Ειδήσεις του ιδρύματος
ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΩ - ΤΕΥΧΟΣ 36 - ΙΟΥΝΙΟΣ 2007 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΕΥΧΟΣ 36 ΙΟΥΝΙΟΣ 2007
περιεχόμενα τεύχους επικοινωνήστε μαζί μας !
Διαλέξεις Ωνάση 2007
ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΔΙΑΥΛΟΙ ΚΑΙ ΣΥΜΠΥΚΝΩΣΗ ΑΤΟΜΩΝ

Κορυφαίοι επιστήμονες από όλον τον κόσμο, μεταξύ των οποίων και δύο νομπελίστες, συναντώνται και φέτος το καλοκαίρι στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και  Έρευνας στο Ηράκλειο της Κρήτης, για να διδάξουν στο πλαίσιο των Σεμιναριακών Διαλέξεων Ωνάση 2007.

Οι ανωτάτου επιπέδου διαλέξεις, που πραγματοποιούνται φέτος για έβδομη συνεχή χρονιά με την οικονομική υποστήριξη του Ιδρύματος Ωνάση, απευθύνονται σε περιορισμένο αριθμό Ελλήνων και αλλοδαπών μεταπτυχιακών φοιτητών, αυστηρά επιλεγμένων βάσει των ακαδημαϊκών τους επιδόσεων, οι οποίοι και θα λάβουν πιστοποιητικό παρακολούθησης.

Ο πρώτος κύκλος διαλέξεων, αφιερωμένος στην βιολογία, θα διεξαχθεί κατά το διάστημα 2-6 Ιουλίου και θα έχει τίτλο «Channels and Channelo-pathies» («Βιολογικοί δίαυλοι και οι ασθένειες που προκύπτουν από την δυσλειτουργία τους»). Κεντρικός ομιλητής είναι ο καθηγητής Πήτερ Αγκρί, βραβευμένος με το Νόμπελ Χημείας το 2003, αντιπρύτανης Επιστημών και Τεχνολογίας του Ιατρικού Κέντρου του Πανεπιστημίου Ντιουκ στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ειδικές στερεοδομές, κυρίως πρωτεΐνες, λειτουργούν ως κανάλια, διατηρώντας την χημική ομοιοστασία του κυττάρου
Ειδικές στερεοδομές, κυρίως πρωτεΐνες, λειτουργούν ως κανάλια, διατηρώντας την χημική ομοιοστασία του κυττάρου

Κάθε κύτταρο περιβάλλεται από μία και κατά το πλείστον υδρόφοβη μεμβράνη που χωρίζει την ενδοκυττάρια ύλη από το περιβάλλον του κυττάρου και έτσι δυσχεραίνει την ανταλλαγή μάζας μεταξύ των δύο αυτών χώρων. Για τις ανάγκες όμως του κυτταρικού μεταβολισμού, καθώς και για τις ανάγκες επικοινωνίας μεταξύ των διαφόρων κυττάρων ενός ιστού και μεταξύ των διαφόρων ιστών, είναι αναγκαία η μεταφορά ύλης (ιόντων, σακχάρων, αμινοξέων, ακόμη και νερού) διαμέσου της κυτταρικής μεμβράνης. Αυτή η μεταφορά αντιμετωπίζει το πρόβλημα του υδρόφοβου χαρακτήρα της κυτταρικής μεμβράνης, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι τα περισσότερα από τα μόρια που χρειάζεται να «διαβούν» τον μεμβρανικό χώρο δεν είναι διαλυτά σε αυτόν. Επιπλέον, για την ορθή λειτουργία του κυττάρου, απαιτείται ελεγχόμενη (δηλαδή εκλεκτική σε ποσότητα και είδος) διέλευση μάζας μέσω του διαχωριστικού κυτταρικού φλοιού. Και τα δύο αυτά προβλήματα του κυττάρου αντιμετωπίζονται με την ύπαρξη και την εμπλοκή ειδικών στερεοδομών (κυρίως πρωτεϊνών) που δρουν ως δίαυλοι (κανάλια, channels) ή αντλίες και κρατούν την χημική ομοιοστασία του κυττάρου. Κάθε σημαντική απόκλιση από την ομοιοστατική ισορροπία προκαλεί μεταβολική δυσλειτουργία, η οποία πολλές φορές έχει ως αποτέλεσμα την εμφάνιση μιας παθολογικής κατάστασης ή ασθένειας.

Ο Πήτερ Αγκρί, βραβείο Νόμπελ Χημείας 2003

Ο Πήτερ Αγκρί, βραβείο Νόμπελ Χημείας 2003

Το φετινό θέμα του κύκλου βιολογίας εστιάζεται στην ανάλυση των βασικών ιδιοτήτων των βιολογικών διαύλων και των ασθενειών που προκύπτουν από την δυσλειτουργία τους. Θα παρουσιαστούν παραδείγματα τόσο από τον ζωικό όσο και από τον φυτικό κόσμο, ενώ επιπλέον θα καλυφθούν, μεταξύ άλλων, δίαυλοι νερού, καλίου, ασβεστίου, καθώς και ο ρόλος διαύλων και αντλιών σε ασθένειες των νεφρών, της καρδιάς κ.τ.λ.

Προσκεκλημένοι ομιλητές είναι επίσης ο Τζουλιάνο Αβαντσίνι, καθηγητής του Τμήματος Κλινικών Νευροεπιστημών του Εθνικού Ινστιτούτου Νευρολογίας Κάρλο Μπέστα στο Μιλάνο· ο Ερνέστο Καραφόλι, καθηγητής του Τμήματος Βιοχημείας του Πανεπιστημίου της Πάδοβας· ο Αντρέας Ένγκελ, καθηγητής του Ινστιτούτου Δομικής Βιολογίας Μ. Ε. Μύλλερ, Biozentrum, του Πανεπιστημίου της Βασιλείας· ο Περ Κιέλμπομ, καθηγητής του Κέντρου Επιστημών Μοριακών Πρωτεϊνών του Πανεπιστημίου της Λουντ στην Σουηδία· ο Ντάγκλας Ρης, καθηγητής του Τμήματος Χημείας του Ιατρικού Ινστιτούτου Χάουαρντ Χιουζ  του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Καλιφόρνιας· ο Νεκτάριος Ταβερναράκης, επικεφαλής ερευνών στο Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας του Ι.Τ.Ε.

Ο δεύτερος κύκλος Διαλέξεων Ωνάση 2007, αφιερωμένος στην φυσική, έχει τίτλο «Bose-Einstein Condensation» («Συμπύκνωση Μπόζε-Αϊνστάιν») και θα διεξα­­χθεί κατά το διάστημα 23-27 Ιουλίου 2007.
Το φαινόμενο της συμπύκνωσης Μπόζε-Αϊνστάιν αποτελεί ένα από τα ωραιότερα παραδείγματα για την παραδοξότητα της κβαντομηχανικής: εκατομμύρια άτομα χάνουν την ταυτότητά τους και συναποτελούν ένα ενιαίο κύμα. Οι επιστήμονες Μπόζε και Αϊνστάιν προέβλεψαν ήδη από το 1924 ότι, σε εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες, τα άτομα θα άρχιζαν να συμπυκνώνονται. Βεβαίως, ο Αϊνστάιν θεωρούσε τότε αδύνατον για τους πειραματικούς φυσικούς να επιτύχουν ποτέ χαμηλές θερμοκρασίες κοντά στο απόλυτο μηδέν. Χρειάστηκε, πράγματι, να περάσουν εβδομήντα χρόνια έως ότου αποδειχθεί πειραματικά η θεωρία αυτή για πρώτη φορά. Το 1994, δύο αμερικανικές ερευνητικές ομάδες, χρησιμοποιώντας λέιζερ και μαγνήτες, πέτυχαν να ψύξουν ένα νέφος από σχεδόν ένα εκατομμύριο άτομα στην χαμηλότερη θερμοκρασία που υπήρξε ποτέ στο σύμπαν και να παρατηρήσουν για πρώτη φορά ένα συμπύκνωμα Μπόζε-Αϊνστάιν. Αυτή η ανακάλυψη έφερε το βραβείο Νόμπελ Φυσικής 2001 στον καθηγητή Βόλφγκανγκ Κέτερλε του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασσαχουσέτης, ο οποίος είναι και ο κεντρικός ομιλητής των Διαλέξεων Ωνάση 2007 στην Φυσική.

Ο Βόλφγκανγκ Κέτερλε, βραβείο Νόμπελ Φυσικής 2001

Ο Βόλφγκανγκ Κέτερλε, βραβείο Νόμπελ Φυσικής 2001

Σήμερα, συμπυκνώματα Μπόζε-Αϊνστάιν παράγονται σε περισσότερα από εξήντα εργαστήρια ανά τον κόσμο και αποτελούν ένα πολύ σημαντικό ερευνητικό εργαλείο. Με την βοήθειά τους, μελετώνται πολλά φυσικά φαινόμενα, όπως η υπεραγωγιμότητα, η υπερρευστότητα, φαινόμενα φυσικής στερεάς κατάστασης κ.ά. Μια νέα γενιά πειραμάτων, ένα από τα οποία βρίσκεται σε εξέλιξη στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας στο Ηράκλειο, χρησιμοποιεί την κυματική φύση των ατόμων στο συμπύκνωμα με σκοπό την κατασκευή των πλέον ευαίσθητων ανιχνευτών που έχουν υπάρξει μέχρι σήμερα.
Προσκεκλημένοι ομιλητές είναι επίσης ο Αλαίν Ασπέ, επικεφαλής της Ομάδας Ατομικής Οπτικής στο Εργαστήριο Σαρλ Φαμπρί του Ινστιτούτου Οπτικής του Πανεπιστημίου του Νότιου Παρισιού· ο Μάσιμο Ινγκούσιο, καθηγητής του Ευρωπαϊκού Εργαστηρίου Μη Γραμμικής Φασματοσκοπίας του Πανεπιστημίου της Φλωρεντίας· ο Βολφ φον Κλίτσινγκ, ερευνητής στο Ινστιτούτο Ηλεκτρονικής Δομής και Λέιζερ του Ι.Τ.Ε.· ο Θόρστεν Κέχλερ, ερευνητής Ατομικής Φυσικής και Λέιζερ του Εργαστηρίου Κλάρεντον του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης· ο Τίλμαν Πφάου,  καθηγητής και επικεφαλής του Πέμπτου Ινστιτούτου Φυσικής του Πανεπιστημίου της Στουτγάρδης· ο Κριστόφ Σαλομόν, διευθυντής ερευνών στο C.N.R.S, Εργαστήριο Κάστλερ-Μπροσσέλ, École Normale Supérieure· και ο Σάντρο Στρινγκάρι, διευθυντής του Κέντρου  Έρευνας και Ανάπτυξης για την Συμπύκνωση Μπόζε-Αϊνστάιν του Πανεπιστημίου του Τρέντο.

22-25