αΩ spacer spacer spacer ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ spacer ΤΕΥΧΟΣ 25 spacer ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2004
Επιστροφή στην σελίδα των Περιεχομένων Επικοινωνία
spacer
spacer
spacer
spacer
spacer
Aπόκρυφες Iστορίες: Mύθοι και θρύλοι  από τον κόσμο των πρώτων Xριστιανών
spacer
Γράφει
η Iωάννα Bετσοπούλου
spacer

δρ Αρχαίας Ιστορίας Πανεπιστήμιο του Λονδίνου



spacer spacer
βιβλιοπαρουσίαση
spacer
spacer
spacer

Aπόκρυφες Iστορίες:
Mύθοι και θρύλοι
από τον κόσμο των πρώτων Xριστιανών

Δημήτρης Ι. Κυρτάτας, Απόκρυφες Ιστορίες. Μύθοι και θρύλοι από τον κόσμο των πρώτων Χριστιανών, εκδ. Άγρα, Αθήνα 2003, σελ. 250.

Oι Απόκρυφες Ιστορίες του Δημήτρη Ι. Κυρτάτα, καθηγητή αρχαίας ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και ενός από τους γνωστότερους Έλληνες ιστορικούς, κυκλοφόρησαν πρόσφατα. Είναι ένα σημαντικό έργο που μας

μυεί με συναρπαστικό τρόπο στον μαγικό κόσμο της ύστερης αρχαιότητας. Ρίχνει φως σε άγνωστες πτυχές του πρώιμου Χριστιανισμού, κάνοντας συστηματική χρήση απόκρυφων κειμένων, δηλαδή κειμένων που είτε σκοπίμως παραγκωνίσθηκαν είτε τυχαίως παραμελήθηκαν. Απευθύνεται στο ευρύ κοινό, χωρίς να χάνει την επιστημονική του αξία. Η έκδοση είναι πολυτονική, καλόγουστη και προσεγμένη.

Κατά τον δεύτερο μεταχριστιανικό αιώνα υπήρχαν πολυάριθμες, ανεξάρτητες μεταξύ τους, χριστιανικές κοινότητες που αντιλαμβάνονταν με ποικίλους (και συχνά αντικρουόμενους) τρόπους τον Ιησού και τη διδασκαλία του και εμπιστεύονταν ποικίλα κείμενα ως θεόπνευστα και έγκυρα. Η ύπαρξή τους θορύβησε τους εκκλησιαστικούς ηγέτες και τους ώθησε στη σύνταξη ενός αυστηρά προσδιορισμένου και κλειστού κανόνα γραφών, την Καινή Διαθήκη, με σκοπό την προστασία και περιχαράκωση του δόγματος. Τα κείμενα που κρίθηκαν ακατάλληλα για τους Χριστιανούς και που δεν συμπεριλήφθηκαν στον κανόνα είναι γνωστά ως «απόκρυφα». Παρά την απόρριψή τους από το επίσημο ιερατείο και τη συστηματική πολεμική που υπέστησαν, ορισμένα κατόρθωσαν να παραμείνουν δημοφιλή για πολλούς αιώνες.

Οι ιστορικοί του πρώιμου Χριστιανισμού οφείλουν να μελετούν την ολότητα του χριστιανικού κινήματος, το σύνολο των ετερόκλητων κοινοτήτων που αναπτύχθηκαν γύρω από τη διδασκαλία του Ιησού, καθώς και το σύνολο των ετερόκλητων κείμενων που αυτές παρήγαγαν και σέβονταν, είτε αυτά τελικά εγκρίθηκαν ως ορθόδοξα είτε εξοβελίστηκαν ως αιρετικά από το επίσημο ιερατείο. Τα απόκρυφα (ή «άτυχα») κείμενα, μολονότι είναι εξίσου σημαντικά για την κατανόησή του κόσμου της ύστερης αρχαιότητας, έχουν παραμεληθεί συστηματικά, όχι μόνο από θεολόγους, αλλά και από γενεές ιστορικών. Οι Απόκρυφες Ιστορίες επιτελούν ένα επωφελές έργο, καθώς ανασύρουν τα κείμενα αυτά από την αφάνεια και τα αξιοποιούν σε συνδυασμό με την επίσημη χριστιανική γραμματεία και κυρίως με την Εκκλησιαστική Ιστορία του Ευσεβίου, επισκόπου Καισαρείας.

Οι Απόκρυφες Ιστορίες διατρέχουν την πορεία του Χριστιανισμού έως και την αναγόρευσή του σε επίσημη θρησκεία της αυτοκρατορίας, εντοπίζοντας και σχολιάζοντας (σε σύντομα κεφάλαια) τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά και στάδιά του. Αρχίζουν με τη γέννηση και την παιδική ηλικία του Ιησού. Συζητούν τις αντιφατικές πληροφορίες που διασώζουν οι πηγές σχετικά με τον τόπο γέννησης, επισημαίνουν την αδιαφορία των Χριστιανών της πρώτης γενεάς για την παιδική ηλικία του Ιησού και επικεντρώνονται στη διαμάχη που ξέσπασε γύρω από τη θεϊκή και την ανθρώπινη ιδιότητά του. Ακολουθεί η επίσκεψη των μάγων στο νεογέννητο Ιησού, όπου σημειώνεται η έλλειψη επαρκών στοιχείων που να αποδεικνύουν ότι οι μάγοι ήταν όντως τρεις. Στη συνέχεια κλονίζεται η καθιερωμένη άποψη ότι ο Ιησούς ήταν ξυλουργός. Έπειτα η συζήτηση στρέφεται στην οικογένεια του Ιησού, η οποία φαίνεται ότι κατείχε δεσπόζουσα θέση στην κοινότητα της Παλαιστίνης και μάλιστα στο εσωτερικό της είχε ξεσπάσει θανάσιμη διαμάχη γύρω από την ηγεσία.

spacer spacer spacer

Οι ιστορικοί του πρώιμου Χριστιανισμού οφείλουν να μελετούν την ολότητα του χριστιανικού κινήματος.

spacer

Στα επόμενα κεφάλαια η προσοχή εστιάζεται στους μαθητές του Ιησού και στους πρώτους διαχειριστές της διδασκαλίας του. Ενδεικτικά αναφέρω τον Πέτρο και τον Παύλο, των οποίων οι σχέσεις δεν ήταν διόλου εύκολες, εντούτοις, η Εκκλησία της Ρώμης επέλεξε να τους προβάλει ως αγαπημένους συνεργάτες. Κάποιοι από τους μαθητές του Ιησού θέλησαν να προσηλυτίσουν τις ανώτερες τάξεις. Η προσπάθειά τους στέφτηκε με απρόσμενη επιτυχία. Κέρδισαν και το ενδιαφέρον και την εύνοια του αυτοκράτορα. Ως πρώτος Χριστιανός αυτοκράτορας θεωρείται ο Κωνσταντίνος (307-337). Ίσως όμως να προηγείται ο Φίλιππος (244-9), υποψιάζεται ο Κυρτάτας ακολουθώντας τον Ωριγένη.

Το χριστιανικό κίνημα, από πολύ νωρίς, υιοθέτησε ακραίες μορφές. Ορισμένοι Χριστιανοί προτίμησαν το μαρτυρικό θάνατο παρά να ενδώσουν στις πιέσεις των εθνικών να τελέσουν θυσίες προς τιμή των παραδοσιακών θεών και των αυτοκρατόρων. Μετά τη λήξη των διωγμών οι ασκητές και οι μοναχοί διαδέχτηκαν τους μάρτυρες. Απαρνήθηκαν, και αυτοί, τα εγκόσμια με την προσδοκία να σώσουν την ψυχή τους, δηλαδή να εξασφαλίσουν μια καλή θέση στον παράδεισο.

Την ίδια εποχή, ο Χριστιανισμός ταλανιζόταν από εντονότατες διαμάχες. Το εκκολαπτόμενο ιερατείο προσπαθούσε εναγωνίως να εκθρονίσει τους προφήτες στη συνείδηση των πιστών και να διαχειριστεί αποκλειστικά το χριστιανικό δόγμα. Οι διωγμοί και τα θύματά τους ενίσχυσαν ποικιλοτρόπως τη χριστιανική θρησκεία, κυρίως με την προσέλευση μεγάλου αριθμού οπαδών. Ταυτόχρονα, όμως, δημιούργησαν και κρίση στην Εκκλησία για την εικόνα της, για το πώς έπρεπε να αντιμετωπιστούν τα πιο αδύναμα μέλη που υπέκυψαν, άλλοτε πρόθυμα και άλλοτε διστακτικά, στις πιέσεις. Η Εκκλησία θα ήταν μια περιορισμένη κοινότητα αγίων ή μια ευρύτερη κοινότητα που θα περιελάμβανε και αμαρτωλούς, που όμως θα αναγνώριζαν την αξία των αγίων, θα τους λάτρευαν και θα τους τιμούσαν δεόντως; Στην Αφρική οι Δονατιστές τέθηκαν παθιασμένα υπέρ της πρώτης επιλογής. Άλλες χριστιανικές ομάδες, όπως οι Γνωστικοί, προβληματίζονταν περισσότερο γύρω από την προέλευση του κακού στον κόσμο.

Το βιβλίο τελειώνει με τον τρόπο μέτρησης του χρόνου από τη γέννηση του Ιησού, προκαλώντας το ενδιαφέρον μας να μάθουμε περισσότερα για την ύστερη αρχαιότητα.

Οι Απόκρυφες Ιστορίες συνεπαίρνουν τον αναγνώστη και είναι πραγματικά δύσκολο να τις αποχωρισθεί. Είναι απολύτως κατανοητό και δικαιολογημένο ότι βρίσκονται επί επτά μήνες –από τη στιγμή που κυκλοφόρησαν– στη λίστα των πρώτων σε πωλήσεις και ήδη έχει εκδηλωθεί ενδιαφέρον να μεταφραστούν και να κυκλοφορήσουν και στο εξωτερικό.

spacer
spacer spacer spacer spacer 40-42
spacer
spacer
spacer
| ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΕΥΧΟΥΣ | ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΑ ΤΕΥΧΗ | ΚΟΙΝΩΦΕΛΕΣ ΙΔΡΥΜΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Σ. ΩΝΑΣΗΣ