αΩ spacer spacer spacer ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ spacer ΤΕΥΧΟΣ 33 spacer ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2006
Επιστροφή στην σελίδα των Περιεχομένων Επικοινωνία
spacer
spacer
spacer
spacer
 
spacer
spacer
spacer
spacer
Τα κοιτάσματα της Κασπίας και ο πόλεμος των αγωγών
spacer
Ευκαιρίες για την Ελλάδα
spacer

του Σαρώ Δεδεγιάν

spacer

Υποψηφίου Διδάκτορος
Συμβούλου Επιχειρήσεων

spacer
spacer
άρθρο
spacer
spacer
spacer
Τα πλούσια κοιτάσματα φυσικού αερίου και πετρελαίου που εντοπίστηκαν πριν από δεκαετίες στην Κασπία θάλασσα, αποτελούν πόλο έλξης επενδυτικών κεφαλαίων από ολόκληρο τον κόσμο αλλά και πεδίο αντιπαράθεσης των μεγαλύτερων δυνάμεων του πλανήτη, όπως Η.Π.Α. και Ρωσία.

spacer

Με την τιμή του πετρελαίου να ανέρχεται στα 70 δολλάρια τους τελευταίους μήνες και σύμφωνα με την άποψη του Τζιμ Ρότζερς (γνωστού «γκουρού» των χρηματιστηρίων και στενού συνεργάτη του Τζωρτζ Σόρος) να προβλέπεται η άνοδός της στα 100 δολλάρια, ίσως ακόμη και εντός του έτους, οι γεωπολιτικές εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή του Καυκάσου αποκτούν εξαιρετική σημασία.
Με αυτά τα δεδομένα και όπως διαμορφώνεται δυναμικά ο ενεργειακός χάρτης, η Ελλάδα πρέπει να εκμεταλλευθεί τις ευκαιρίες που της δίδονται, προκειμένου να παίξει ρόλο-κλειδί στις ενεργειακές εξελίξεις της ευρύτερης περιοχής, οι οποίες, άλλωστε, επηρεάζουν τα Βαλκάνια και την Ευρώπη.

Οι τελευταίες εξελίξεις

Παρά την διαφαινόμενη ενεργειακή αναβάθμιση της Τουρκίας με τον αγωγό Μπακού – Τσεϊχάν και την υπογραφή συμφωνίας με τις Ρωσία και Ιταλία για τον Blue Stream, η πραγματικότητα φαίνεται να είναι διαφορετική και σε μεγάλο βαθμό αρνητική για την Τουρκία. Η δημιουργία του Blue Stream, ο οποίος υπολογίζεται να τεθεί σε πλήρη λειτουργία το 2010, βασίζεται στην λογική της αποδυνάμωσης του αγωγού Μπακού – Τσεϊχάν, που ως κεντρική ιδέα είχε την παράκαμψη της Ρωσίας. Tο γεγονός αυτό δεν άρεσε καθόλου στο Κρεμλίνο στο πλαίσιο της προσπάθειας που καταβάλλει να διατηρήσει τα κεκτημένα της Ρωσίας στην ευρύτερη περιοχή, καθώς επίσης και την επιρροή της στα μέλη της Κοινοπολιτείας Ανεξαρτήτων Κρατών (Κ.Α.Κ.).
Eξάλλου, το «κλειδί» της αντλίας του πετρελαίου του Blue Stream το κρατάει η Ρωσία, γεγονός που επιβεβαιώνει την μελλοντική εξάρτηση της Τουρκίας. Aυτό συνέβη και στις αρχές του 2006 με την «κόντρα» μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Επιπλέον, η κίνηση καλής θέλησης από την Τουρκία προς την Ρωσία σχετίζεται με την οριστική αποκοπή της Τουρκίας από τα σχέδια των Η.Π.Α. Η μη παροχή υποστήριξης στις Η.Π.Α. στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας έχει οδηγήσει σε πάγωμα των παραδοσιακά καλών σχέσεων των δύο χωρών ύστερα από πολλές δεκαετίες. Η άποψη αυτή ενισχύεται, εάν λάβουμε υπόψη μας τη γνώμη ειδικών που υποστηρίζουν ότι με το πετρέλαιο σε επίπεδα τιμών 90-150 δολλαρίων ανά βαρέλι, το Ιράκ, η Αρμενία, το Καζακστάν και το Αζερμπαϊτζάν ενδεχομένως να έχουν για τους Αμερικάνους μεγαλύτερη σημασία από την Τουρκία.

Το Κουρδικό και η αντίδραση της Τουρκίας

Και ενώ η Τουρκία έχει αντιληφθεί την αλλαγή στάσης των ΗΠΑ απέναντί της, και προσπαθεί να διασφαλίσει καλύτερες σχέσεις με τη Ρωσία, αυτό που της δημιουργεί τεράστια προβλήματα είναι το Κουρδικό. Η παρουσία των Κούρδων στην Μέση Ανατολή είναι ήδη σημαντική.

 
Πληθυσμός των Κούρδων
Χώρα % επί του πληθυσμού Αριθμός σε εκατ.
Τουρκία 20 14
Συρία  3 0,6
Ιράν 7 5
Ιράκ  15-20 5
Σύνολο   25
 

Η ισχυρή αριθμητικά παρουσία των Κούρδων στην νοτιοανατολική Τουρκία και στο βόρειο Ιράκ, αλλά και η σχεδόν βέβαιη δημιουργία Κουρδικού κράτους στη συγκεκριμένη περιοχή, πιστοποιείται και με το παρακάτω γεγονός: Σύμφωνα με ανταπόκριση της βρετανικής εφημερίδας Financial Times, πριν από λίγους μήνες, η βρετανικών συμφερόντων ενεργειακή εταιρεία Sterling Energy έγινε η πρώτη εταιρεία που υπέγραψε συμφωνία με την κυβέρνηση του Κουρδιστάν στο βόρειο Ιράκ. Η συμφωνία με τις αρχές του Κουρδιστάν που ελέγχουν το βόρειο Ιράκ προβλέπει την έναρξη ερευνών για την εξόρυξη πετρελαίου στο πλούσιο σε κοιτάσματα υπέδαφος της περιοχής. Σύμφωνα με το ίδιο άρθρο, πολλές πετρελαϊκές εταιρείες διστάζουν να συνάψουν σχέσεις συνεργασίας με την κουρδική κυβέρνηση, διότι δεν είναι ακόμη διεθνώς αναγνωρισμένη. Πάντως, η τιμή της μετοχής της Sterling Energy που διαπραγματεύεται στο Χρηματιστήριο του Λονδίνου ύστερα και από την επίσημη ανακοίνωση της συνεργασίας σημείωσε εντυπωσιακή άνοδο 40%.
Ήδη η Ουάσιγκτων, ύστερα και από τις τελευταίες διπλωματικές επαφές των δύο χωρών, απορρίπτει το σχέδιο εισβολής των τουρκικών δυνάμεων στο βόρειο Ιράκ κατά του PKK, ενώ μέχρι το τέλος του 2007 το ιρακινό σύνταγμα προβλέπει την διεξαγωγή δημοψηφίσματος (δεν έχει γίνει ακόμη γνωστό ποιο ακριβώς θα είναι το ερώτημα) για την δημιουργία ανεξάρτητης κουρδικής οντότητας στην πλούσια σε πετρελαϊκά αποθέματα περιοχή του Κιρκούκ. Όμως, η πιθανότητα αυτή αποτελεί «απειλή πολέμου» (casus belli) για την Τουρκία, η οποία αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα από τις συγκρούσεις με τους Κούρδους αντάρτες στις νοτιοανατολικές της επαρχίες. Eξάλλου, και η προσπάθειά της για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση συναντά σημαντικές δυσκολίες και αντιδράσεις (αναγνώριση της Γενοκτονίας των Αρμενίων, τελωνειακή ένωση με την Κύπρο και αναγνώρισή της, ανθρώπινα δικαιώματα κ.ά.).
Στον σύνθετο ενεργειακό χάρτη και στις γεωπολιτικές εξελίξεις, έτσι όπως αυτές διαμορφώνονται στον Καύκασο, είναι σημαντικό να γίνει αναφορά στις σχέσεις που διατηρεί η χώρα μας με τους λαούς της περιοχής.

Το μνημόνιο

spacer

Τα τεράστια αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου της Ρωσίας και του Ιράν έχουν αλλάξει τις ισορροπίες στην ενεργειακή σκακιέρα.
Η Ρωσία μόλις πριν από μερικά χρόνια (1998) έφτασε τα όρια οικονομικού κραχ, ενώ το Ιράν, επίσης μόλις πριν από λίγα χρόνια, κατάφερε να ξεπεράσει την εσωστρέφεια και την απομόνωση, αν και σήμερα αντιμετωπίζει προβλήματα από την διεθνή κοινότητα σε σχέση με το πυρηνικό του πρόγραμμα. Σήμερα, και οι δύο χώρες διανύουν περίοδο μεγάλης οικονομικής άνθησης, ενώ ταυτόχρονα αποτελούν σοβαρούς παράγοντες στον ενεργειακό και στρατιωτικό τομέα. Η Αρμενία, μια παραδοσιακή σύμμαχος της Ελλάδος, γεωγραφικά στην καρδιά του Καυκάσου, διατηρεί άριστες σχέσεις τόσο με τη Ρωσία όσο και με το Ιράν. Aποτελεί προνομιακό συνομιλητή και των δύο χωρών, εφόσον συνδέεται με σύμφωνο αμυντικής και οικονομικής συνεργασίας με την πρώτη, ενώ με την δεύτερη υπάρχει συνεργασία σε ενεργειακό και οικονομικό επίπεδο.
Στα παραπάνω στοιχεία αξίζει να προστεθούν και τα εξής δύο:
α) Tο μνημόνιο συνεργασίας μεταξύ Ελλάδος – Αρμενίας – Ιράν στο πλαίσιο των οικονομικών και εμπορικών σχέσεών τους, και β), η συμφωνία μεταξύ Αρμενίας – Ιράν για την κατασκευή αγωγού που θα μεταφέρει φυσικό αέριο. Ο αγωγός θα είναι έτοιμος την 1η Ιανουαρίου 2007 και, σύμφωνα με την σύμβαση, το Ιράν για τα επόμενα 20 χρόνια θα δίνει στην Αρμενία 36 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, μέρος του οποίου θα χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος, το οποίο κατόπιν θα μεταφέρεται στο Ιράν ως είδος πληρωμής. Σε πρώτη φάση ο αγωγός θα έχει μήκος 100 χλμ. στο Ιράν και 41 χλμ. στην Αρμενία, ενώ το συνολικό κόστος κατασκευής του υπολογίζεται σε 200-250 εκ. δολλάρια. Μέσω της Αρμενίας και του αγωγού, το Ιράν επιθυμεί να μεταφέρει φυσικό αέριο στην Ευρώπη, παρακάπτοντας έτσι την Τουρκία, με την οποία ανέκαθεν είχε κακές σχέσεις. Από την άλλη, η Ρωσία συνδέεται με την Αρμενία με σύμφωνο φιλίας, συνεργασίας και αμοιβαίας βοήθειας, που πρακτικά μεταφράζεται σε στενή οικονομικό-πολιτική και αμυντική συνεργασία. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι η Ρωσία είναι η υπ’ αριθμόν ένα χώρα επενδύσεων στην Αρμενία.
Σύμφωνα με τον υπουργό Εξωτερικών της Αρμενίας Βαρτάν Οσκανιάν, βασική επιδίωξη της εξωτερικής πολιτικής της Αρμενίας είναι η ειρηνική συνύπαρξη με τους γείτονες της αλλά και η σταθερότητα στην ευρύτερη περιοχή του Καυκάσου και της Kεντρικής Ασίας.

Επίσκεψη του Προέδρου Πούτιν στην Ελλάδα

Kατά την επίσκεψη που πραγματοποιήθηκε στη χώρα μας στις αρχές του περασμένου Σεπτέμβρη, ο πρόεδρος Bλαντιμήρ Πούτιν, ο ομόλογός του Βούλγαρος Γκεόργκι Παρβάνωφ και ο Έλληνας Πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής, συμφώνησαν στην κατασκευή του αγωγού μεταφοράς πετρελαίου από το λιμάνι του Μπουργκάς στην πόλη της Αλεξανδρούπολης. Η σπουδαιότητα της επίσκεψης και τα βασικά χαρακτηριστικά της συμφωνίας συνοψίζονται στον πίνακα 1.
Tα δεδομένα οδηγούν στο ασφαλές συμπέρασμα ότι ο αγωγός Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη θα υλοποιηθεί κυρίως για τους εξής λόγους:
1) Η αποτυχία των διαπραγματεύσεων μεταξύ της ρωσικής εταιρείας Lukoil και της Άγκυρας σχετικά με την κατασκευή του αγωγού Σαμψούντα – Τσεϊχάν, επέσπευσε τις διαδικασίες για την συμφωνία του Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη.
2) Η Ρωσία σήμερα, ύστερα από πολλά έτη, είναι στην διεθνή ενεργειακή σκακιέρα ένας ισχυρός οικονομικά παίκτης. Ο πρόεδρος Πούτιν και το επιτελείο του είναι αποφασισμένοι να «καλύψουν» το χαμένο έδαφος που ακολούθησε την δεκαετία του 1990 και οδήγησε την Ρωσία στο οικονομικό κραχ του 1998.
3) Σήμερα οι σχέσεις της Ελλάδος και της Ρωσίας είναι καλύτερες από ποτέ και αυτό αποτελεί μια μοναδική ευκαιρία, την οποία η χώρα μας οφείλει να αξιοποιήσει.

Μήκος: 280 χλμ από το Μπουργκάς μέχρι
την Αλεξανδρούπολη.
Δυναμικότητα: 35 εκατ. τόνοι ετησίως με δυνατότητα
επέκτασης στα 50 εκατ. τόνους.
Προϋπολογισμός έργου:  1 δισ. εκατ. ευρώ. Θα συμμετέχουν οι 3 χώρες, καθώς επίσης και κοινοπραξία εταιρειών.
Χρονοδιάγραμμα υλοποίησης: Μέχρι το τέλος τού 2006 θα έχει ολοκληρωθεί η διακρατική συμφωνία και μέχρι το 2010 θα έχει ολοκληρωθεί το έργο.
Στρατηγικά οφέλη για την Ελλάδα:  Επιτέλους η Ελλάδα μπαίνει αποφασιστικά στον υπό διαμόρφωση ενεργειακό χάρτη της ΝΑ Ευρώπης και της ευρύτερης περιοχής του Καυκάσου.
Πίνακας 1

Μελλοντικές ευκαιρίες και προοπτικές

Σε αυτό το οικονομικό-πολιτικό πλαίσιο, εκτιμούμε ότι η Ελλάδα μπορεί και πρέπει να κεφαλαιοποιήσει την ιδιαίτερη σχέση που έχει με την Αρμενία και την διασπορά της. Οι δύο χώρες μπορούν να αξιοποιήσουν τις παραδοσιακά άριστες σχέσεις που έχουν με τον αραβικό κόσμο, πλεονέκτημα που στις μέρες μας έχει ιδιαίτερη σημασία, αν αναλογιστούμε την αντιπαλότητα του δυτικού κόσμου με το Ισλάμ, αλλά και την αυξανόμενη δύναμη και επιρροή αρκετών μουσουλμανικών κρατών στο χώρο της ενέργειας. Οι πολύ καλές σχέσεις των δύο χωρών με την Ρωσία και την ανερχόμενη Kίνα, αλλά και ο δίαυλος επικοινωνίας με την Ουάσιγκτων για τον ρόλο της Ελλάδος στα Βαλκάνια και της Αρμενίας στον Καύκασο αποτελούν σημαντική ευκαιρία που οι δύο χώρες πρέπει να εκμεταλλευτούν.
Η περαιτέρω σύσφιγξη σχέσεων σε θέματα οικονομικής ανάπτυξης και επιχειρηματικών συνεργασιών, αποτελεί σήμερα επενδυτική ευκαιρία με πολλές προοπτικές.
Εάν λάβουμε υπόψη τα παραπάνω στοιχεία, τότε η Ελλάδα μπορεί να αποτελέσει γέφυρα επικοινωνίας μεταξύ Ευρώπης και Ασίας.
Οι συνθήκες είναι πλέον ώριμες έτσι, ώστε η χώρα μας να αναβαθμιστεί στη διπλωματική σκακιέρα και να διαδραματίσει έναν διαφορετικό ρόλο, που ίσως μόνο εκείνη μπορεί.

Eπιμέλεια: Iωάννα Kονδύλη

spacer
spacer spacer spacer spacer 36-39
spacer
spacer
spacer
| ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΕΥΧΟΥΣ | ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΑ ΤΕΥΧΗ | ΚΟΙΝΩΦΕΛΕΣ ΙΔΡΥΜΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Σ. ΩΝΑΣΗΣ