Άρθρο
ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΩ - ΤΕΥΧΟΣ 37 - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΕΥΧΟΣ 37 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007
περιεχόμενα τεύχους επικοινωνήστε μαζί μας !

Νιγηρία:
Πρό(σ)κληση
δημιουργικής διπλωματίας στο Δέλτα του Νίγηρα

του Νίκου Χατζή

Οι Η.Π.Α. στρέφουν το ενδιαφέρον τους στα πετρέλαια της Αφρικής, οι δυτικές πετρελαϊκές εταιρείες επιδιώκουν την προστασία των συμφερόντων τους στο Δέλτα του ποταμού Νίγηρα, οι τοπικοί πληθυσμοί καταφεύγουν στα όπλα διεκδικώντας μια καλύτερη ζωή...

Το εκρηκτικό «παζλ» συμπληρώνεται από μιαν ανεξέλεγκτη περιβαλλοντική καταστροφή. Ωστόσο, οι προϋποθέσεις δημιουργικών διαπραγματευτικών προσεγγίσεων υπάρχουν, ενισχύοντας την ειρηνική επίλυση του προβλήματος.

Άφθονη ενέργεια και... τραγική φτώχεια
Με τα επιστημονικώς αποδεδειγμένα αποθέματα του πετρελαίου της να φτάνουν στα 23 δις βαρέλια, τα δε αποθέματα του φυσικού αερίου της να ανέρχονται στα 160 τρις κυβικά μέτρα, η Νιγηρία βρίσκεται στην παράδοξη θέση να είναι ένα αφρικανικό κράτος κομβικής σημασίας για την ανάπτυξη των δυτικών οικονομιών, αν και το 37% του πληθυσμού της ζει σε συνθήκες απόλυτης φτώχειας. Στο μεταξύ, την συμφιλίωση με τα κόμματα της αντιπολίτευσης ζήτησε ο νέος Πρόεδρος της χώρας, Ουμάρου Γιαρ’Αντούα, μετά την αμφιλεγόμενη νίκη του στις εκλογές της 21ης Απριλίου 2007. Ο τρόπος διεξαγωγής των εκλογών βρέθηκε στο επίκεντρο της κριτικής τοπικών και διεθνών παρατηρητών, ενώ ο Πρόεδρος Γιαρ’Αντούα κάλεσε όσα μέλη της αντιπολίτευσης δεν συμφωνούν με το εκλογικό αποτέλεσμα να προσφύγουν στα δικαστήρια. Το Δέλτα του ποταμού Νίγηρα βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των διεθνών πετρελαϊκών εταιρειών, καθώς παράγει το 95% του εξαγόμενου πετρελαίου, το 76% των εγχώριων εισοδημάτων, καθώς και το 1/3 του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος της Νιγηρίας. Το τραγικό παράδοξο της παραθαλάσσιας και βαλτώδους περιοχής του Δέλτα του Νίγηρα συμπληρώνεται από το γεγονός ότι αποτελεί τον τρίτο μεγαλύτερο υγροβιότοπο διεθνώς, όπου 20 εκατομμύρια κάτοικοι, που συνθέτουν ένα γλωσσικό μωσαϊκό 250 τοπικών διαλέκτων, βιώνουν καθημερινά μια σοβαρότατη ανθρωπιστική καταστροφή λόγω της καύσης των υποπροϊόντων του πετρελαίου, η οποία προκαλεί υψηλούς δείκτες θνησιμότητας.

Αγανάκτηση στο Δέλτα
Το πολλά υποσχόμενο ενεργειακό μέλλον της Νιγηρίας υποσκάπτεται από ένα επικίνδυνο «κοκτέιλ» συνεχιζόμενης φτώχειας, εγκληματικότητας, αλλά και διαφθοράς. Η καθημερινή βία, οι συνθήκες οικονομικής υπανάπτυξης, η καταστροφή του περιβάλλοντος, αλλά και η αδυναμία οργάνωσης αξιόπιστων δημόσιων και τοπικών υπηρεσιών αποτελούν τις κύριες αιτίες της καθημερινής ανθρωπιστικής καταστροφής στο Δέλτα του Νίγηρα. Παρά το γεγονός ότι η αφρικανική χώρα έχει πετρελαϊκές εξαγωγές αξίας 46,8 δις δολαρίων ετησίως, η αγανάκτηση των κατοίκων του Δέλτα επιτείνεται καθημερινά, υποκινούμενη από την στασιμότητα των οικονομικών μεταρρυθμίσεων, την ανεργία, την έλλειψη ηλεκτρικού ρεύματος και πόσιμου νερού. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για την στρατολόγηση όλο και περισσότερων κατοίκων από τις ένοπλες ανταρτικές ομάδες, εξέλιξη που διευρύνει τον φαύλο κύκλο της καθημερινής βίας.

Η δράση των ανταρτών
Υπό τις συνθήκες αυτές, από τον Ιανουάριο του 2006, οι αντάρτες του νεοεμφανιζόμενου τότε Κινήματος για την Απελευθέρωση του Δέλτα του Νίγηρα (M.E.N.D.) μάχονται κατά των κυβερνητικών δυνάμεων, σαμποτάρουν τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, ενώ οι απαγωγές εργαζομένων στις ξένες πετρελαϊκές εταιρείες τείνουν να γίνουν καθημερινό φαινόμενο. Τα βασικά αιτήματα των ανταρτών του M.E.N.D. προσανατολίζονται στην αποχώρηση των κυβερνητικών δυνάμεων από το Δέλτα, την απελευθέρωση των φυλακισμένων ηγετών φυλετικών και ανταρτικών ομάδων, αλλά και την διάθεση ποσοστού 50% των εσόδων από τις πωλήσεις πετρελαίου στους πληθυσμούς που ζουν στις εννέα πολιτείες του Δέλτα.

Η Νιγηρία έχει πετρελαϊκές εξαγωγές αξίας 46,8 δις δολαρίων Η.Π.Α. ετησίως

Ωστόσο, οι επιθέσεις των ανταρτών του M.E.N.D. στους αγωγούς μεταφοράς πετρελαίου έχουν μειώσει την παραγωγή του Δέλτα κατά ποσοστό μεγαλύτερο του 25% ή 800.000 βαρέλια ημερησίως, συμβάλλοντας έτσι στις αυξητικές τάσεις των διεθνών τιμών του πετρελαίου. Παρά τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις ότι η κατάσταση στο Δέλτα του Νίγηρα είναι υπό έλεγχο, μέσα στο πρώτο τρίμηνο του 2007 σημειώθηκαν πενήντα οκτώ απαγωγές εργαζομένων στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις. Οι απαγωγές αυτές είναι περισσότερες από το σύνολο των απαγωγών εργαζομένων που σημειώθηκαν το 2006. Συγχρόνως, η παράνομη αποθήκευση του πετρελαίου στην περιοχή του Δέλτα από τους αντάρτες εξελίσσεται σε σημαντικό παράγοντα αποσταθεροποίησης, καθώς εξασφαλίζει στις ένοπλες ομάδες τα χρήματα που χρειάζονται για την αγορά όπλων και την συντήρησή τους. Μία ακόμη υπολογίσιμη πηγή εισοδήματος για τους αντάρτες είναι τα χρήματα που παίρνουν από τις πετρελαϊκές εταιρείες για την «επιτήρηση» και την προστασία των εγκαταστάσεών τους.

Πρόκληση δημιουργικής διπλωματίας
Η συνεχιζόμενη ανθρωπιστική καταστροφή στο Δέλτα του Νίγηρα έχει απασχολήσει μη κυβερνητικούς οργανισμούς με διεθνή δράση, οι οποίοι και έχουν προτείνει σειρά μέτρων αντιμετώπισής της στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση, τις τοπικές κυβερνήσεις, τις ξένες πετρελαϊκές εταιρείες, τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Ο.Η.Ε., δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση:

Η εκμετάλλευση του πετρελαίου αποτελεί πηγή πλούτου αλλά και δεινών για τους λαούς

- Στην κινητοποίηση της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, προκειμένου να ενεργοποιηθεί πλαίσιο διαλόγου με όλους τους κοινωνικούς και πολιτικούς φορείς στο Δέλτα του Νίγηρα, συμπεριλαμβανομένων των αρχηγών των ένοπλων οργανώσεων.
- Στην επαναδιαπραγμάτευση όλων των συμφωνιών συγκρότησης κοινοπραξιών μεταξύ της ομοσπονδιακής κυβέρνησης και των πολυεθνικών εταιρειών, και στην συμμετοχή των κατοίκων στο ιδιoκτησιακό πακέτο των κοινοπραξιών.
- Στην καταβολή αποζημιώσεων στις τοπικές κοινότητες για την χρήση γης.
- Στον σταδιακό αφοπλισμό και την αποχώρηση των ανταρτικών δυνάμεων από την περιοχή.
- Στην μετατροπή των οργανισμών τοπικού χαρακτήρα σε οργανισμούς ομοσπονδιακής διοίκησης.

- Στην ενίσχυση της συνεργασίας των τοπικών κυβερνήσεων με επαγγελματικούς μη κυβερνητικούς οργανισμούς για να αναπτυχθούν οι τοπικές κοινότητες.
- Στην άμεση υλοποίηση προγραμμάτων καταπολέμησης της φτώχειας, αλλά και στην πλήρη δημοσιοποίηση των ελλειμμάτων των τοπικών προϋπολογισμών.
- Στην άμεση συνεργασία των ομοσπονδιακών αρχών, των τοπικών αρχών και κυρίως των πολυεθνικών πετρελαϊκών εταιριών για τον τερματισμό της πρακτικής τής καύσης των άχρηστων υποπροϊόντων του πετρελαίου, τα οποία μολύνουν τοξικά το περιβάλλον του Δέλτα και ευθύνονται για την αυξημένη θνησιμότητα.

- Στην αλλαγή της στάσης των ξένων πετρελαϊκών εταιρειών, ώστε να γίνονται χωρίς προβλήματα τόσο η τήρηση των χρηματοοικονομικών δεσμεύσεών τους όσο και η καταβολή αποζημιώσεων.
- Στην αναζήτηση δυνατοτήτων διεθνούς επιδιαιτησίας, όταν υπάρχει πρόβλημα στην εφαρμογή συμφωνιών.
- Στην ανάπτυξη συνεργασιών μεταξύ των εταιρειών και μη κυβερνητικών οργανισμών για την βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των τοπικών κοινοτήτων, με ιδιαίτερη βαρύτητα στην προστασία του περιβάλλοντος, την εκπαίδευση και την οικονομική ανάπτυξη.

Συχνή είναι η ανάγκη προστασίας των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων από δολιοφθορές

- Στην άσκηση πιέσεων προς την ομοσπονδιακή κυβέρνηση της Νιγηρίας από τις Η.Π.Α. και τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, οι οποίες έχουν ενεργειακά συμφέροντα στην χώρα, ώστε να αρχίσει ένας διάλογος καλής πίστης με τους ένοπλους αντάρτες. Οι πετρελαϊκές εταιρείες θα πρέπει επίσης να πειστούν να μην καθυστερούν στην εκπλήρωση των οικονομικών υποχρεώσεων που έχουν αναλάβει, αλλά και να δημοσιοποιούν πραγματικά στοιχεία για τα κέρδη τους.
- Στην παροχή βοήθειας προς την κυβέρνηση υπό την προϋπόθεση εξασφάλισης διαφάνειας στον ομοσπονδιακό, αλλά και στους τοπικούς προϋπολογισμούς.
- Στην ανάληψη κατάλληλων πρωτοβουλιών, ώστε η Κίνα και η Ινδία να υπογράψουν το ειδικό πρωτόκολλο εκμετάλλευσης (Extractive Industries Transparency Initiative).

- Στην προσφορά από τον Ο.Η.Ε. υπηρεσιών διαπραγματευτικής διαμεσολάβησης σε ουδέτερη χώρα, για την διεξαγωγή διαπραγματεύσεων μεταξύ της ομοσπονδιακής κυβέρνησης και των ανταρτικών ομάδων.
- Στην εξέταση από τους διεθνείς οργανισμούς και τις μη κυβερνητικές οργανώσεις της δυνατότητας διακοπής της συνεργασίας τους με τις τοπικές κυβερνήσεις, σε περίπτωση που αυτές δεν βελτιώνουν την παροχή δημοσίων υπηρεσιών.

32-35