αΩ spacer spacer spacer ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ spacer ΤΕΥΧΟΣ 27 spacer MAPTIOΣ 2005
Επιστροφή στην σελίδα των Περιεχομένων Επικοινωνία
spacer
spacer
spacer
spacer
spacer
Mέγας Aλέξανδρος: Θησαυροί μιας Eπικής Eποχής του Eλληνισμού
spacer
γράφει
η Kαλλιόπη Xρηστοφή
spacer
Αρχαιολόγος


spacer spacer
βιβλιοπαρουσίαση
spacer
spacer
spacer
«Mέγας Aλέξανδρος: Θησαυροί μιας Eπικής Eποχής του Eλληνισμού»
Ο κατάλογος της έκθεσης στη Νέα Υόρκη

Alexander the Great: Treasures from an Epic Era of Hellenism, Γενική επιμέλεια έκδοσης Δημήτρης Παντερμαλής , Νέα Υόρκη , Alexander S. Onassis Public Benefit Foundation (U.S.A.), 2004. Σελ. 151, 1 χάρτης, φωτογραφίες, πίνακες, βιβλιογραφία.

spacer Xρυσό δαχτυλίδι, τέλη 5ου αι. π.X., Mουσείο των Bασιλικών Tάφων των Aιγών, Bεργίνα
spacer

Xρυσό δαχτυλίδι, τέλη 5ου αι. π.X., Mουσείο των Bασιλικών Tάφων των Aιγών, Bεργίνα

spacer
Η έκθεση στο Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο της Νέας Υόρκης, η οποία εγκαινιάστηκε στις 9 Δεκεμβρίου 2004 και θα διαρκέσει έως τις 16 Απριλίου 2005 (ΑΩ, τ. 26, σελ. 24-25), έρχεται να συμπληρώσει μέσα από τα αρχαιολογικά ευρήματα τη θρυλική προσωπικότητα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, αλλά και να γνωρίσει στο ευρύ κοινό τον πολιτισμό των Μακεδόνων. Η ταυτόχρονη έκδοση ενός πλούσιου καταλόγου συνοδεύει την έκθεση. Πρόκειται για πολυτελή έκδοση, με εξαιρετικής ποιότητας εκτύπωση που περιλαμβάνει 154 λήμματα που αφορούν σε γλυπτά, νομίσματα, όπλα και εξαρτήματα οπλισμού, σκεύη συμποσίου, κοσμήματα και αντικείμενα καλλωπισμού. Όλα τα λήμματα συνοδεύονται από έγχρωμες φωτογραφίες. Το κυρίως μέρος του καταλόγου ξεκινά με σύντομο χαιρετισμό του Προέδρου του Κοινωφελούς Ιδρύματος Ωνάση κ. Στέλιου Παπαδημητρίου και συνοπτικό εισαγωγικό σημείωμα του επιμελητού της έκθεσης, καθηγητού κ. Δημήτρη Παντερμαλή. Στη συνέχεια, οι θεματικές ενότητες ακολουθούν τον βασικό άξονα της έκθεσης. Το εισαγωγικό κείμενο κάθε ενότητας με σχετική βιβλιογραφία και τα λήμματα του καταλόγου με γενικές πληροφορίες, χρονολόγηση, αναλυτική περιγραφή και βιβλιογραφικές παραπομπές υπογράφουν πολλοί έγκριτοι αρχαιολόγοι.

Mαρμάρινη κεφαλή του Aλεξάνδρου, αρχές 3ου αιώνα π.X., Aρχαιολογικό Mουσείο Πέλλας spacer
spacer

Mαρμάρινη κεφαλή του Aλεξάνδρου, αρχές 3ου αιώνα π.X., Aρχαιολογικό Mουσείο Πέλλας

Ο Δημήτρης Παντερμαλής αναπτύσσει την πρώτη ενότητα που περιλαμβάνει «Τα πορτραίτα του Αλεξάνδρου» με αντιπροσωπευτικά δείγματα των βασικών τύπων, όπως η μαρμάρινη κεφαλή του νεαρού Αλεξάνδρου από την Ακρόπολη Αθηνών, έργο αποδιδόμενο στον Λεωχάρη, και εκείνη του Αλεξάνδρου από τη γενέτειρά του Πέλλα, όταν είχε αποκτήσει πολιτικό προφίλ. Ο έφιππος ανδριάντας από την Ηράκλεια της Ιταλίας απηχεί γνωστό τύπο αγάλματος του Αλεξάνδρου, φιλοτεχνημένο από τον Λύσιππο. Ο συγκεκριμένος γλύπτης εισήγαγε, μάλιστα, την κλίση του κεφαλιού, το προς τα επάνω στραμμένο βλέμμα και την υγρότητα των ματιών στα πορτραίτα του Αλεξάνδρου. Έργο του γνωστού ζωγράφου Απελλή ήταν πίνακας με τον Αλέξανδρο να κρατά κεραυνό στο ναό της Εφεσσίας Αρτέμιδος. Ο καθηγητής κ. Φρανκ Χολτ παρουσιάζει τις απεικονίσεις του Αλέξανδρου σε πολύτιμα μέταλλα, όπως τα αρχαία νομίσματα. Η έκθεση παρουσιάζει τα νομίσματα των Μακεδόνων βασιλέων διαχρονικά, αρχίζοντας από τα πρώιμα με την απεικόνιση θεών, στη συνέχεια αυτά με τον θεοποιημένο Αλέξανδρο και, τέλος, νομίσματα στα οποία οι διάδοχοί του αντικαθιστούν το πρόσωπό του με τα δικά τους, ανοίγοντας τον δρόμο στους μελλοντικούς ηγέτες να τοποθετούν την εικόνα τους στα νομίσματα. Ο Αλέξανδρος, με θεϊκά χαρακτηριστικά, είναι ο πρώτος ηγέτης που μετά θάνατον απεικονίστηκε στον εμπροσθότυπο των νομισμάτων των Διαδόχων.

spacer Xάλκινος κάνθαρος από τις ανασκαφές της Πύδνας, Aρχαιολογικό Mουσείο Θεσσαλονίκης
spacer

Xάλκινος κάνθαρος από τις ανασκαφές της Πύδνας, Aρχαιολογικό Mουσείο Θεσσαλονίκης

spacer
Την ενότητα με θέμα «Όπλα και Πολεμική Τέχνη των Μακεδόνων» υπογράφει η Πολυξένη Αδάμ-Βελένη. Η υπεροχή των στρατευμάτων του Μεγάλου Αλεξάνδρου οφείλεται αναμφισβήτητα στις σημαντικές αλλαγές που επέφερε στην οργάνωση του στρατού ο πατέρας του, ο Φίλιππος ο Β΄. Ο τρόπος παράταξης της φάλαγγας ήταν τέτοιος, ώστε ο κάθε στρατιώτης προστατευόταν από την ασπίδα του και από εκείνη του παραστάτη του. Επιπλέον, ο βασιλιάς εφοδίασε τους οπλίτες του με ένα κατά πολύ μακρύτερο δόρυ, τη σάρισσα. Η σταδιακή επιμήκυνση και ο τρόπος χειρισμού της σάρισσας ήταν ο πιο πρωτοποριακός νεωτερισμός του μακεδονικού πεζικού. Εκτός από το σώμα των οπλιτών, που απαρτιζόταν κατά κύριο λόγο από Mακεδόνες υπηκόους, ο Φίλιππος δημιούργησε και ένα ακόμη σώμα πεζικού, αποκλειστικά από Mακεδόνες πολίτες της τοπικής αριστοκρατίας, τους υπασπιστές, τους πεζούς εταίρους, δηλαδή, που αποτελούσαν και την προσωπική φρουρά του βασιλιά. Αυτοί θα αποτελέσουν τα επίλεκτα σώματα του Μ. Αλεξάνδρου στην εκστρατεία του στην Ασία. Τα όπλα του Mακεδόνα οπλίτη, εκτός από τη σάρισσα, ήταν ένα κοντό σπαθί και μια ελαφριά κυκλική ασπίδα. Για την προστασία του σώματός του ο οπλίτης φορούσε ελαφρύ θώρακα, περικνημίδες και κράνος.

Το εισαγωγικό σημείωμα της τρίτης ενότητας με θέμα «Το συμπόσιο» παρουσιάζει η Αγγελική Κοτταρίδη. Οι γραπτές πηγές, οι πολυάριθμες παραστάσεις σε αγγεία, τοιχογραφίες και ανάγλυφα, αλλά και τα ίδια τα ανασκαφικά ευρήματα, που στο χώρο της Μακεδονίας είναι ιδιαιτέρως πλούσια, μας δίνουν μια αρκετά πλήρη εικόνα των χώρων και του εξοπλισμού που θεωρούνταν απαραίτητος για το συμπόσιο. Δάπεδα με μαρμαροθετήματα και ψηφιδωτά, τοίχοι στολισμένοι με εκλεκτούς ζωγραφικούς πίνακες, βαρύτιμα έπιπλα και πολυτελή σκεύη από ασήμι αποτελούσαν το σκηνικό για τα βασιλικά συμπόσια.

Aργυρός κάλυξ, τέλη 4ου αιώνα π.X., Mουσείο των Bασιλικών Tάφων των Aιγών, Bεργίνα spacer
spacer

Aργυρός κάλυξ, τέλη 4ου αιώνα π.X., Mουσείο των Bασιλικών Tάφων των Aιγών, Bεργίνα

Ο ανδρώνας, το πολυτελέστερο δωμάτιο του σπιτιού, προορίζεται για αυτή τη δραστηριότητα και διαθέτει τα ακριβότερα και πολυτελέστερα έπιπλα και σκεύη. Εκ των «ων ουκ άνευ» είναι οι κλίνες: μεγάλα και αρκετά ψηλά ξύλινα ανάκλιντρα, διακοσμημένες με ζωγραφιές, ανάγλυφα, ενθέματα από άλλα πολύτιμα υλικά (κεχριμπάρι, ελεφαντόδοντο, γυαλί, χρυσό, ασήμι), ή ακόμη και με επίθετα μετάλλινα στοιχεία. Στην οικοσκευή του συμποσίου συμπεριλαμβάνεται ο Κρατήρας, μεγάλο ευρύστομο αγγείο, όπου γινόταν η κράση (ανάμιξη) του νερού με τον οίνο.

Ο μακεδονικός τάφος του 4ου αι. π.Χ. από τον Άγιο Αθανάσιο Θεσσαλονίκης, με σκηνή συμποσίου στη στενή ζωφόρο της πρόσοψής του παρουσιάζεται από την ανασκαφέα Μαρία Τσιμπίδου-Αυλωνίτη.

Στη συνέχεια, «Οι γυναίκες της Μακεδονίας» από την Μαρία Λιλιμπάκη-Ακαμάτη, η οποία δίνει τη γενική εικόνα για τη θέση και τις ασχολίες της γυναίκας στην αρχαία ελληνική κοινωνία διαχρονικά από την 1η χιλιετία π.Χ. έως την εποχή των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Η ομηρική ποίηση προσφέρει μια αρκετά σαφή εικόνα της ζωής της γυναίκας. ΄Ηταν παρούσα στα συμπόσια των ανδρών, αλλά πιο συχνά βρισκόταν στον γυναικωνίτη γνέθοντας και υφαίνοντας. Η διαφοροποίηση της θέσης της γυναίκας στα αρχαϊκά και κλασικά χρόνια είναι ελάχιστη. Μόνο οι θρησκευτικές τελετές και γιορτές έδιναν στη γυναίκα το δικαίωμα της ένταξής της στην κοινωνική ζωή της πόλης. Οι μόνες πραγματικά ανεξάρτητες γυναίκες της κλασικής Αθήνας είναι οι εταίρες. Μια διαφορετική εικόνα παρουσιάζει η ζωή των γυναικών στις περιοχές της δωρικής επιρροής, όπως στη Σπάρτη. Στο δεύτερο μισό του 4ου αι. π.Χ. παρατηρείται κάποια μεγαλύτερη ελευθερία στη ζωή των γυναικών, η οποία προαγγέλλει τη μεγάλη ανεξαρτησία τους στην ελληνιστική εποχή. Στη Μακεδονία των κλασικών χρόνων, οι γυναίκες της βασιλικής αυλής έπαιζαν σπουδαίο ρόλο στις κρατικές υποθέσεις, όπως αποδεικνύουν τα παραδείγματα της Ευρυδίκης και της Ολυμπιάδος, μητέρας και συζύγου του Φιλίππου του Β΄.

spacer Xρυσό κόσμημα των μέσων του 4ου αιώνα π.X., Aρχαιολογικό Mουσείο Θεσσαλονίκης
spacer

Xρυσό κόσμημα των μέσων του 4ου αιώνα π.X., Aρχαιολογικό Mουσείο Θεσσαλονίκης

spacer

Για την εμφάνιση των γυναικών της Μακεδονίας στους κλασικούς και ελληνιστικούς χρόνους πολύτιμα στοιχεία προσφέρουν τα έργα γλυπτικής, κοροπλαστικής, αγγεία κ.ά. Από αυτά γνωρίζουμε την ενδυμασία, την κόμμωση, τα κοσμήματα, τα απαραίτητα εξαρτήματα καλλωπισμού.

«Τα κοσμήματα στη Μακεδονία» παρουσιάζει η Ελένη Τρακοσοπούλου. Στεφάνια, διαδήματα, ενώτια (σκουλαρίκια), περιδέραια, περίαπτα, περόνες, ψέλια (βραχιόλια), δακτυλίδια προέρχονται από τάφους. Ο έλεγχος των χρυσοφόρων ορυχείων του Παγγαίου από τους Μακεδόνες είχε ως αποτέλεσμα την αφθονία του χρυσού και την ανάπτυξη της χρυσοχοΐας. Τα μέσα του 4ου αι. π.Χ. οριοθετούν τη χρονική αφετηρία της περιόδου ακμής του ελληνικού κοσμήματος στον μακεδονικό χώρο, η οποία συμπίπτει με τη βασιλεία του Φιλίππου του Β΄. Τα μακεδονικά εργαστήρια εξελίσσονται και αναπτύσσονται, οι τεχνίτες τους αναδεικνύονται άριστοι δημιουργοί. Δίπλα στα φυτικά κοσμήματα εμφανίζονται μορφές και εικονογραφικά θέματα, όπως ο κύκλος της Αφροδίτης και του Διονύσου. Κορυφαία θέση κατέχει ο κόμβος του Ηρακλή, το γνωστό «Ηράκλειον Άμμα» με αποτρεπτικές έως και ιαματικές ιδιότητες.

Aργυρά περικάρπια, τέλη 4ου αιώνα π.X., Aρχαιολογικό Mουσείο Πολυγύρου spacer
spacer

Aργυρά περικάρπια, τέλη 4ου αιώνα π.X., Aρχαιολογικό Mουσείο Πολυγύρου

Η Αγγελική Κοτταρίδη παρουσιάζει το περιεχόμενο του ασύλητου τάφου από τη βασιλική νεκρόπολη των Αιγών, γνωστού ως της «Δέσποινας των Αιγών», που χρονολογείται γύρω στο 500 π.Χ. Τα λιγοστά αρχαιολογικά δεδομένα αυτής της περιόδου, αλλά και το πλούσιο σε χρυσό περιεχόμενο του τάφου κάνουν το εύρημα ιδιαίτερα σημαντικό. Πρόκειται για ταφή που ανήκε σε γυναίκα, μέλος της βασιλικής οικογένειας. Χρυσά ελασμάτα και ρόδακες κάλυπταν το ρούχο της. Έφερε χρυσά υποδήματα, διάδημα σαν ταινία και πλήθος άλλα κοσμήματα που επιτρέπουν να ανασυστήσουμε την εικόνα μιας βασίλισσας της παλαιάς πρωτεύουσας των Μακεδόνων. Η μορφή αλλά και οι κατασκευαστικές λεπτομέρειες των κοσμημάτων της «Δέσποινας των Αιγών» δείχνουν ότι είναι όλα έργα του ίδιου τεχνίτη, το εργαστήριο του οποίου θα πρέπει να αναζητηθεί όχι μακριά από τον χρυσοφόρο ποταμό Εχέδωρο, κοντά στη σημερινή Θεσσαλονίκη.

spacer Mαρμάρινο εξάλειπτρο, 430-420 π.X., Mουσείο των Bασιλικών Tάφων των Aιγών, Bεργίνα
spacer

Mαρμάρινο εξάλειπτρο, 430-420 π.X., Mουσείο των Bασιλικών Tάφων των Aιγών, Bεργίνα

spacer

Τα αντικείμενα, μέσα από τις εξαιρετικές φωτογραφίες του καταλόγου, προσφέρουν στον αναγνώστη την ευκαιρία να διαμορφώσει άμεση άποψη για τη εποχή του Αλεξάνδρου και τους Ελληνιστικούς χρόνους. Ο συγκεκριμένος κατάλογος, χάρη στην εξαιρετική ποιότητά του και τον επιστημονικό τρόπο που παρουσιάζει τα εκθέματα, αποτελεί πολύτιμο βοήθημα για το ευρύ κοινό και ένα θαυμάσιο βιβλίο για τους πιο ειδικούς.

spacer
spacer spacer spacer spacer 36-39
spacer
spacer
spacer
| ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΕΥΧΟΥΣ | ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΑ ΤΕΥΧΗ | ΚΟΙΝΩΦΕΛΕΣ ΙΔΡΥΜΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Σ. ΩΝΑΣΗΣ