αΩ spacer spacer spacer ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ spacer ΤΕΥΧΟΣ 29 spacer ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2005
Επιστροφή στην σελίδα των Περιεχομένων Επικοινωνία
spacer
spacer
spacer
διάλεξη
spacer
spacer
spacer

του Σερ Mάικλ Λιουέλιν Σμιθ

Iστορικού, πρώην πρέσβεως της Mεγάλης Bρετανίας στην Aθήνα





Μετάφραση:
Ειρήνη Σαρίογλου-Scott

spacer spacer spacer «Kαι έμπορος ατελής και ατελής λόγιος»
spacer

Ο Δημήτριος Βικέλας δεν αποτελεί κυρίαρχη λογοτεχνική μορφή, όπως ο μεγάλος Παπαδιαμάντης ή ο Βιζυηνός. Ωστόσο, τα επιτεύγματά του είναι πολλαπλά και η σημασία του ως ανθρώπου, λογίου και συγγραφέα μεγάλη. Δυστυχώς, οι μελετητές τον έχουν παραμελήσει.

Ο Βικέλας είναι γνωστός, κυρίως, για το μυθιστόρημά του Λουκής Λάρας, το ιστορικό έργο που δημοσιεύτηκε το 1879 και αναφέρεται στην σφαγή της Χίου και στην Ελληνική Επανάσταση. Αλλά η ζωή του δεν περιορίζεται σ’ αυτό το έργο. Αποτέλεσε μια αντιπροσωπευτική μορφή στον χώρο των ελληνικών Γραμμάτων του 19ου αιώνα, χάρη στα πολιτικά, ιστορικά και λογοτεχνικά του συγγράμματα, ταξιδιωτικά βιβλία, διηγήματα, απομνημονεύματα και ημερολόγια. Επεδίωξε να γίνει ένας λόγιος, ένας άνθρωπος των γραμμάτων. Ήταν, επίσης, ένας επιτυχημένος επιχειρηματίας, παρόλο που προτιμούσε κατά πολύ την πνευματική ζωή. Υπήρξε ένας από τους μεταφραστές, οι οποίοι παρουσίασαν τον Σαίξπηρ στο ελληνικό κοινό. Έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην καθιέρωση των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων το 1896. Αργότερα στράφηκε σε φιλανθρωπικά έργα και ίδρυσε τον Σύλλογο Διαδόσεως Ωφελίμων Βιβλίων. Ο Βικέλας ήταν όλα αυτά κι ακόμα περισσότερα.

Ο ίδιος χρησιμοποιούσε μια ωραία φράση για να περιγράψει τον εαυτό του: «Και έμπορος, λοιπόν, ατελής και ατελής λόγιος».

spacer Mέλη της Διεθνούς Oλυμπιακής Eπιτροπής των Aγώνων του 1896.
spacer

Mέλη της Διεθνούς Oλυμπιακής Eπιτροπής των Aγώνων του 1896.
Στο κέντρο διακρίνεται ο Πρόεδρός της Δημήτριος Bικέλας

spacer

Ο Δημήτριος Βικέλας γεννήθηκε το 1835 στη Σύρο, σπουδαιότερο τότε ναυτικό και εμπορικό κέντρο από τον Πειραιά. Ο πατέρας του ήταν έμπορος, η μητέρα του γόνος της πλούσιας οικογένειας Μελά. Το εμπόριο, η πολιτική, αλλά και η λογοτεχνία ήταν μέσα στο αίμα τους. Χάρη στη μητέρα του, στο σπίτι έμαθε να αγαπάει το διάβασμα και το βιβλίο, συνήθεια που τον ακολούθησε σε όλη του την ζωή. Η Βικελαία Βιβλιοθήκη στο Ηράκλειο φιλοξενεί σήμερα την τεράστια συλλογή του, που αποτελείται από 5.000 τόμους και πρέπει να είναι μια από τις καλύτερες βιβλιοθήκες λογοτεχνικών έργων του 19ου αιώνα στην Ελλάδα.

Όταν ήταν 6 ετών, η οικογένεια μετανάστευσε στην Πόλη και δέκα χρόνια αργότερα στην Οδησσό. Ο Δημήτριος Βικέλας έδειξε ενδιαφέρον για τη λογοτεχνία από νεαρή ηλικία. Στα 17 του χρόνια μετέφρασε το θεατρικό έργο του Ρακίνα Εστέρ σε δεκαπεντασύλλαβο. Παράλληλα, ξεκίνησε να δουλεύει στο γραφείο του πατέρα του. Το 1852 ανέλαβε καθήκοντα στην ναυτιλιακή εταιρεία των θείων του Βασίλη και Λέοντος Μελά στο Λονδίνο. Ζούσε στο σπίτι τους κοντά στο Βρετανικό Μουσείο και πήγαινε με τα πόδια κάθε μέρα στη δουλειά.

Την ίδια εποχή αρχίζει και η αλληλογραφία με τη μητέρα του στην Πόλη που διήρκεσε 49 χρόνια, μέχρι τον θάνατό της το 1901. Την αποκαλούσε χαρακτηριστικά «ο πολικός αστέρας που καθοδηγούσε τα βήματα μου στην ζωή, το κέντρο γύρω απ’ το οποίο περιστρεφόταν η ύπαρξή μου».

Η επαγγελματική ζωή ποτέ δεν προσέφερε σημαντική ικανοποίηση στον Βικέλα, αλλά γρήγορα κατόρθωσε να γίνει ένας επί ίσοις όροις συνέταιρος στην επιχείρηση των θείων του, αποκομίζοντας μια σημαντική περιουσία.

Μέσα από τα ημερολόγια και την αυτοβιογραφία του Η Ζωή μου μπορούμε να δούμε όλα τα στάδια της πνευματικής διαμόρφωσης ενός Έλληνα λογίου. Εκεί περιγράφει τα χρόνια που έζησε στο Λονδίνο, την ζωή των Ελλήνων εμπόρων και εφοπλιστών, τον τρόπο με τον οποίο κατάφερε να συνδυάσει την πρωινή εργασία του στη ναυτιλιακή εταιρεία με τις απογευματινές σπουδές του στο University College και με εντατική μελέτη τα βράδια.

Ο Βικέλας παντρεύεται το 1866 την Καλλιόπη Γεραλοπούλου, την μικρή αδελφή της συζύγου του θείου του, και την πέμπτη κατά σειρά θυγατέρα εύπορης οικογένειας της λονδρέζικης ελληνικής παροικίας. Ο γάμος μετατρέπεται σε τραγωδία.

spacer
spacer

O επίτιμος Aντιπρόεδρος του Iδρύματος Ωνάση κ. Παύλος Iωαννίδης συγχαίρει τον Σερ Mάικλ Λιουέλιν Σμιθ μετά τη διάλεξή του

Την εποχή του γάμου του, ο Βικέλας διαθέτει τεράστια πνευματική καλλιέργεια και μόρφωση. Έχει «καταβροχθίσει» τους μεγαλύτερους συγγραφείς του αιώνα στα Αγγλικά, Γαλλικά, Ιταλικά, Γερμανικά και Ελληνικά. Αρχίζει να εκδίδει ποιήματά του, δοκίμια και άρθρα με πολιτικό και λογοτεχνικό περιεχόμενο: την Ιστορία του Βυζαντίου, τη σύγχρονη ελληνική Λογοτεχνία, την καλλιέργεια του βάμβακα στην Ελλάδα, τον αγγλικό Τύπο κ.ά. Στο Λονδίνο γνωρίζεται τότε και με τον Χαρίλαο Τρικούπη, ο οποίος ήταν ακόλουθος και αργότερα επιτετραμμένος στην Ελληνική Πρεσβεία του Λονδίνου και μόλις ξεκινούσε την πολιτική του καριέρα στην Ελλάδα.

Είναι η εποχή που αρχίζουν να αναδύονται η προσωπικότητα και οι απόψεις του Βικέλα. Ήταν ένας Έλληνας πατριώτης, ο οποίος πίστευε στην μοναδική αποστολή της χώρας του και στις μελλοντικές προοπτικές της, αλλά παράλληλα παρατηρούσε την Ελλάδα με την κριτική ματιά ενός εκπατρισμένου. Έτσι, ως διανοούμενος της εποχής εκείνης, μαζί με Άγγλους συγγραφείς και επιστήμονες ενισχύει την επανάσταση των Κρητών κατά των Οθωμανών το 1866. Το κρητικό ζήτημα συγκέντρωνε το ενδιαφέρον πολλών δυτικών φιλελευθέρων, όπως ο Βικτώρ Ουγκώ και ο Τσαρλς Σουίνμπερν.

Οι συμφορές πλήττουν το ζεύγος Βικέλα το 1874. Μετά τον θάνατο του πατέρα της, η Καλλιόπη αρχίζει να παρουσιάζει έντονα ψυχολογικά προβλήματα, με πολλές απόπειρες αυτοκτονίας. Ύστερα από παραμονή επτάμιση μηνών στην κλινική του γνωστού ψυχίατρου Ζυλ Λουί στο Ιβρί συρ Σεν, η Καλλιόπη παίρνει εξιτήριο, χωρίς να καταφέρει όμως ποτέ να αναρρώσει τελείως.

Σε αναζήτηση ψυχικής γαλήνης, ο Βικέλας στρέφεται στον Σαίξπηρ και μεταφράζει διαδοχικά τον Ρωμαίο και Ιουλιέτα, τον Οθέλλο και τον Βασιλιά Ληρ και αργότερα τον Έμπορο της Βενετίας, τον Άμλετ και τον Μάκβεθ. Όλα τα έργα δημοσιεύονται στην Αθήνα το 1876 και παρουσιάζονται στον Φιλολογικό Σύλλογο «Παρνασσός».

spacer Στιγμιότυπο από τη διάλεξη του Σερ Mάικλ Λιουέλιν Σμιθ στο αμφιθέατρο Kαρατζά
spacer

Στιγμιότυπο από τη διάλεξη του Σερ Mάικλ Λιουέλιν Σμιθ στο αμφιθέατρο Kαρατζά

spacer

Το 1872 ο Βικέλας γράφει πως διακαής του επιθυμία είναι να αποκτήσει μια κατοικία στην Αθήνα και το 1877 αρχίζει να κτίζει μια επιβλητική μονοκατοικία στη γωνία των οδών Πανεπιστημίου και Βουκουρεστίου. Μια νέα επιδείνωση στην κατάσταση της γυναίκας του οδηγεί το ζεύγος πίσω στο Παρίσι και τον Βικέλα στη συγγραφή ενός μυθιστορήματος αυτή τη φορά, που αναφέρεται στην Επανάσταση, και το οποίο δημοσιεύεται το 1879 σε συνέχειες στην Εστία με τίτλο Λουκής Λάρας. Σε λίγα χρόνια γίνεται επιτυχία διεθνώς και μεταφράζεται στα Γαλλικά, τα Αγγλικά και άλλες οκτώ γλώσσες. Ο Βικέλας έχει πλέον καθιερωθεί ως επιτυχημένος λογοτέχνης. Στη Γαλλία δημοσιεύονται πολλά άρθρα και δοκίμιά του σχετικά με την Ελλάδα, τη βυζαντινή Ιστορία, το Ανατολικό ζήτημα. Παράλληλα ταξιδεύει και δημοσιεύει ταξιδιωτικά βιβλία. Το 1892 αγοράζει ένα νέο οικόπεδο στην Αθήνα στη γωνία των οδών Κριεζώτου και Βαλαωρίτου και χτίζει το σπίτι όπου τελικά εγκαθίσταται.

Το 1894 ύστερα από πρόσκληση του Γάλλου βαρόνου Πιερ ντε Kουμπερτέν συμμετέχει στο Παρίσι στο Συνέδριο και μάλιστα προεδρεύει της επιτροπής που χειρίζεται τη νέα πρόταση για την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων. Ο Βικέλας προτείνει την Αθήνα για να φιλοξενήσει τους πρώτους Αγώνες, το Συνέδριο δέχεται την πρόταση και ο Βικέλας διορίζεται ο πρώτος πρόεδρος της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής.

Δεν είχε σχέση με τον αθλητισμό, αλλά πίστευε πως οι Ολυμπιακοί Αγώνες αποτελούσαν ευκαιρία για την Ελλάδα να διαδραματίσει ένα σημαντικό ρόλο στην παγκόσμια σκηνή. Αγωνίστηκε για να νικήσει τον σκεπτικισμό της ελληνικής κυβέρνησης του Χαριλάου Τρικούπη. Χάρη στη γνωριμία του με τον διάδοχο Κωνσταντίνο εξασφάλισε την υποστήριξη της βασιλικής οικογένειας.

Τον Οκτώβριο του 1894, ενώ βρίσκεται στην Αθήνα, προσπαθώντας να πείσει την ελληνική κυβέρνηση για τη σημαντικότητα του εγχειρήματος, τον ειδοποιούν να σπεύσει στο Παρίσι. Λίγο μετά, η γυναίκα του πεθαίνει.

Από το 1894 έως το 1896 εργάζεται για την προετοιμασία των Ολυμπιακών Αγώνων. Η καλή σχέση του με τον ντε Κουμπερτέν δοκιμάζεται λόγω του αιτήματος να γίνει η Αθήνα μόνιμη έδρα τέλεσης των Αγώνων. Ο ντε Κουμπερτέν αναλαμβάνει την προεδρεία της ΔΟΕ και σύντομα ο Βικέλας αποσύρεται από τα θέματα των Ολυμπιακών Αγώνων.

Στο τελευταίο στάδιο της ζωής του, εγκατεστημένος μόνιμα στην Αθήνα, θεωρείται πλέον ηγετική μορφή των λογοτεχνών της γενιάς του ’80 και παράλληλα αναλαμβάνει αξιόλογη κοινωφελή δράση με την ιδιότητα του ευεργέτη.

Το 1897 ολοκληρώνει το ημερολόγιο ο Πόλεμος του 1897, όπου αναφέρεται αναλυτικά στις απόψεις του περί του Κρητικού ζητήματος. Το τελευταίο επίτευγμά του ήταν η ίδρυση στην Αθήνα του Συλλόγου Διαδόσεως Ωφελίμων Βιβλίων, που στόχο είχε να καταστήσει τα βιβλία προσιτά ακόμα και σε ανθρώπους με περιορισμένες οικονομικές δυνατότητες. Το εγχείρημά του πέτυχε και ο Σύλλογος διατηρείται έως σήμερα.

Τα έργα του έχει επιμεληθεί ο Άλκης Αγγέλου και έχουν εκδοθεί σε 13 εξαιρετικούς τόμους.

Η μετριοπάθεια και η σύνεση ήταν τα δύο βασικά χαρακτηριστικά του Βικέλα. Μέσα από το πέρασμα του χρόνου, μας μιλά με μια φωνή λογικής, εμπειρίας και σοφίας στα γραπτά του και με πατριωτισμό χωρίς εθνικιστικές υπερβολές, για φιλανθρωπία και κοινωνική ευθύνη μες από τις πράξεις του.

Εν γένει, ο βίος ομοιάζει προς οδοιπορίαν διά σιδηροδρόμου, ότε καθήμεθα έχοντες τα νώτα προς την μηχανήν. Βλέπομεν τα όρη, τους αγρούς, τα οικοδομάς, τα κτήνη και τους ανθρώπους. Είτε βραδέως, είτε ταχέως, τα πάντα μένουν οπίσω, καθόσον ημείς προχωρούμεν [...] Αλλά δεν βλέπομεν τα προ ημών, δεν γνωρίζομεν οποία προσκόμματα, οποίους κινδύνους ενδέχεται να εύρη αίφνις η αμαξοστοιχία, ούτε αν ή πώς θα φθάσωμεν εις το τέρμα. Και φερόμεθα εν τούτοις προς τα εμπρός με τα νώτα εστραμμένα προς το άδηλον τούτο τέρμα.

Απόσπασμα από το έργο του Δ. Bικέλα Η Ζωή μου

spacer
spacer spacer spacer spacer 32-35
spacer
spacer
spacer
| ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΕΥΧΟΥΣ | ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΑ ΤΕΥΧΗ | ΚΟΙΝΩΦΕΛΕΣ ΙΔΡΥΜΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Σ. ΩΝΑΣΗΣ