζιο Ντε Κίρικο με την Αρχαία Ελλάδα, όπως και με την κλασική ιταλική τέχνη, έρχεται να υποστηρίξει σε μεγάλο βαθμό την εξέλιξη του εικονογραφικού του σύμπαντος. «Ο μύθος, στο έργο του, συναντά την σύγχρονη εποχή, καθώς ο καλλιτέχνης επιχειρεί να γεφυρώσει τον χρόνο με την ιστορία», επισημαίνει ο Τάκης Μαυρωτάς. «Ο ψυχικός και ο πνευματικός του κόσμος, άρρηκτα συμπαγής, φανερώνει αυτή την ελάχιστη απόσταση ανάμεσα στην πράξη και το όραμά του. Η μυστηριώδης τέχνη της μεταφυσικής του περιόδου έδωσε την θέση της στις κλασικές ζωγραφικές του κατακτήσεις, επιδιώκοντας συνειδητά την συμφιλίωση με την παράδοση, την ιστορία, τον μύθο και το αέναο γίγνεσθαι... Το μυστήριο και το όνειρο είναι οι έννοιες-κλειδιά της σημειογραφίας και του μεταφυσικού του συμβολισμού, αφού η οραματική του διάθεση βυθίζεται στην διαίσθηση του μυστηρίου, για να αποκαλύψει έναν άλλο κόσμο εικόνων, σαν να επιδιώκει να προσδώσει στον χώρο του τον ρυθμό του σύμπαντος. Η τέχνη του δεν στοχεύει απλώς στην αναπαραγωγή ορατών στοιχείων, αλλά μεταφέρει αισθητά γεγονότα από την ανυπαρξία στην ύπαρξη».

Ο μεγάλος μεταφυσικός (1970),
επιχρυσωμένος μπρούντζος

Σε ένα μικρότερο κείμενο του ίδιου του Ντε Κίρικο, που επίσης περιέχεται στον τόμο, με τον τίτλο «Ελλάδα», ο καλλιτέχνης με τρόπο σαφή ορίζει την εσωτερική γεωγραφία του τόπου:
«Η Ελλάδα είναι μια χώρα με τις σωστές διαστάσεις. Τίποτα δεν είναι υπερβολικά ψηλό ή χαμηλό. Είναι λες και η χώρα έχει γεννηθεί και μεγαλώσει μέσα σε ένα θερμοκήπιο.

»Ο ωκεανός και οι Άλπεις βρίσκονται μακριά από την Ελλάδα. Ακόμη και ο ουρανός και η θάλασσα δεν είναι ποτέ υπερβολικά μπλε. Σαν ένα διάφανο γκρίζο πέπλο να καλύπτει όλη την χώρα. Τα βουνά δεν είναι ποτέ υπερβολικά ψηλά. Έχεις πάντα την εντύπωση ότι μπορείς να πας παντού με τα πόδια και χωρίς προσπάθεια. Τα ποτάμια δεν είναι ποτέ υπερβολικά πλατιά και υπάρχουν υδάτινα μονοπάτια που σε προσκαλούν να περιπλανηθείς στις όχθες τους και να αφεθείς σε φιλοσοφικό διαλογισμό. Όπως στον Ιλισσό, που έρρεε στην Αθήνα και που, κατά μήκος του, τις δροσερές καλοκαιριάτικες νύχτες, περπατούσε ο Σωκράτης με την διανοούμενη εταίρα Ασπασία, συζητώντας και αναλύοντας μαζί της τα προβλήματα της ύπαρξης και του μέλλοντος».

Αριστερά: Μυστηριώδη λουτρά, άφιξη στον περίπατο (1971), λάδι σε μουσαμά   -     Δεξιά: Ο σκεπτόμενος (1971), λάδι σε μουσαμά

Η έκθεση και η έκδοση O Tζόρτζιο Ντε Κίρικο και η Ελλάδα: Tαξίδι μέσα από την μνήμη αποτυπώνει τον στοχασμό του κορυφαίου δημιουργού αναφορικά με την ελληνική παράδοση, την ιστορία, την φιλοσοφία και την αισθητική. Για τους λόγους αυτούς παρουσιάστηκαν, άλλωστε, από το Κοινωφελές Ίδρυμα Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης, που επιδιώκει την ευαισθητοποίηση του κοινού γύρω από τις οικουμενικές αξίες του Ελληνικού Πολιτισμού και που, σύμφωνα με τον πρόεδρό του, Αντώνη Παπαδημητρίου, ξαναβρίσκει στο έργο του Ντε Κίρικο το μονάκριβο «μαρμάρινο κεφάλι» της έμπνευσης του Γιώργου Σεφέρη...

44-47