Σημείωμα
 
ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΩ - ΤΕΥΧΟΣ 34 - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2006 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΕΥΧΟΣ 34 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2006
περιεχόμενα τεύχους επικοινωνήστε μαζί μας !
Γράφει η
Λήδα Μπουζάλη

Ο μεγιστάνας πέρα από τον μύθο του
Ο κατάλογος της έκθεσης στο Μουσείο Μπενάκη

Αριστοτέλης Ωνάσης. Πέρα από τον μύθο του.
Αθήνα: Έκδοση Κοινωφελούς Ιδρύματος Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης και Μουσείου Μπενάκη, 2006, σελ. 207, 55 ασπρόμαυρες και 229 έγχρωμες φωτογραφίες.
ISBN ARIONA A.E.: 960-89403-0-3
ISBN Μουσείο Μπενάκη: 960-8347-42-4

Ο κατάλογος της ομώνυμης έκθεσης, την οποία διοργάνωσε με αφορμή την συμπλήρωση 30 χρόνων προσφοράς του το Κοινωφελές  Ίδρυμα Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης σε συνεργασία με το Μουσείο Μπενάκη κατά το διάστημα 5 Οκτωβρίου έως 12 Νοεμβρίου 2006 στο νέο κτήριο του Μουσείου Μπενάκη, αποτελεί ένα πολύτιμο σταχυολόγημα του πλούσιου αρχειακού υλικού που  συγκεντρώθηκε για την έκθεση.

Τα περισσότερα εκθέματα βρίσκονταν ήδη στην κατοχή του Ιδρύματος Ωνάση, το οποίο τα είχε παλαιότερα αγοράσει με ίδιους πόρους, προκειμένου να τα διαφυλάξει. Αρκετά προέρχονται από το Ναυτικό Μουσείο Ελλάδος, από το Εθνικό Κέντρο Ελληνικών Μελετών και Έρευνας του Πανεπιστημίου La Trobe της Μελβούρνης και ορισμένα από ιδιώτες. Ο κατάλογος ακολουθεί την δομική διάταξη της έκθεσης και χωρίζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος, με τίτλο «Αριστοτέλης Ωνάσης», παρουσιάζει μέσα από συνοπτικά κείμενα και φωτογραφίες των εκθεμάτων, την προσωπικότητα, τις επιχειρήσεις, τον κόσμο, τους απογόνους και την διαθήκη του  Έλληνα μεγιστάνα.

Κατά την τελετή καθέλκυσης του «Al Malik Saud Al Awal», τον Ιούνιο του 1954 στο Αμβούργο. Από αριστερά διακρίνονται οι: πρίγκιπας Όττο φον Μπίσμαρκ, Τίνα Ωνάση, Αριστοτέλης Ωνάσης, Σεΐχης Μωχάμεντ Αλί Ρεζά (υπουργός Εμπορίου της Σαουδικής Αραβίας), πριγκίπισσα Αν-Μαρί φον Μπίσμαρκ και μπροστά από τον Ωνάση τα παιδιά του Χριστίνα και Αλέξανδρος
Όπως σημειώνει η επιμελήτρια Σοφία Χανδακά, «τα αντικείμενα της έκθεσης και της έκδοσης επιλέχθηκαν με κριτήριο την συμμετοχή τους στην ζωή του Ωνάση, ως τεκμήρια του χαρακτήρα του, αλλά και με βάση τις εκθεσιακές τους ιδιότητες». Κυριαρχούν οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες που ακολουθούν τον Ωνάση σε κάθε σημαντική φάση της ζωής του - άλλες γνωστές και κατά καιρούς δημοσιευμένες, και άλλες άγνωστες στο ευρύ κοινό. Ανάμεσα στις λιγότερο γνωστές φωτογραφίες, ξεχωρίζουν η οικογενειακή φωτογραφία του Αριστοτέλη Ωνάση με τον πατέρα του, Σωκράτη, και τους εξαδέλφους του, Κώστα και Νίκο Κονιαλίδη, στην Σμύρνη· η φευγαλέα εικόνα του με σκούρα καμπαρντίνα και καπέλο μπροστά από ελικοφόρο αεροπλάνο σε αεροδρόμιο του Παρισιού στις αρχές της δεκαετίας του 1930· το τρυφερό στιγμιότυπο όπου αγκαλιάζει με λατρεία τον γιο του τον Αλέξανδρο, μαθητή τότε δημοτικού σχολείου. Αντίθετα, τον γύρο του κόσμου έχουν κάνει κατά καιρούς οι εικόνες «της σημαντικότερης προσωπικότητας του 20ού αιώνα, στον χώρο της ναυτιλίας», όπως χαρακτήρισε τον Ωνάση η εφημερίδα Lloyd’s List: ο Ωνάσης στο γραφείο του στο Μόντε Κάρλο· ο γάμος του με την Τίνα Λιβανού το 1946 στην Νέα Υόρκη· η συνάντησή του με τον Ουίνστον Τσώρτσιλ και τον Γιόζιπ Μπρος Τίτο στην θαλαμηγό «Χριστίνα»· φωτογραφίες των πλοίων του και πολυάριθμες άλλες. Είναι άλλωστε γνωστό ότι ο κοσμοπολίτης εφοπλιστής είχε μια έντονη σχέση «αγάπης-μίσους» με τους φωτορεπόρτερ και τα Μ.Μ.Ε., τα οποία και ήξερε να χρησιμοποιεί με μαεστρία σπάνια για την εποχή του. Την εικόνα του Άρη, του δαιμόνιου Έλληνα επιχειρηματία, αναλύει στο σχετικό κείμενό της η αναπληρώτρια καθηγήτρια Δημοσιογραφίας και Μ.Μ.Ε. Άννα Παναγιωταρέα, αναφερόμενη στα χιλιάδες σχετικά δημοσιεύματα και βιβλία.

O Αριστοτέλης Ωνάσης σε επαγγελματικό ταξίδι στο αεροδρόμιο Le Bourget του Παρισιού (αρχές δεκαετίας 1930)
Από το πλήθος των αντικειμένων του Ωνάση που φιλοξενήθηκαν στην έκθεση, ο κατάλογος συγκεντρώνει τα σημαντικότερα: αντικείμενα προσωπικά, αλλά και αντικείμενα που, μολονότι δεν έχουν κατ’ ανάγκην υψηλή καλλιτεχνική αξία, παρέχουν εντούτοις σημαντικά στοιχεία για τον χαρακτήρα και τις αισθητικές προτιμήσεις του Ωνάση. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το διαβατήριο και διάφορα άλλα έγγραφα του Ωνάση από τα πρώτα χρόνια του στην Αργεντινή, μαντήλια με το μονόγραμμά του, τα γυαλιά του, το κομπολόι του, χειρόγραφα σημειώματα και πολυάριθμα συλλεκτικά αντικείμενα, όπως ομοιώματα πλοίων από κόκκαλο ή ξύλο, έργα ανατολίτικης τέχνης και διακοσμητικά που προέρχονται από την θαλαμηγό «Χριστίνα», βιβλία και σπάνιες εκδόσεις από την βιβλιοθήκη του. Όπως σημειώνει ο πρόεδρος του Ιδρύματος Ωνάση Αντώνης Παπαδημητρίου, «τα προσωπικά του  αντικείμενα, μέσα από τον συγκεκριμένο χαρακτήρα τους, που είναι πολεμικός, αδρός, καμιά φορά οξύς και επιθετικός, μας φέρνουν πιο κοντά στον άνθρωπο Ωνάση. [...] Καθώς ο επισκέπτης παρατηρεί τα εκθέματα, κατανοεί πώς ο Ωνάσης, σε κάποια ιστορική στιγμή, ως αποτέλεσμα μεγίστης περισυλλογής, αποφάσισε να τάξει την μισή του περιουσία στην υπηρεσία της χώρας του, του πολιτισμού της και του λαού της».

Σε καλοκαιρινές διακοπές με συνοδεία την μουσική του Νίκου Γούναρη
Έτσι, στο κέντρο ακριβώς του πολυσέλιδου καταλόγου, διαχωρίζοντας αλλά και ενώνοντας συμβολικά και πρακτικά τα δύο μέρη του, δεσπόζει η φωτογραφία του γραφείου του Ωνάση, το οποίο μεταφέρθηκε αυτούσιο από το Μόντε Κάρλο και αναπλάστηκε στο μέγαρο της λεωφόρου Αμαλίας. Παρουσιάζεται αρχικά η επιχειρηματική δραστηριότητα του Ιδρύματος, με βασικό άξονα την ναυτιλία, η συνεχής ανοδική πορεία της οποίας τροφοδοτεί τα κοινωφελή έργα. Όπως σημειώνεται στην έκδοση, «οι άριστες επιχειρηματικές κινήσεις, το σύστημα διοίκησης της εταιρείας, οι σχέσεις μεταξύ των στελεχών, η οικονομική στρατηγική, το επίπεδο αξιωματικών και πληρωμάτων αποτελούν τους παράγοντες που οδήγησαν στον πενταπλασιασμό του τμήματος της περιουσίας του Αριστοτέλη Ωνάση που κληροδοτήθηκε στο Ίδρυμα το 1975. Η σώφρων διαχείριση υποστηρίζει διαρκώς την επίτευξη του στόχου που τέθηκε εξαρχής: επιτυχής επιχειρηματικότητα, αύξηση των κερδών, απρόσκοπτη βελτίωση και ενίσχυση του κοινωφελούς έργου του Ιδρύματος».

Από τα παιδικά χρόνια του Αλέξανδρου, οι δεσμοί τους ήταν πολύ στενοί
Μέσα από το πλούσιο φωτογραφικό υλικό, καταγράφονται συνοπτικά οι κυριότερες δραστηριότητες του Ιδρύματος: τα κοινωφελή έργα και οι χορηγίες, οι υποτροφίες, τα διεθνή και τα διαγωνιστικά βραβεία, το Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο, το θυγατρικό Κοινωφελές  Ίδρυμα Ωνάση στην Νέα Υόρκη, η υπό ανέγερση Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών. Η μεγάλη προσφορά του Ιδρύματος στον άνθρωπο και στον πολιτισμό αντανακλάται και στον μεγάλο αριθμό βραβεύσεων με τις οποίες έχει τιμηθεί το ίδιο το Ίδρυμα, όπως και μέλη του Διοικητικού του Συμβουλίου. Μέσα από μιαν αξιοθαύμαστα πυκνή παρουσίαση του ευρύτατου έργου του, σε αυτό το δεύτερο μέρος του καταλόγου συγκεντρώνονται τα «πειστήρια» της πολυσχιδούς επιχειρηματικής και κοινωφελούς δράσης του Ιδρύματος. Όπως παρατηρεί εύστοχα στον πρόλογό του ο διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη Άγγελος Δεληβορριάς, «Ανάμεσα σε όσα διδάγματα του προσφέρει το δεύτερο μέρος, θεωρώ βέβαιο πως [ο επισκέπτης της εκθέσεως] θα ξεχωρίσει την μετουσίωση των χρηματικών δεδομένων σε αξίες πνευματικές, με καταλύτη τους μια σπάνια μετάταξη των ποσοτικών μέτρων σε μεγέθη ποιοτικά, αλλά και την ευεργετική, για την πραγμάτωση των υποσχέσεων του μέλλοντος, παρέμβαση της μνήμης του παρελθόντος».

Στιγμιότυπο από την συναυλία με τραγούδια των Μάνου Χατζηδάκι, Μίκη Θεοδωράκη, Περικλή Κούκου και Δημήτρη Παπαδημητρίου, tangos του Άστορ Πιατσόλα και του Μανουέλ ντε Φάλλια και czadras του Μόντι, που διοργάνωσε ο Σύνδεσμος Υποτρόφων του Ιδρύματος Ωνάση στην αυλή του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου, την Τετάρτη 30 Ιουνίου 2004
Ιδιαίτερης σημασίας είναι το πρώτο από τα δύο παραρτήματα του καταλόγου, το οποίο αφορά την Πινακοθήκη του Ιδρύματος Ωνάση. Από τα είκοσι τέσσερα έργα ζωγραφικής που περιλαμβάνονται στον κατάλογο, τα τρία -άγνωστων καλλιτεχνών- ανήκαν στον Αριστοτέλη Ωνάση: ο πίνακας Παναγία και Άγγελος, ο οποίος θεωρείται ότι σχετίζεται με την Ισπανική Σχολή και ότι αποτελεί απότμημα από μεγαλύτερη σύνθεση· ο πίνακας Αξιωματικός με πανοπλία, που θεωρείται ότι σχετίζεται με την Σχολή του Ελ Γκρέκο· και, τέλος, το Πορτραίτο Ελληνίδας με κόκκινο φέσι. Τα υπόλοιπα έργα είναι ελαιογραφίες Ελλήνων κυρίως ζωγράφων με ελληνική θεματολογία, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται ιδιαίτερα σημαντικοί καλλιτέχνες, όπως ο Λύτρας, ο Βολανάκης, ο Προσαλέντης και ο Γύζης.

Από την επίσκεψη του Διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος στο πετρελαιοφόρο «Olympic Future», στην Πάχη Μεγάρων (14 Ιανουαρίου 2005)
Η έκδοση ολοκληρώνεται με το Χρονολόγιο, το οποίο παρακολουθεί βήμα προς βήμα την πορεία του Αριστοτέλη Ωνάση από το 1906, το έτος της γέννησής του στην Σμύρνη, έως τον θάνατο της κόρης του τής Χριστίνας, το 1988, με παράλληλη χρονολογική τοποθέτηση των σημαντικότερων διεθνών ιστορικών γεγονότων. Το τελευταίο τμήμα του βιβλίου το καταλαμβάνει το Χρονολόγιο των Δραστηριοτήτων του Ιδρύματος, από την πρώτη του μεγάλη κοινωφελή πρωτοβουλία το 1974, δηλαδή την δημιουργία και την λειτουργία της Σχολής Εμπορικού Ναυτικού-Μηχανικών, η οποία είχε άδοξο τέλος στα γρανάζια των νεοελληνικών πολιτικών συμπλεγμάτων, έως τις πρόσφατες σημαντικές δραστηριότητες του 2006.

Το Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο της Νέας Υόρκης στεγάζεται στον επί της 5ης Λεωφόρου Oλυμπιακό Πύργο, ιδιοκτησίας του Ιδρύματος
Ο κατάλογος της έκθεσης Αριστοτέλης Ωνάσης. Πέρα από τον μύθο του συγκεντρώνει σπάνιο αρχειακό υλικό για την ζωή του ευεργέτη και κατατοπιστικές πληροφορίες για το μέχρι σήμερα έργο του Ιδρύματος Ωνάση, αλλά, συγχρόνως, είναι μια έκδοση εξαιρετικά ποιοτική και επιμελημένη - με έναν λόγο, μια έκδοση «αντάξια του Ιδρύματος Ωνάση»...

 
44-48