Βιβλιοπαρουσίαση
ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΩ - ΤΕΥΧΟΣ 38 - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2007 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΕΥΧΟΣ 38 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2007
περιεχόμενα τεύχους επικοινωνήστε μαζί μας !

Byzantine Christmas: The Celebration of the Nativity in the Christian East in Word, Image and Song

Byzantine Christmas:
The Celebration of the
Nativity in the Christian
East in Word, Image and
Song

[Βυζαντινά Χριστούγεννα:
Ο εορτασμός της Γεννήσεως
στην Χριστιανική Ανατολή
στον λόγο, την εικόνα
και το τραγούδι],

επιμ. έκδ. Γ. Μπιλάλης,
μουσική από το
Romeiko Ensemble,
Σάφρον Γουώλντεν:
Kouphisma, 2007,
σελ. 76, 18 έγχρ.
εικ., μουσικό CD.
ISBN 978-960-930-289-0

γράφει ο
Γιώργος Θ. Καλόφωνος

Τα Χριστούγεννα
της Ανατολής
για την Δύση
Η θεολογία, η εικονογραφία και η μουσική των ελληνορθόδοξων Χριστουγέννων στα αγγλικά
Με μια καλαίσθητη και πολυτελή αγγλόφωνη έκδοση, σε εύχρηστο μικρό μέγεθος, η οποία συνδυάζει τον λόγο, την εικόνα και τον ήχο, οι μουσικές παραγωγές Κούφισμα σε συνεργασία με τις εκδόσεις Λυχνία και το μουσικό σύνολο Ρωμαίικο επιδιώκουν να εξοικειώσουν το ενδιαφερόμενο αγγλόφωνο κοινό με την ορθόδοξη παράδοση του εορτασμού των Χριστουγέννων, της σημαντικότερης χριστιανικής εορτής στον δυτικό (μη ορθόδοξο) κόσμο.

Είναι γεγονός ότι το ενδιαφέρον για την βυζαντινή τέχνη και γενικότερα τον βυζαντινό πολιτισμό αυξάνεται συνεχώς τις τελευταίες δεκαετίες, τόσο στην Βρετανία όσο και στην Αμερική, με την διοργάνωση σημαντικών εκθέσεων, τον εντυπωσιακό αριθμό εκδόσεων, επιστημονικών και εκλαϊκευτικών, καθώς και την άνθηση των Βυζαντινών Σπουδών στα βρετανικά πανεπιστήμια. Παράλληλα, ενώ η Ευρώπη αποχριστιανίζεται, εδραιώνεται η πεποίθηση σε ορισμένους χριστιανικούς κύκλους ότι η ορθόδοξη παράδοση διασώζει μιαν αυθεντικότερη και πνευματικότερη πίστη σε σχέση με τα άλλα χριστιανικά δόγματα, πεποίθηση που προκαλεί έντονο ενδιαφέρον για την θρησκευτικότητα του βυζαντινού πολιτισμού σε όλες της τις εκφάνσεις.

Βυζαντινές και μεταβυζαντινές παραστάσεις σχετικές με την Γέννηση, οι οποίες εικονογραφούν την έκδοση.

Ανταποκρινόμενος στις ευνοϊκές αυτές συνθήκες, ο μελετητής της βυζαντινής μουσικής και καταξιωμένος ψάλτης Γιώργος Μπιλάλης, διευθυντής του μουσικού συνόλου Ρωμαίικο, δεν εξέδωσε απλώς έναν μουσικό δίσκο με βυζαντινούς ύμνους των Χριστουγέννων. Τον έκανε μέρος ενός βιβλίου που προσφέρει στον αναγνώστη-ακροατή μια γεύση της πνευματικότητας, της ιστορικότητας και της αισθητικής του πολιτισμού που παρήγαγε την μουσική αυτήν, καθώς και της συνέχειάς του μετά την πτώση της Αυτοκρατορίας. Έπειτα από μια σύντομη εισαγωγή του επιμελητή, η οποία δίνει το θρησκευτικό και ιστορικό στίγμα της έκδοσης, το βιβλίο προχωρεί με μια σταχυολόγηση χωρίων σχετικών με την Γέννηση του Ιησού από την Παλαιά Διαθήκη και τους Πατέρες της Εκκλησίας. Ακολουθεί μια εκτενής έκθεση, από τον μοναχό Μάξιμο Λαυριώτη, της ιστορίας της θεολογίας και του εορτασμού των Χριστουγέννων στην ορθόδοξη παράδοση, ιστορίας που, όπως επισημαίνει ο συγγραφέας, διαμορφώθηκε σταδιακά, κινούμενη ανάμεσα στον μύθο και την πραγματικότητα.

Το επόμενο συνοπτικό κεφάλαιο του βιβλίου προσφέρει στον αμύητο αναγνώστη μια θεολογική ερμηνεία της ορθόδοξης εικονογραφίας της Γεννήσεως. Αμέσως μετά, ο εορτασμός των Χριστουγέννων συνδέεται από τον Γιώργο Μπιλάλη με την ένδοξη αυτοκρατορική παράδοση του Βυζαντίου μέσα από μια λεπτομερέστατη περιγραφή της τελετής της προκύψεως, κατά την οποία ψάλτες, συνοδευόμενοι από μουσικά όργανα, έψελναν στον αυτοκράτορα το πολυχρόνιο, επευφημίες, εορταστικούς στίχους και έναν ειδικό αυτοκρατορικό χριστουγεννιάτικο ύμνο. Το βιβλίο ολοκληρώνεται με ευσύνοπτες παρουσιάσεις των μουσικών έργων του δίσκου αλλά και ορισμένων σύγχρονων εθίμων των Χριστουγέννων.

Τα παραπάνω κείμενα συνοδεύονται από πλούσια έγχρωμη εικονογράφηση, τόσο βυζαντινή όσο και μεταβυζαντινή. Συνοδεύονται επίσης από ένα σύγχρονο έργο σε βυζαντινό ύφος, ειδικά δημιουργημένο για την έκδοση αυτήν, το οποίο εικονογραφεί την τελετή της προκύψεως. Την μεγαλύτερη όμως τέρψη στον αναγνώστη-ακροατή προσφέρει η ακρόαση του δίσκου, ο οποίος δεν είναι συνοδευτικός, αλλά αποτελεί τον πυρήνα της όλης προσπάθειας. Ξεκινά με αποσπάσματα από τον μεταβυζαντινό χριστουγεννιάτικο όρθρο όπως ακούγονται στις εκκλησίες σήμερα - μεταφρασμένα όμως στα αγγλικά για να γίνονται κατανοητά από το κοινό στο οποίο απευθύνεται η έκδοση. Συνεχίζει με παραδείγματα από αντίστοιχους βυζαντινούς ύμνους στην αυθεντική τους μορφή, οι οποίοι δίνουν στον ακροατή ένα μέτρο των αλλαγών που επέφερε στην ορθόδοξη θρησκευτική μουσική η περίοδος της Τουρκοκρατίας. Ακολούθως, το CD περιλαμβάνει μια σπάνια μελοποίηση του αυτοκρατορικού ύμνου της προκύψεως, του δεκάτου εβδόμου αιώνα, ενώ, τέλος, η εντυπωσιακή αυτή ξενάγηση στον ήχο των ορθόδοξων Χριστουγέννων κλείνει με χριστουγεννιάτικα κάλαντα - βυζαντινά και μεταβυζαντινά.

42-45