αΩ spacer spacer spacer ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ spacer ΤΕΥΧΟΣ 25 spacer ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2004
Επιστροφή στην σελίδα των Περιεχομένων Επικοινωνία
spacer
spacer
spacer
spacer
spacer
Κατάλογος Έκθεσης του νέου παραρτήματος της Εθνικής Πινακοθήκης στο Ναύπλιο.
spacer
Γράφει
η Iωάννα Bετσοπούλου
spacer

Iστορικός Tέχνης



spacer spacer
βιβλιοπαρουσίαση
spacer
spacer
spacer

1821: Μορφές και Θέματα
του Αγώνα της Ελληνικής
Ανεξαρτησίας

Κατάλογος Έκθεσης του νέου παραρτήματος της Εθνικής Πινακοθήκης στο Ναύπλιο. Kείμενα: Όλγα Mεντζαφού-Πολύζου. Eκδόσεις Aδάμ / Πέργαμος, Aθήνα 2004. Σελ. 158, Bιογραφίες καλλιτεχνών, Bιβλιογραφία, Eυρετήριο, 68 έγχρωμες εικόνες.

Διονύσιος Τσάκος (1820-1862) "Ο θάνατος του Μάρκου Μπότσαρη" (π. 1844-1847), λάδι σε μουσαμά, 60x80εκ.
spacer

Διονύσιος Τσάκος (1820-1862) "Ο θάνατος του Μάρκου Μπότσαρη" (π. 1844-1847), λάδι σε μουσαμά, 60x80εκ.

Όπως γράφηκε στο προηγούμενο Ενημερωτικό Δελτίο του Συνδέσμου Υποτρόφων του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αλέξανδρος Ωνάσης (τεύχος Ιουνίου 2004, σελ. 18-22), τον Μάιο του 2004 εγκαινιάστηκε στο Ναύπλιο ένα νέο παράρτημα της Εθνικής Πινακοθήκης, με τη μόνιμη έκθεσή του αφιερωμένη στον Αγώνα της Ελληνικής Ανεξαρτησίας. Με αποκλειστική δαπάνη του Ιδρύματος, ένα παλιό ναυπλιώτικο αρχοντικό του 1905 αποκαταστάθηκε και διαμορφώθηκε σε ένα άρτια εξοπλισμένο μουσείο, που στεγάζει ένα μικρό μέρος των συλλογών της Εθνικής Πινακοθήκης και της συλλογής Κουτλίδη.

Στον ελλαδικό χώρο δεν υπάρχουν πινακοθήκες και μουσεία αφιερωμένα αποκλειστικά στον απελευθερωτικό Αγώνα του 1821. Συνήθως, συναντούμε τα σχετικά ζωγραφικά έργα και κειμήλια διάσπαρτα σε ποικίλες συλλογές,

spacer spacer
N.E. Zατάμης (β’ μισό 19ου αιώνα), «H εκ Nεοκάστρου Έξοδος του Άρεως», λάδι σε μουσαμά, 40 x 72,5 εκ.
spacer

N.E. Zατάμης (β’ μισό 19ου αιώνα), «H εκ Nεοκάστρου Έξοδος του Άρεως», λάδι σε μουσαμά, 40 x 72,5 εκ.

spacer

όπως το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, η Εθνική Πινακοθήκη, το Μουσείο Μπενάκη και τα διάφορα κατά τόπους λαογραφικά μουσεία. Μια πρώτη καινοτομία, λοιπόν, που διακρίνει το νέο μουσείο είναι ο σαφής θεματολογικός του προσανατολισμός. Όπως, άλλωστε, υποστηρίζει η Δρ Όλγα Μετζαφού-Πολύζου, επιμελήτρια της Εθνικής Πινακοθήκης, που επέλεξε και οργάνωσε το εκτιθέμενο υλικό, «Το Ναύπλιο, η πρώτη πρωτεύουσα του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, που διατηρεί αναλλοίωτη τη φυσιογνωμία που διαμορφώθηκε τα πρώτα μετεπαναστατικά χρόνια, είναι σίγουρα ο πλέον κατάλληλος τόπος για να φιλοξενήσει και να προβάλει τη θεματογραφία του αγώνα».

Μάλιστα, στην έκθεση των ζωγραφικών έργων αποφεύχθηκε η συνήθης στεγνή χρονολογική παράταξη εκθεμάτων, που συναντούμε σε άλλα ελληνικά μουσεία, και η παρουσίαση στηρίχτηκε σε πέντε επιμέρους θεματολογικές ενότητες. Χάρη σε αυτές, ο θεατής έχει τη δυνατότητα να αποκτήσει μια πιο ουσιαστική και σφαιρική εικόνα όχι μόνο της θεματογραφίας και της ιστορικής αλήθειας, αλλά και του τρόπου με τον οποίο την αντιλαμβάνεται και την ερμηνεύει η τέχνη.

spacer spacer
Mελανοδοχείο με παράσταση Έλληνα αγωνιστή, μπρούντζος, 15 x 13,5 x 9 εκ., συλλογή M. και Δ. Bαρκαράκη
spacer
Mελανοδοχείο με παράσταση Έλληνα αγωνιστή, μπρούντζος, 15 x 13,5 x 9 εκ., συλλογή M. και Δ. Bαρκαράκη
spacer

Μια δεύτερη καινοτομία που διακρίνει το νέο μουσείο είναι η ταυτόχρονη έκδοση ενός πλούσιου καταλόγου, που παρουσιάζει με επιστημονικά έγκυρο και σύγχρονο τρόπο το εκτιθέμενο υλικό. Την έκδοση του καταλόγου ανέλαβε και πάλι το Κοινωφελές Ίδρυμα Α. Ωνάσης. Το θαυμάσιο αυτό βιβλίο σχεδιάστηκε από τη Δρα Μετζαφού-Πολύζου, που, εκτός από επιμελήτρια της Εθνικής Πινακοθήκης είναι και ιστορικός τέχνης με μεγάλη εμπειρία και γνώση της ελληνικής εικαστικής πραγματικότητας του 19ου αιώνα, και τους συνεργάτες της, και τυπώθηκε από τις εκδόσεις «Αδάμ / Πέργαμος».

Η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης, Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα σημειώνει σε ένα από τα εισαγωγικά σημειώματα του καταλόγου ότι το περιεχόμενο του συγκεκριμένου μουσείου προβλημάτισε την ίδια και τους συνεργάτες της αρκετά και καταλήγει: «Τελικά, αποφασίσαμε να στεγάσουμε στη νέα Πινακοθήκη μια εκλεκτή συλλογή έργων εμπνευσμένων από τον απελευθερωτικό αγώνα των Ελλήνων, που θα τόνιζε και θα έδινε αισθητή μορφή στον ιστορικό χαρακτήρα της πόλης. Ο επισκέπτης του μουσείου θα ξαναζήσει μέσα από τα έργα τις μεγάλες στιγμές της Ελληνικής Επανάστασης, τη δόξα, το μεγαλείο, τις θυσίες αλλά και το δράμα της αγωνιζόμενης και της νέας Ελλάδας». Η αλήθεια είναι πως η παραπάνω εμπειρία γίνεται εξίσου ζωντανή, όταν φυλλομετρήσει κανείς τις σελίδες του καταλόγου του μουσείου.

spacer spacer
Θεόδωρος Bρυζάκης (1819-1878), «H Eλλάς ευγνωμονούσα» (1858), λάδι σε μουσαμά, 215 x 157 εκ.
spacer

Θεόδωρος Bρυζάκης (1819-1878), «H Eλλάς ευγνωμονούσα» (1858), λάδι σε μουσαμά, 215 x 157 εκ.

spacer

Πρόκειται για μια μεγάλου μεγέθους πολυτελή έκδοση, που περιλαμβάνει 68 λήμματα, τα οποία αφορούν πίνακες, γλυπτά, διακοσμητικά πιάτα, κεντήματα, περίτεχνα μικροαντικείμενα καθημερινής χρήσης, όπλα και εξαρτήματα ένδυσης. Όλα τα λήμματα συνοδεύονται από έγχρωμες φωτογραφίες. Μάλιστα, η εξαιρετική ποιότητα και ακρίβεια της εκτύπωσης αναδεικνύει ιδιαίτερα τόσο τη φωτεινότητα, την πλαστικότητα και το χρωματικό πλούτο όσο και την υφή των εκάστοτε εκθεμάτων.

Τα κείμενα του καταλόγου έχει γράψει η επιμελήτρια της έκθεσης Όλγα Μετζαφού-Πολύζου, η οποία στο τέλος του τόμου παραθέτει επίσης σύντομα βιογραφικά σημειώματα των καλλιτεχνών της εκτιθέμενης συλλογής, αρκετά πλούσια ελληνική βιβλιογραφία και ευρετήριο ονομάτων.

spacer spacer
Πιάτο βιοτεχνίας Mοντερό (1826-1833), «O Mιαούλης καταλαμβάνει τουρκικό πλοίο», φαγεντιανή, διάμετρος 21 εκ.
spacer

Πιάτο βιοτεχνίας Mοντερό (1826-1833), «O Mιαούλης καταλαμβάνει τουρκικό πλοίο», φαγεντιανή, διάμετρος 21 εκ.

spacer

Το κυρίως μέρος του καταλόγου ξεκινά με ένα συνοπτικό εισαγωγικό σημείωμα της οργανώτριας, η οποία προσπαθεί να τοποθετήσει τα εικονιζόμενα εκθέματα σε ένα ευρύτερο ιστορικό και καλλιτεχνικό πλαίσιο, με ιδιαίτερη έμφαση στα κυρίαρχα στην Ευρώπη του 19ου αιώνα κινήματα του Κλασικισμού και του Ρομαντισμού, καθώς και στο διάχυτο φιλελληνικό πνεύμα.

Στη συνέχεια, η κατανομή της ύλης ακολουθεί το βασικό άξονα: ζωγραφικοί πίνακες, γλυπτά, φιλελληνικά θέματα σε αντικείμενα της καθημερινής ζωής, όπλα και εξαρτήματα ένδυσης. Πιο συγκεκριμένα, η παρουσίαση των έργων ζωγραφικής στηρίζεται και εδώ στις πέντε ενδιαφέρουσες θεματολογικές ενότητες, στο πλαίσιο των οποίων οργανώθηκε η έκθεσή τους στο μουσείο: «Σκηνές του Αγώνα. Μάχες-Ήρωες», «Θνήσκων Ήρως», «Ο Αγώνας στη Θάλασσα», «Τα Δεινά του Πολέμου», «Μετά την Ανεξαρτησία. Η Νέα Ελλάδα» και «Ιδανικές Ελληνίδες».

Στην αρχή της κάθε ενότητας υπάρχει και πάλι ένα σύντομο εισαγωγικό σημείωμα, ενώ τα κείμενα που συνοδεύουν όλα τα λήμματα του καταλόγου παρέχουν γενικές πληροφορίες, μορφολογική ανάλυση, βιβλιογραφικές παραπομπές, τεκμηριωμένη χρονολόγηση και ερμηνεία των έργων, καθώς και σύντομη αναφορά στις εκθέσεις στις οποίες έχουν παρουσιαστεί στο παρελθόν.

spacer spacer
Σπυρίδων Προσαλέντης (1830-1895), προσωπογραφία του αγωνιστή Παναγιώτη Γιατράκου, λάδι σε μουσαμά, 93 x 72 εκ.
spacer

Σπυρίδων Προσαλέντης (1830-1895), προσωπογραφία του αγωνιστή Παναγιώτη Γιατράκου, λάδι σε μουσαμά, 93 x 72 εκ.

spacer

Τέλος, ουσιαστικό στοιχείο του καταλόγου αποτελούν τα μικρότερα έγχρωμα εικονίδια, που παρατίθενται ορισμένες φορές στις ολοσέλιδες φωτογραφίες των έργων της συλλογής του καινούργιου μουσείου. Οι εικόνες αυτές παρουσιάζουν άλλοτε άλλα έργα –είτε πρωιμότερα είτε μεταγενέστερα– του ίδιου καλλιτέχνη και άλλοτε έργα που μπορεί ο εκάστοτε δημιουργός να χρησιμοποίησε ως αφετηρία ή σημείο αναφοράς της συγκεκριμένης προσπάθειας. Κατά συνέπεια, ο θεατής έχει τη δυνατότητα όχι μόνο να συγκρίνει, αλλά και να κατανοήσει σε βάθος την ευρύτερη καλλιτεχνική παράδοση –ευρωπαϊκή και ελληνική– στην οποία στηρίχτηκαν επώνυμοι καλλιτέχνες, όπως ο Θ. Βρυζάκης, ο Σπ. Προσαλέντης, ο Νικηφ. Λύτρας, ο Κ. Βολανάκης, ο Δ. Τσόκος, ο Ν. Γύζης, ο Ν. Ξυδιάς, ο Φρ. Πίτζε, ο Ι. Κόσσος, αλλά και ανώνυμοι τεχνίτες, που είτε σκάλιζαν όπλα είτε σχεδίαζαν φιλελληνικά θέματα στα πιάτα που παρασκεύαζαν τα εργοστάσια παρασκευής σερβίτσιων φαγητού σε διάφορες περιοχές της Γαλλίας.

spacer spacer
Kαριοφίλι εμπροσθογεμές της εποχής της Eλληνικής Eπανάστασης με στρατιωτικό πυροδοτικό μηχανισμό και ένθετα ορειχάλκινα κοσμήματα, μήκος 147 εκ.
spacer

Kαριοφίλι εμπροσθογεμές της εποχής της Eλληνικής Eπανάστασης με στρατιωτικό πυροδοτικό μηχανισμό και ένθετα ορειχάλκινα κοσμήματα, μήκος 147 εκ.

spacer

Πιστεύω πως όσο και αν οι σχετικές με την τέχνη εκδόσεις δεν έχουν ιδιαίτερη απήχηση στο «μεγάλο» κοινό, ο συγκεκριμένος κατάλογος, χάρη στην εξαιρετική του ποιότητα και τη σοβαρότητα με την οποία αντιμετωπίζει ένα αρκετά γνώριμο και συναισθηματικά φορτισμένο κομμάτι της ιστορίας μας και της τέχνης μας, θα παρασύρει πολλούς σε ένα γοητευτικό ταξίδι στην εποχή που γέννησε το ανεξάρτητο κράτος που απολαμβάνουμε σήμερα, και θα τους κάνει να ξανακοιτάξουν με ένα πιο φρέσκο και συνειδητό βλέμμα τους πόθους, τα ιδανικά της, τα χαμένα της όνειρα και την πραγματικότητά της.

spacer
spacer spacer spacer spacer 36-39
spacer
spacer
spacer
| ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΕΥΧΟΥΣ | ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΑ ΤΕΥΧΗ | ΚΟΙΝΩΦΕΛΕΣ ΙΔΡΥΜΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Σ. ΩΝΑΣΗΣ