αΩ spacer spacer spacer ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ spacer ΤΕΥΧΟΣ 27 spacer MAPTIOΣ 2005
Επιστροφή στην σελίδα των Περιεχομένων Επικοινωνία
spacer
spacer
spacer
διάλεξη
spacer
spacer
spacer

του Δημήτρη Λ. Ζιούβα

Δικηγόρου, Δρος Οικονομικού Ποινικού Δικαίου του Πανεπιστημίου της Κολωνίας

spacer spacer spacer Xρηματιστηριακά εγκλήματα
spacer

Το χρήμα «έδειξεν ανθρώποις πανουργίας έχειν και παντός έργου δυσσέβειαν ειδέναι» ( = έδειξε στον άνθρωπο να είναι πανούργος και του έμαθε καλά σε κάθε έργο να παρανομεί).

Σοφοκλής

 

A. Εισαγωγή

Η πληροφόρηση και η σωστή ενημέρωση αποτελούν βασικές προϋποθέσεις καλής λειτουργίας κάθε αγοράς ανεξάρτητα από το αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Η ανάγκη για υψηλά επίπεδα διαφάνειας και επίτευξη όρων ισότιμης συμμετοχής καθίσταται ακόμα επιτακτικότερη στις αγορές διαπραγμάτευσης χρηματοπιστωτικών μέσων, τις κεφαλαιαγορές. Η ομαλή λειτουργία της κεφαλαιαγοράς και η διατήρηση της εμπιστοσύνης του καταναλωτικού – επενδυτικού κοινού προς αυτήν αποτελούν στις σύγχρονες φιλελεύθερες κοινωνίες απαραίτητες προϋποθέσεις για οικονομική ανάπτυξη και ευημερία. Τα χρηματιστήρια αξιών παρέχουν τη δυνατότητα σε αποταμιευτές να συμμετάσχουν στην κερδοφόρα επιχειρηματικότητα και στις επιχειρήσεις να χρηματοδοτήσουν τις δραστηριότητες τους με ίδια κεφάλαια.

Η σημασία της κεφαλαιαγοράς για την οικονομική ανάπτυξη και τη δημιουργία απασχόλησης είναι συνυφασμένη με την ιδιομορφία των συναλλαγών με χρηματοπιστωτικά μέσα. Η ιδιομορφία προϊόντων όπως οι κινητές αξίες (μετοχές), τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης (futures), τα δικαιώματα προαίρεσης (options) και τα κάθε είδους παράγωγα αυτών συνίσταται αφενός στην ενσωμάτωση δικαιωμάτων σε άυλη μορφή και αφετέρου στην ανωνυμία των συναλλασσομένων. Για τους παραπάνω λόγους ο ευρωπαϊκός και ο εθνικός νομοθέτης έχουν θεσπίσει ένα ιδιαίτερο νομικό πλαίσιο προστασίας της οργανωμένης κεφαλαιαγοράς και των επενδυτών.

B. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία κατά της κατάχρησης της κεφαλαιαγοράς (market abuse)

Η ανάγκη για διαμόρφωση μιας ενοποιημένης και αποτελεσματικής ευρωπαϊκής κεφαλαιαγοράς και για σύγκλιση των επιμέρους νομοθεσιών των κρατών-μελών αντιμετωπίστηκε πρόσφατα σε ευρωπαϊκό επίπεδο με τη θέση σε ισχύ της Οδηγίας 2003/6 της 28ης Ιανουαρίου 2003 για την κατάχρηση της αγοράς (Επίσημη Εφημερίδα αριθ. L 096 της 12.4.2003, σελ. 16 επ.). Ως καταχρηστικές πρακτικές νοούνται τόσο οι πράξεις προσώπων που κατέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες όσο και οι πράξεις χειραγώγησης της αγοράς.

1. Το αδίκημα της κατάχρησης εμπιστευτικών πληροφοριών (insider trading)

Ως προς το αδίκημα της κατάχρησης εσωτερικής πληροφόρησης (insider trading), η νέα Οδηγία ήρθε να αντικαταστήσει την παλαιότερη Οδηγία 89/592, για «τον συντονισμό των ρυθμίσεων για πράξεις προσώπων που είναι κάτοχοι εμπιστευτικών πληροφοριών». Προκειμένου μια πληροφορία να θεωρείται εμπιστευτική, πρέπει να εμφανίζει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

- Να μην έχει δημοσιοποιηθεί στο κοινό,

- να έχει συγκεκριμένο χαρακτήρα,

- να αφορά άμεσα ή έμμεσα εκδότη κινητών αξιών ή κινητή αξία, και

- η διάδοσή της στο κοινό να μπορεί να επηρεάσει αισθητά την τιμή του χρηματοπιστωτικού προϊόντος.

Τα κράτη-μέλη όφειλαν έως τις 12.10.2004 να έχουν ενσωματώσει την Οδηγία στο εσωτερικό τους δίκαιο, απαγορεύοντας στους κατόχους εμπιστευτικών πληροφοριών:

- να χρησιμοποιούν τις πληροφορίες αυτές για να αγοράσουν ή να πωλήσουν χρηματοπιστωτικά μέσα που αφορούν οι πληροφορίες αυτές,

- να ανακοινώνουν την εμπιστευτική πληροφορία σε άλλο πρόσωπο, και

- να συνιστούν σε άλλο πρόσωπο να αγοράσει ή να πωλήσει χρηματοπιστωτικά μέσα που αφορούν οι πληροφορίες αυτές.

2. Το αδίκημα της χειραγώγησης των χρηματιστηριακών τιμών (market price manipulation)

Από την παράνομη αξιοποίηση εμπιστευτικών πληροφοριών πρέπει να διακρίνεται το αδίκημα της χειραγώγησης των τιμών. Ενώ η κατάχρηση εμπιστευτικής πληροφόρησης αφορά τη διαχείριση και αξιοποίηση ορθών πληροφοριών, η χειραγώγηση αφορά τη διασπορά ψευδών ειδήσεων. Θύμα του insider είναι ο συγκεκριμένος αντισυμβαλλόμενός του, ενώ του χειραγωγού το παραπλανώμενο επενδυτικό κοινό στο σύνολό του, αλλά και εξατομικευμένα στο πρόσωπο του εκάστοτε εξαπατηθέντος επενδυτή.

Η χειραγώγηση της αγοράς έγκειται στη διασπορά ψευδών ή παραπλανητικών ενδείξεων σχετικά με κάποιο χρηματοπιστωτικό μέσο. Οι ενδείξεις αυτές, που είναι ικανές να παραπλανήσουν τους επενδυτές σε αγοραπωλησίες και να οδηγήσουν έτσι στη διαμόρφωση τεχνητών τιμών, δημιουργούνται μεταξύ άλλων:

- με τη διάδοση πληροφοριών μέσω των μέσων μαζικής ενημέρωσης είτε με οποιοδήποτε άλλο μέσο,

- με τη διενέργεια εικονικών συναλλαγών, οπότε εξαπατάται το κοινό αναφορικά με τα επίπεδα εμπορευσιμότητας, δηλ. τη σχέση προσφοράς και ζήτησης μιας μετοχής.

Εικονικές είναι τόσο οι προσυνεννοημένες συναλλαγές (improper matched orders, pre-arranged trading), δηλ. οι συναλλαγές που δεν αποσκοπούν στην αλλαγή κυρίου του χρηματοπιστωτικού μέσου αλλά στη δημιουργία τεχνητής ζήτησης (όταν, π.χ., ο σύζυγος πωλεί στη σύζυγο με τη συμφωνία να αγοράσει τις ίδιες μετοχές σύντομα πάλι από αυτήν), όσο και οι συναλλαγές που πραγματοποιούνται όταν το ίδιο πρόσωπο (άμεσα ή εμμέσα δια ελεγχόμενης από αυτό εταιρίας) εμφανίζεται κάνοντας χρήση διαφορετικών χρηματιστηριακών κωδικών ως αγοραστής και πωλητής ταυτόχρονα (wash sales).

3. Κυρώσεις

Το άρθρο 14 της Οδηγίας 2003/6/EK προβλέπει την υποχρέωση των κρατών-μελών να επιβάλλουν τις απαραίτητες διοικητικές κυρώσεις κατά των καταχραστών της κεφαλαιαγοράς, με την επιφύλαξη πάντα του δικαιώματος των κρατών-μελών να επιβάλλουν σωρευτικά ή εναλλακτικά και ποινικές κυρώσεις. Η ρύθμιση αυτή ανταποκρίνεται στην εξαίρεση σε μεγάλο βαθμό από τη νομοθετική εξουσία της Ε.Ε. της ύλης του ποινικού δικαίου (κάτι που αλλάζει πλέον ριζικά με τη Συνθήκη του Ευρωπαϊκού Συντάγματος), καθώς και στη λειτουργία των ευρωπαϊκών οδηγιών ως κανόνων δικαίου που θέτουν κατώτατα όρια προστασίας και ελάχιστα πλαίσια ρύθμισης για τους αποδέκτες τους κράτη-μέλη.

4. Εκτελεστικά μέτρα

Προκειμένου να προσαρμόζονται οι ρυθμίσεις της Οδηγίας 2003/6/EK στις εξελίξεις στις κεφαλαιαγορές και να εξασφαλισθεί η ομοιόμορφη εφαρμογή της Οδηγίας στα κράτη μέλη, προβλέπεται στο άρθρο 17 η αρμοδιότητα της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων με τη συνδρομή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Κινητών Αξιών (CESR) να αποφασίζει εκτελεστικά της οδηγίας μέτρα. Με βάση την εξουσιοδότηση αυτή εξεδόθησαν έως σήμερα οι κάτωθι εκτελεστικές πράξεις:

- Oδηγία 2003/124/EK της 22.12.2003 (Επίσημη Εφημερίδα αριθ. L 339 της 24.12.2003, σελ. 70 επ.) για την εφαρμογή της Οδηγίας 2003/6 όσον αφορά τον ορισμό και τη δημοσιοποίηση των εμπιστευτικών πληροφοριών και τον ορισμό των πράξεων χειραγώγησης της αγοράς.

- Oδηγία 2003/125/ΕΚ της 22.12.2003 (Επίσημη Εφημερίδα αριθ. L 339 της 24.12.2003, σελ. 73 επ.) για τις λεπτομέρειες εφαρμογής της Οδηγίας 2003/6 όσον αφορά τη θεμιτή παρουσίαση των επενδυτικών συστάσεων και τη γνωστοποίηση των συγκρούσεων συμφερόντων.

- Kανονισμός 2273/2003 της 22.12.2003 (Επίσημη Εφημερίδα αριθ. L 336 της 23.12.2003, σελ. 33 επ.) για την εφαρμογή της Οδηγίας 2003/6 σχετικά με τις απαλλαγές που προβλέπονται για τα προγράμματα επαναγοράς και για τις πράξεις σταθεροποίησης χρηματοπιστωτικών μέσων.

Γ. Η ελληνική ειδική χρηματιστηριακή ποινική νομοθεσία

Πέρα από τα κοινά ποινικά αδικήματα, όπως η παραπλάνηση σε χρηματιστηριακές πράξεις (άρθρο 406 Ποινικού Κώδικα), η απάτη (άρθρο 386 Ποινικού Κώδικα) και η απιστία (άρθρο 390 Ποινικού Κώδικα) που υπό προϋποθέσεις καταλαμβάνουν μορφές παραβατικής χρηματιστηριακής συμπεριφοράς, υπάρχουν ειδικοί ποινικοί νόμοι, οι οποίοι τυποποιούν τα υπό Β΄ εκτεθέντα χρηματιστηριακά εγκλήματα.

Όσον αφορά την κατάχρηση εμπιστευτικών πληροφοριών (insider trading), η συμπεριφορά αυτή έχει ποινικοποιηθεί από τον Έλληνα νομοθέτη ήδη από το 1988 με το άρθρο 30 του νόμου 1806/88, το οποίο προβλέπει για τους παραβάτες κατόχους εμπιστευτικών πληροφοριών ποινές φυλάκισης τουλάχιστον τριών μηνών (και έως πέντε ετών). Το Προεδρικό Διάταγμα 53 του 1992 (Φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως 22 Α΄) κατέστησε εσωτερικό δίκαιο την Οδηγία 89/592/EOK, διατήρησε σε ισχύ τις ποινικές κυρώσεις του Ν. 1806/88 και προσέθεσε στο οπλοστάσιο των κυρώσεων, παράλληλα με την ποινική δίωξη, τη δυνατότητα επιβολής από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς ως εποπτεύουσας αρχής προστίμων ύψους μέχρι 3.000.000 ευρώ ή ύψους ίσου προς το πενταπλάσιο του οφέλους που απεκόμισε ο εκμεταλλευόμενος τις εμπιστευτικές πληροφορίες.

Όσον αφορά την παραπλάνηση του επενδυτικού κοινού δια της χειραγώγησης των τιμών, η σχετική συμπεριφορά προβλέπεται ως ποινικό αδίκημα ήδη από το 1928 με το άρθρο 34 του Nόμου 3632. Παρόμοια συμπεριφορά τυποποιείται ως πλημμέλημα τιμωρούμενο με φυλάκιση (10 ημερών έως πέντε ετών) και στο άρθρο 72 του Nόμου 1969 του 1991. Το άρθρο 76 παράγραφος 9 του Ν. 1969/1991 προβλέπει μάλιστα την άσκηση ποινικής δίωξης για το έγκλημα της χειραγώγησης ύστερα από υποβολή έγκλησης από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς.

Δ. Νέα νομοθεσία

Η ελλιπής μέχρι σήμερα εφαρμογή από τα ελληνικά δικαστήρια της κατά τα λοιπά επαρκούς υπάρχουσας νομοθεσίας αλλά και η ανάγκη ενσωμάτωσης στην ελληνική έννομη τάξη της νέας Οδηγίας 2003/6 με την προσαρμογή αλλά και επέκταση των ισχυουσών διατάξεων οδήγησε στην πρόσφατη κατάθεση στη Βουλή από το Υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών και στην επικείμενη ψήφιση ενός νομοσχεδίου «για την προστασία της Κεφαλαιαγοράς από πράξεις προσώπων που κατέχουν προνομιακές πληροφορίες και από πράξεις χειραγώγησης». Οι νέες διατάξεις ορίζουν την έννοια της χειραγώγησης, επεκτείνουν το αξιόποινο της κατάχρησης προνομιακών (όχι πια εμπιστευτικών) πληροφοριών και αυξάνουν σημαντικά τα όρια των ποινών επιβάλλοντας κάθειρξη έως δέκα ετών στον χρηματιστηριακό παραβάτη που πράττει κατ’ επάγγελμα ή κατά συνήθεια ή αποκομίζει όφελος που υπερβαίνει τις 300.000 ευρώ. Το αυστηρότερο νομοθετικό πλαίσιο συμπληρώνουν διευρυμένες ανακριτικές εξουσίες της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς.

Ε. Προοπτικές

spacer Στιγμιότυπο από τη διάλεξη του κ. Δημήτρη Zιούβα στο Ίδρυμα Ωνάση
spacer

Στιγμιότυπο από τη διάλεξη του κ. Δημήτρη Zιούβα στο Ίδρυμα Ωνάση

spacer

Δυστυχώς, η ολιγωρία των εποπτικών, διωκτικών και δικαστικών αρχών επέτρεψε το «έγκλημα του χρηματιστηρίου», με ελάχιστες εξαιρέσεις να παραμείνει ατιμώρητο. Τα αίτια θα πρέπει να αναζητηθούν λιγότερο στην ανεπαρκή νομοθεσία και περισσότερο στην ασθενή πολιτική βούληση για κάθαρση, απόδοση ευθυνών και δικαίωση των ζημιωθέντων επενδυτών. Το νέο ευρωπαϊκό και το επικείμενο ελληνικό νομοθετικό πλαίσιο θωρακίζουν ακόμα αποτελεσματικότερα την εύρυθμη λειτουργία της κεφαλαιαγοράς και δημιουργούν συνθήκες επανάκτησης της τραυματισμένης εμπιστοσύνης του επενδυτικού κοινού. Είθε οι νέες ρυθμίσεις να μη μείνουν «law in books», δηλ. ανεφάρμοστες, αλλά να γίνουν «law in action».

spacer
spacer spacer spacer spacer 19
spacer
spacer
spacer
| ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΕΥΧΟΥΣ | ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΑ ΤΕΥΧΗ | ΚΟΙΝΩΦΕΛΕΣ ΙΔΡΥΜΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Σ. ΩΝΑΣΗΣ