αΩ spacer spacer spacer ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ spacer ΤΕΥΧΟΣ 28 spacer ΙΟΥΝΙΟΣ 2005
Επιστροφή στην σελίδα των Περιεχομένων Επικοινωνία
spacer
spacer
spacer
spacer
 
spacer
spacerΤο μουσικό όργανο Gim
Μπορεί το ευρώ
να αντικαταστήσει
το δολλάριο;
spacer
Οι προοπτικές ανάδειξης του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος ως κυρίαρχου αποθεματικού μέσου
spacer

του Εμμανουήλ Α.Κρανίδη

spacer

Πολιτικού Μηχανικού ΕΜΠ, MSc Δημόσιας Πολιτικής και Διοίκησης, Πανεπιστημίου Carnegie Mellon

spacer
spacer
άρθρο
spacer
spacer
spacer
H εισαγωγή του ευρώ την 1η Ιανουαρίου 1999 αποτέλεσε ένα ιστορικό βήμα προς την κατεύθυνση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, ενώ ως γεγονός μπορεί να ενταχθεί στα κομβικά σημεία της παγκόσμιας οικονομικής ιστορίας. Πρόκειται για ένα νόμισμα σε νηπιακή ηλικία, όταν το δολλάριο έχει ένα μακρύ ιστορικό χρήσης ως κινητήρια δύναμη του παγκόσμιου νομισματικού συστήματος. Σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (IMF) το 2001 «το δολλάριο είναι το κυρίαρχο αποθεματικό νόμισμα, με ποσοστό που κυμαίνεται κοντά στο 68% των αποθεματικών σε παγκόσμια κλίμακα. Αντίθετα το ευρώ εκτιμάται ότι φτάνει το 13%».

spacer

Χωρίς αμφιβολία η εκτίμηση της διεθνούς νομισματικής εικόνας και πιο συγκεκριμένα της σχέσης αξίας δύο νομισμάτων αποτελεί ιδιαίτερα δύσκολη άσκηση, αφού πολλοί και περίπλοκοι παράγοντες καθιστούν την αβεβαιότητα ως την πιο ρεαλιστική απάντηση. Συγκρίνοντας όμως τις οικονομίες της Ευρωζώνης και της Αμερικής και παρατάσσοντας τα κύρια πλεονεκτήματα του δολαρίου ως υπερκείμενου χρηματικού μέσου, δόκιμο είναι να φωτιστούν ορισμένες πλευρές του ζητήματος, πάντα από την οπτική ματιά του συγγραφέα.

Θεσμική υποστήριξη

Το θεσμικό οικοδόμημα του Ευρωσυστήματος εξασφαλίζει ότι μακροπρόθεσμα το ευρώ δύναται να αποτελέσει ένα σταθερό και αξιόπιστο νόμισμα. Το θεσμικό πλαίσιο εγγυάται ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (Ε.Κ.Τ.) και το σύστημα των Εθνικών Κεντρικών Τραπεζών είναι ανεξάρτητα από άμεσες πολιτικές πιέσεις και πολιτικό έλεγχο και επομένως σε θέση να διεξάγουν μια αποτελεσματική νομισματική πολιτική. Η εστίαση της Ε.Κ.Τ. στον περιορισμό του πληθωρισμού και ο μανδύας του Σύμφωνου Σταθερότητας δημιουργούν ένα πλαίσιο που αποτελεί επαρκές εχέγγυο για την δημοσιονομική και νομισματική πειθαρχία και στηρίζει εν μέρει την μακροοικονομική σταθερότητα της ευρωζώνης. Το δολλάριο υποστηρίζεται από ένα ισχυρό θεσμικό σύστημα Ομοσπονδιακών Τραπεζών (Federal Reserve System), το οποίο διοικείται από επικεφαλείς που έχουν αποδείξει την ικανότητά τους να διαχειριστούν επιτυχώς την νομισματική πολιτική. Σε γενικές γραμμές αναδεικνύεται ότι και οι δύο οικονομίες στηρίζονται σε θεσμικές αρχές που μπορούν να εγγυηθούν την νομισματική και οικονομική σταθερότητα. Μια ουσιώδης θεσμική διαφορά των δύο οικονομικών ζωνών είναι ότι οι ΗΠΑ αποτελούν ένα ενιαίο κράτος, με ξεκάθαρες και αποκεντρωμένες ευθύνες λήψης αποφάσεων και ρόλους στην οικονομική πολιτική, ενώ αντίθετα, η Ευρωπαϊκή Ένωση ως πολυ-κρατική οντότητα παρουσιάζει έλλειμμα πολιτικής ολοκλήρωσης και μια περισσότερο άκαμπτη δομή στα περισσότερα επίπεδα αποφάσεων. Αυτή η θεσμική διαφορά επιτρέπει στις αμερικανικές αρχές και ειδικά στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα (FED) να αντιδρούν γρηγορότερα και να εφαρμόζουν την οικονομική πολιτική τους συγκριτικά πιο ευέλικτα.

Μέγεθος και ανταγωνιστικότητα της οικονομίαςη

Το μέγεθος της οικονομίας που υποστηρίζει ένα νόμισμα παίζει σημαντικό ρόλο στην πορεία αυτού του νομίσματος ως μέσο αποθεματικών. Μετά την διεύρυνση τον προηγούμενο Απρίλιο, ο πληθυσμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα είναι περίπου 475 εκ. και των χωρών της ευρωζώνης κοντά στα 300 εκ., ενώ της Αμερικής είναι περίπου 300 εκ. Το ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα είναι σχεδόν στα ίδια επίπεδα με αυτό των ΗΠΑ. Στοιχεία πού αναμφιβόλως αποδεικνύουν ότι η οικονομία του ευρώ σε σχέση με τα θεμελιώδη μεγέθη είναι συγκρίσιμη με αυτήν των ΗΠΑ.

spacer
spacer

Επιπροσθέτως, η ελκυστικότητα του ενός ή του άλλου νομίσματος εξαρτάται και από την ανταγωνιστικότητα της οικονομικής χώρας ή ζώνης που το εκδίδει. Η αμερικάνικη οικονομία διατηρεί υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης από την ευρωπαϊκή η οποία ταλανίζεται από βαθύτερα δομικά προβλήματα. Γεγονός που, αν συνδυαστεί με το ότι οι αμερικανικές επιχειρήσεις επικρατούν στο σύγχρονο οικονομικό στερέωμα, τότε η αμερικανική οικονομία είναι περισσότερο ανταγωνιστική από την ευρωπαϊκή.

Βεβαίως, οι πολιτικές και διοικητικές αρχές σε κρατικό και ευρωπαϊκό επίπεδο δείχνουν να έχουν συνειδητοποιήσει την αναγκαιότητα της άμεσης εφαρμογής διαρθρωτικών αλλαγών, αντιλαμβανόμενες ότι μετά την σημαντική μείωση του κόστους χρήματος από την ΕΚΤ επαφίεται στη δημοσιονομική και διαρθρωτική πολιτική να οδηγήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση σε δυναμική ανάπτυξη. Βέβαια, η αμφιταλαντευόμενη στρατηγική της Ε.Ε. στο θέμα του Συμφώνου Σταθερότητας και η δυσκολία στην επίτευξη των στόχων της Λισσαβόνας αναδεικνύουν μια αβεβαιότητα στο θέμα αυτό.

Εμπορική δύναμη και εμπορικές σχέσεις

Η εξάπλωση ενός νομίσματος ως αποθεματικό μέσο κατευθύνεται σε μεγάλο βαθμό από τις εμπορικές σχέσεις και την εμπορική δύναμη της κάθε οικονομίας. Εξετάζοντας τις εμπορικές σχέσεις, θα μπορούσαμε να αναμείνουμε μια ενίσχυση του ευρώ ως αποθεματικό νόμισμα προς τους βασικούς εμπορικούς εταίρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε σχέση με την εμπορική δύναμη, το εξωτερικό εμπόριο της Ευρωζώνης είναι περίπου 25%, ενώ των ΗΠΑ σχεδόν 20% του ΑΕΠ. Μάλιστα, η οικονομία του ευρώ είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας και εξαγωγέας σε παγκόσμιο επίπεδο. Κατά συνέπεια, η εμπορική ισχύς των δύο οικονομιών είναι συγκρίσιμη. Βέβαια η υψηλότερη ανταγωνιστικότητα της αμερικάνικης οικονομίας σε συνδυασμό με την σημαντική ανατίμηση του ευρώ, ευνοούν την μελλοντική ενίσχυση της εμπορικής της επιρροής.

Διάρθρωση των χρηματαγορών

Η σπουδαιότητα ενός νομίσματος εξαρτάται από την αποδοτικότητα και το βάθος των χρηματοοικονομικών αγορών στις όποιες συναλλάσσονται πρωτογενώς οι διάφοροι παραγωγικοί συντελεστές (υποδομές, γη, κεφαλαιουχικοί πόροι, εμπορεύματα κ.λπ.). Η χρηματοοικονομική αγορά των ΗΠΑ είναι βαθύτερη και με μεγαλύτερη ρευστότητα από αυτήν της ευρωζώνης. Οι αγορές μετοχικών κεφαλαίων και εταιρικών ομολόγων ιδιαίτερα διατηρούν ως κυρίαρχο το αμερικάνικο νόμισμα. Η αγοραστική αξία (market value) των ομολόγων που εκδίδονται στις ΗΠΑ είναι σαφώς μεγαλύτερη από το αντίστοιχο μέγεθος στην Ευρωζώνη.

Βέβαια σε σχέση με την αγορά ομολόγων συγκεκριμένα το ευρώ από τον πρώτο χρόνο εμφάνισής του είχε επιτυχημένη απόδοση. Μέσα σε αυτό τον χρόνο οι εκδόσεις ομολόγων, τραπεζικών περιουσιακών στοιχείων και μετοχών κατονομασμένες σε ευρώ έφτασαν τα 27 τρις δολλάρια και ξεπέρασαν κατά 4 τρις δολλάρια το αντίστοιχο μέγεθος σε αμερικάνικο νόμισμα. Κατά την περίοδο 1990-1998, οι εκδόσεις ομολόγων από τις χώρες-μέλη της ευρωζώνης αποτελούσαν το 10% των συνολικών εκδόσεων ομολόγων στην περιοχή του ευρώ και μόλις 2% αυτών εκτός ευρωζώνης. Στην παρούσα φάση, τα παραπάνω ποσοστά έχουν γίνει 75% και 20% αντιστοίχως. Αν συνυπολογιστεί το γεγονός ότι οι Ευρωπαϊκές χρηματαγορές υποστηρίζονται πλέον από την Ε.Κ.Τ. ως δανειστή της τελευταίας στιγμής, τότε γίνεται αντιληπτό ότι υπάρχει το υποστηρικτικό χρηματοοικονομικό περιβάλλον το οποίο ανοίγει θετικές προοπτικές στο ευρώ να χρησιμοποιηθεί εντατικότερα ως διεθνές ενδιάμεσο και αποθεματικό μέσο στο εγγύς μέλλον.

Τα κύρια πλεονεκτήματα του δολλαρίου

Παρά την ανοδική ελκυστικότητα του ευρώ στις διεθνείς χρηματαγορές, το δολλάριο έχει σημαντικά πλεονεκτήματα ως υπερκείμενο νόμισμα. Ένα πρώτο πλεονέκτημα είναι ότι παραμένει το κύριο ενδιάμεσο νόμισμα για τις συναλλαγές μεταξύ διεθνών νομισμάτων. Ένα δεύτερο πλεονέκτημα είναι ότι αγοραπωλησίες εμπορευμάτων σε διεθνές επίπεδο είναι κατονομασμένες σε δολλάρια. Ιδιαίτερα το γεγονός ότι οι αγοραπωλησίες πετρελαίου πραγματοποιούνται σε δολλάρια, αποτελεί ισχυρή άγκυρα για τη διατήρηση του πράσινου νομίσματος ως κυρίαρχου αποθεματικού μέσου. Μια πιθανή αλλαγή του νομίσματος χρήσης στις συναλλαγές του πετρελαίου από δολλάρια σε ευρώ έχει εκτιμηθεί από την χρηματοοικονομική κοινότητα ότι θα επιφέρει σημαντικές αλλαγές στη σύνθεση των παγκοσμίων αποθεματικών.

Ένα τρίτο πλεονέκτημα για το δολλάριο που προσφέρει η δομή των αμερικανικών χρηματαγορών είναι ότι προσελκύουν εξαιρετικά μεγάλα ποσά επενδύσεων και κεφαλαίων, γεγονός που πιστοποιεί την σπουδαιότητα της Αμερικής ως διεθνές χρηματοοικονομικό κέντρο και εκ των πραγμάτων καθιστά το αμερικάνικο νόμισμα την πιο αξιόπιστη λύση ως αποθεματικό μέσο.

Τέλος, ένα τέταρτο πλεονέκτημα είναι οι δυνάμεις αδράνειας, ένα φαινόμενο το οποίο έχει ενταθεί από το διατηρήσιμο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών του αμερικανικού κράτους τα τελευταία 30 χρόνια. Το συγκεκριμένο μέγεθος ερμηνεύεται από πολλούς ως η κύρια απόδειξη ότι οι ΗΠΑ αποτελούν μαγνήτη διεθνών κεφαλαίων και επενδύσεων οδηγώντας στην πρωτοκαθεδρία το δολλάριο ως διεθνές συναλλαγματικό μέσο. Με τη διατήρηση του εμπορικού ελλείμματός της, η Αμερική έχει προσφέρει την απαραίτητη ρευστότητα στο διεθνές χρηματοοικονομικό σύστημα. Λόγω αυτής της εξάρτησης δεν είναι ρεαλιστικό οι επενδύτες να αλλάξουν την συμπεριφορά τους σε σύντομο χρονικό διάστημα διακινδυνεύοντας σημαντικές απώλειες αξίας.

Σύνοψη

Συμπερασματικά θα μπορούσαμε να τονίσουμε ότι σίγουρα το ευρώ έχει πολύ μεγαλύτερες προοπτικές από όλα τα πρώην νομίσματα των χωρών τις ευρωζώνης να αποτελέσει ένα ισχυρό αποθεματικό νόμισμα. Αν συνυπολογίσουμε ότι τις τελευταίες δεκαετίες ακολουθείται όλο και περισσότερο, έστω και με αργούς ρυθμούς, μια στρατηγική διαφοροποίησης των επίσημων αποθεματικών, με αποτέλεσμα το δολλάριο να χάσει περίπου 13% του ποσοστού χρήσης του ως αποθεματικού νομίσματος διεθνώς σε σχέση με τα μέσα της δεκαετίας του 1970, τότε η εμφάνιση του ισχυρού ευρώ μπορεί κάλλιστα να αποτελέσει μια ασφαλή εναλλακτική λύση και κίνητρο, ώστε η παραπάνω διαδικασία να ενισχυθεί. Oι παράγοντες επιρροής της διαδικασίας, όπως τονίσθηκε, είναι πολλοί, με προεξέχουσα την εξέλιξη της ελκυστικότητας της οικονομίας έκδοσης και υποστήριξης κάθε νομίσματος.

spacer
spacer

Πάντως σε γενικές γραμμές οι κεντρικές τράπεζες διατηρούν μια συμπεριφορά αποφυγής κινδύνου (risk averse). Αυτό σημαίνει ότι θα περιμένουν αρκετό διάστημα, ώστε να ελέγξουν και να εκτιμήσουν την πορεία του ευρώ και μετά να προβούν σε πιθανές κινήσεις διαφοροποίησης των αποθεματικών τους. Μην λησμονώντας ότι το δολλάριο έχει τέτοια ισχυρή θέση στο νομισματικό σύστημα, τότε κάθε μετάβαση θα είναι εκ των πραγμάτων αργή και σταδιακή. Βέβαια, η παραπάνω άποψη μόνο ως εκτίμηση μπορεί να χαρακτηριστεί, αφού χωρίς καμία αμφιβολία την τελική απάντηση στο ζήτημα θα μας τη δώσουν οι πολιτικές, οι αγορές και αμετάκλητα η Iστορία.

spacer
spacer spacer spacer spacer 30-33
spacer
spacer
spacer
| ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΕΥΧΟΥΣ | ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΑ ΤΕΥΧΗ | ΚΟΙΝΩΦΕΛΕΣ ΙΔΡΥΜΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Σ. ΩΝΑΣΗΣ